Кіріспе

Нейрондық ілім – жүйке жүйесінің жеке-жеке жасушалардан құралғандығы туралы ұғым. Бұл ашылу Сантьяго Рамон и Кахальдың шешуші нейроанатомиялық еңбегінің нәтижесінде болды және кейіннен, басқалармен қатар, Х. Вальдейер Харц ұсынды. «Нейрон» термині (британдық ағылшын тілінде «neurone» деп жазылады) осы жасушаларды анықтау мақсатымен Вальдейердің өзі тарапынан қолданылды. Нейрондық ілім, кең таралған жасушалық теорияның аясында нейрондарды ерекше жағдайлар ретінде қарастыруға мүмкіндік берді, бұл теория бірнеше онжылдық бұрын дамыған болатын. Ол бұл ұғымды өзінің зерттеулерінен емес, Альберт фон Кёлликер, Камилло Голджи, Франц Нисль, Сантьяго Рамон и Кахал, Огюст Форэль және басқалардың гистологиялық жұмыстарынан алынған әртүрлі байқаулардың негізінде қабылдады.

Тарихи контекст

Теодор Шванн 1839 жылы барлық организмдердің тіндері жасушалардан тұрады деп ұсынды. Шванн өзінің жақсы досы Маттиас Якоб Шлейденнің өткен жылы барлық өсімдік тіндері жасушалардан тұрады деген пікірін дамытты. Осы тұста жүйке жүйесі ерекшелік құрады. Жүйке жасушаларын Ян Пуркинье, Габриэль Валентин және Роберт Ремак сияқты көптеген зерттеушілер тіндерде сипаттағанмен, жүйке жасушалары мен дендриттер және аксондар сияқты басқа да ерекшеліктер арасындағы байланыс толыққанды түсініксіз болды. Үлкен жасуша денелері мен кішірек құрылымдардың арасындағы байланыстарды байқау мүмкін болмады, сондай-ақ нейрофибрилдер тірі тіндердің жасушалық емес құрауы ретінде жасуша теориясына қайшы келуі мүмкін еді. Бұл, негізінен, микроскопияның техникалық шектеулерімен және тіндерді дайындау қиындықтарымен байланысты болды. Хроматикалық аберрация, сфералық аберрация және табиғи жарыққа тәуелділік 19-шы ғасырдың басында микроскоптың мүмкіндіктерін шектеді. Тіндер көбінесе суда жеңіл ұғып, шыны слайд пен қақпақша слайдтың арасына қысылып қойылды. 19-шы ғасырдың ортасына дейін бояулар мен бекіткіштердің ассортименті де шектеулі болды. 1873 жылы Камилло Голджи күміспен бояу әдісін ойлап тапты, ол оны өзінің құрметіне “la reazione nera” (қара реакция) деп атады, бірақ бұл әдіс көбінесе Голджи бояуы немесе Голджи әдісі деп белгілі болды. Осы әдіс арқылы, сары фонға қарсы, өте тармақталған дендриттері мен аксондары бар жүйке жасушаларын анық көруге болады. Алайда, Голджи жүйке жүйесін үздіксіз, біртұтас желі ретінде сипаттады, осылайша ретикулалық теорияны қолдады. Сол кезде бұл орынды болды, өйткені жарық микроскопында жүйке жасушалары бір жіптен тұрған тор сияқты көрінеді. Сантьяго Рамон и Кахаль 1887 жылы Голджи бояуын қолдана отырып, жүйке жүйесін зерттеуге кірісті. “Revista Trimestral de Histología Normal y Patológica” журналының (1888 жылдың мамыры) бірінші санында Рамон и Кахаль құстардың миындағы жүйке жасушаларының үздіксіз емес екенін хабарлады. Рамон и Кахальдың жаңалығы жүйке жүйесінің үздіксіздігіне және көптеген жеке жүйке жасушаларының болуына нақты дәлел болды. Голджи нейрон теориясын қабылдаудан бас тартып, ретикулалық теорияға берік тұрды. Голджи мен Рамон и Кахаль 1906 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды, бірақ екі ғалым арасындағы пікір қақтығысы жалғасты. Мәселе 1950 жылдары электронды микроскопияның дамуымен шешілді, ол жүйке жасушаларының жүйке жүйесін құру үшін синапс арқылы байланысқан жеке жасушалар екенін нақты көрсетті, осылайша нейрон теориясын растады.

Элементтер

Нейрон теориясы – төменгі деңгейдегі теориялардың жоғары деңгейдегі теорияларға сіңіп, негізгі деректерді жоғары ретті құрылымның бір бөлігі ретінде түсіндіретін келісімнің мысалы. Нәтижесінде, нейрондық доктринада бірнеше элемент бар, олардың әрқайсысы төменгі деңгейдегі теориялардың, пікірталастардың және бастапқы деректерді жинаудың нысаны болды. Бұл элементтердің кейбіреулері Уолдейер тікелей байқауларды түсіндіруге тырысқан жасуша теориясының қажеттілігімен шартталған, ал басқалары байқауларды жасуша теориясымен үйлесімді етуге бағытталған. Нейрондық бірліктер Ми – дендриттер, жасуша денесі және аксон сияқты ерекше белгілері бар жеке бірліктерден тұрады. Нейрондар – жасушалар. Бұл жеке бірліктер – организмдегі басқа тіндер сияқты жасушалар. Мамандану Бұл бірліктер орналасқан жеріне немесе функционалдық мамандануына қарай мөлшері, пішіні және құрылымы бойынша өзгеше болуы мүмкін. Ядро – маңызды орталық Ядро – жасушаның трофикалық орталығы. Егер жасуша бөлінсе, тек ядросы бар бөлігі ғана тірі қалады. Жүйке талшықтары – жасушалық өскіндер Жүйке талшықтары – жүйке жасушаларының өскіндері. Жасуша бөлінуі Жүйке жасушалары жасуша бөліну арқылы пайда болады. Байланыс Жүйке жасушалары цитоплазмалық үздіксіздік емес, байланыс нүктелері арқылы байланысады. Вальдейердің өзі бұл мәселеде бейтарап болды және қатаң айтқанда, нейрондық доктрина осы элементке тікелей байланысты емес. Жүрек – жасушалар цитоплазмалық үздіксіздік арқылы байланысқан, бірақ жасуша теориясына толық сәйкес келетін қозғыш тіндердің мысалы. Бұл ретинадағы көлденең жасушалар арасындағы байланыстарға немесе алтын балықтағы Маутнер жасушасының синапсына да қатысты. Динамикалық поляризация заңы Аксон екі бағытта да өткізе алады, бірақ тіндерде жасушадан жасушаға таралудың басым бағыты бар. Кейінірек Уолдейердің кірмеген, бірақ келесі онжылдықтарда қосылған элементтері. Синапс Екі нейронның байланысқан жерінде таралуға кедергі бар, бірақ ол таралуға мүмкіндік беруі мүмкін. Таралудың біртүтастығы Егер екі жасуша арасында байланыс болса, онда бұл байланыс қоздырғыш немесе тежегіш болуы мүмкін, бірақ әрқашан бір типті болады. Дейл заңы Әр жүйке ұшы бір типті хабар таратқыш шығарады.

Жаңарту

Нейрон туралы ілім қазіргі нейробиологияның негізгі қағидасы болғанымен, соңғы зерттеулер нейрондардың жұмыс істеу механизмі туралы білімімізге елеулі ерекшеліктер мен маңызды қосымшалар бар екенін көрсетеді. Электрлік синапстар орталық нерв жүйесінде бұрынғыдан да көп кездеседі. Осылайша, мидың кейбір бөлімдерінде нейрондардың ірі топтары жеке-жеке емес, бірдей уақытта белсенділеніп, нейрондық ақпаратты өңдеуге қатысуы мүмкін. Электрлік синапстар молекулалардың нейрондар арасында тікелей өтуіне жағдай жасайтын саңылаулы қосылыстар арқылы құрылады, бұл цитоплазмалық байланыс құрады және синцитий деп аталады. Бұдан әрі, бір пресинаптикалық терминалдан бірнеше нейротрансмиттерлердің бірдей бөлінуін қамтитын котрансмиссия құбылысы (Дейл заңына қайшы) нерв жүйесіндегі ақпарат алмасудың күрделілігін арттырады.