Кіріспе

Институционалдық жануарларды күту және пайдалану комитеттері (IACUC) АҚШ-та жануарларға қатысты зерттеулер туралы заңдарды қолданудағы басты рөлді атқарады. Басқа елдерде де ұқсас жүйелер бар, бірақ көбінесе басқа атаулармен; мысалы, Канадада бұл Университет жануарларын күту комитеті (UACC) деп аталады, ал Ұлыбританияда – Жануарлардың әл-ауқатын және этикалық қарастыру органы (AWERB). АҚШ-та зертхана жануарларын қолданатын зерттеулердің көп бөлігі АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институты (NIH) немесе, аздаған дәрежеде, басқа федералдық агенттіктермен қаржыландырылады. NIH Зертханалық жануарларды қорғау кеңсесіне (OLAW) заң бойынша Институционалдық жануарларды күту және пайдалану комитеттерінің рөлін сипаттайтын саясатты әзірлеу тапсырылды. Федералдық қаржыландырылатын зертханалық зерттеулер үшін белгілі бір жануарларды пайдаланатын әрбір мекемеде Институционалдық жануарларды күту және пайдалану комитеті (IACUC) болуы міндетті. Әрбір жергілікті IACUC зерттеу хаттамаларын қарастырып, мекемедегі жануарларды күту және пайдалануды бағалайды, бұл заңмен талап етілетін объектілерді тексеру нәтижелерін де қамтиды. Адамдарға қатысты АҚШ-тың федералдық қаржыландырылатын зерттеулерін қадағалауға жауапты тиісті, баламалы және эквивалентті жергілікті этикалық орган – Институционалдық тексеру кеңесі (IRB) болып табылады. ТОК

Тарих

IACUC тарихы АҚШ-тағы жануарлардың әл-ауқатын реттеу тарихынан бастау алды. 1963 жылға дейін реттеуді зерттеушілер ғана жүргізді, ал зертханаларда жануарларды күту саясаты мен күтім деңгейі біркелкі болмады. 1961 жылы ветеринар дәрігерлер тобы «Жануарларды күту жөніндегі комиссия» құрып, жұмысын бастады, ал 1963 жылы олар «Зертханалық жануарларды күту және пайдалану жөніндегі нұсқаулық» кітабының бірінші басылымын жариялады, бұдан әрі «Нұсқаулық» деп аталады. «Нұсқаулықтың» келесі басылымдарын NIH қолдады және Ұлттық ғылым академиясының Зертханалық жануарларды зерттеу институты шығарды. Қазіргі уақытта «Нұсқаулықтың» сегізінші басылымы қолданыста. 1963 жылы АКТБ-дан тәуелсіз аккредиттеу комитеті құрылды. Оның атауы – AAALAC, Зертханалық жануарларды күтуді аккредиттеу жөніндегі Америка қауымдастығы. 1996 жылы бұл комитет өзінің атауын «Зертханалық жануарларды бағалау және аккредиттеу жөніндегі халықаралық қауымдастық (AAALAC)» деп өзгертті. АҚШ-тағы жануарлардың нашар күтімге түскені туралы бірқатар хабарламалар 1966 жылы «Life» журналында маңызды мақалаға әкелді. Қоғамдық пікірді әсіресе Пенсильвания штатында иесінен ұрланған, кейін Нью-Йорк қаласындағы ауруханада тәжірибелік операция кезінде қайтыс болған үй итінің оқиғасы қоздырды. Осы оқиғаның нәтижесінде және өкіл Джозеф И. Ресниктің күш-жігерімен,

Құрамы

IACUC-та кемінде үш мүше болуы тиіс, оларды зерттеу мекемесінің бас атқарушы директоры тағайындайды. Тағайындалған мүшелер сол мекемедегі жануарларға күтімді реттеуге қабілетті болуы керек. 9 CFR §2.31-де белгіленген мүшелік талаптары мынадай: 1. Комитет төрағадан және кем дегенде екі басқа мүшеден тұрады. 2. Осы мүшелердің бірі зертханалық жануарлар зерттеулері саласында білімі немесе тәжірибесі бар ветеринария докторы болуы керек. 3. Бір мүше IACUC-та қызмет етуден басқа мекемемен тікелей байланыста болмауы тиіс. Сонымен қатар, егер комитет үштен көп мүшеден тұрса, үштен көп мүше бір әкімшілік бөлімнен болуға болмайды.

Іс-шаралар

Әр жергілікті IACUC зерттеу хаттамаларын қарастырып, мекеменің жануарларды күту деңгейін бағалайды. Бағалауға алты ай сайын барлық жануарларды пайдалану орындарының тексерулері кіреді. IACUC жыл сайын Ұлттық денсаулық институтының (NIH) Зертханалық жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз ету кеңсесіне (OLAW) есеп береді және OLAW одан жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз ету нөмірін береді, онсыз зерттеу мақсатында жануарларды пайдалануға федералдық қаржыландыру жүргізілмейді. IACUC жануарларды пайдалану хаттамаларындағы маңызды бұзушылықтар туралы OLAW-қа, сондай-ақ бұзушылықтарды жою үшін IACUC қабылдаған шаралар туралы хабарлауға міндетті.

Ашық ескертулер саясаты

Институционалдық жануарларды күту және пайдалану комитеттері жануарларға күтімдегі мәселелерді түзету жолымен қамтамасыз етуі керек, соның ішінде USDA түрлеріне қатысты жануарлардың әл-ахуалының бұзылуларын хабарлаған адамдарға әділ қарауды да қамтамасыз етуі керек.

Тексерулер

IACUC-тың іс-қимылдары бірнеше агенттіктердің тексеруіне жатады. PHS қызметкерлері мен кеңесшілері PHS саясатына сәйкестігін растау үшін кез келген PHS грантын алған ұйымды кез келген уақытта тексеруге құқылы. USDA-ның APHIS бөлімшесі, Жануарлар әл-ауқаты туралы заңмен қамтылған түрлерді пайдаланатын мекемелерді әр алты ай сайын күтпестен тексеріп отырады. Бұл тексерулер Жануарлар әл-ауқаты туралы заңға сәйкестігін растайды, ол IACUC-ты басқаратын PHS саясатының бір бөлігі болып табылады. AAALAC аккредиттеу мақсатымен мекемелерді кем дегенде үш жылда бір рет тексереді. Аккредиттеу үшін AAALAC-қа жыл сайын есеп тапсыру қажет.

Сенімділік

Институционалдық жануарларды күту және пайдалану комитеттерінің маңыздылығы жануарларды күту және пайдалану негізінен мекеменің комитетінің зертханалық жануарларды күту және пайдалану жөніндегі нұсқаулық ережелерін қолдануына байланысты. IACUC жүйесінің табыстылығының бір өлшемі – институттар арасындағы хаттамаларды мақұлдаудың сенімділігі. Яғни, бір мекемеде IACUC мақұлдаған жануарларды пайдалану жөніндегі хаттама басқа мекемеде де мақұлдана ма? Бұл сұраққа 2001 жылы зерттеушілер Плаус және Герцог нақты жауап берді: олар зерттеулер аяқталу процедураларын немесе ауыртпалықты процедураларды қамтығанына қарамастан, IACUC хаттамаларын қарау комитеттер арасындағы келісім деңгейінен аспайды деген қорытындыға келді. Плаус пен Герцогтың жұмысын жануарларды зерттеу қауымдастығының кейбіреулері дұрыс емес тұжырымдар жасады деп сынға алды, себебі IACUC зерттеушілер мен қызметкерлердің тәжірибесін ескереді. Плаус пен Герцогтың зерттеуінде зерттеушілер мен қызметкерлерді білетін мекеменің ішіндегі IACUC-тардың жауаптары зерттеушілер мен қызметкерлерді білмейтін «жасырын» IACUC-тардың жауаптарымен салыстырылды. «Жасырын» IACUC-тар қарастырылып отырған түрлер немесе процедуралар туралы, сондай-ақ хаттаманы ұсыну үшін қолданылатын нысандар туралы сараптамалық білімге ие болмады, ал «жасырын» және ашық IACUC бағалаулары арасындағы келіспеушіліктің көп бөлігі қосымша ақпарат сұрау түрінде болды. Плаус пен Герцог мұндай сенімділіктің жоқтығы жануарлар түріне байланысты өзгеретінін, екінші комитет 16 хаттаманы мақұлдағанына қарамастан, 17 хаттаманы толығымен мақұлдамағанын және егер сенімді шешімдерді тек зерттеушіні білгенде немесе белгілі бір хаттама нысандарын қолданғанда ғана қабылдауға болады, онда хаттаманы қарау процесін қайта қарау қажет екенін атап өтті. 2005 жылдың қыркүйек айында АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Бас инспекторының кеңсесі жариялаған аудит есебі IACUC бақылауының сенімділігімен байланысты мәселелерді де көрсетті. Құжатта кейбір IACUC-тардың хаттамаларды тиімді түрде қарауға және федералдық жануарлар әл-ауқаты заңдарына сәйкестікті қамтамасыз етуге қабілетсіздігі сипатталған: Кейбір IACUC-тар жануарларды күту іс-шараларын, хаттамаларды немесе баламалы зерттеу әдістерін тиімді бақыламайды. Бұл жағдай мыналарға байланысты туындайды: 1) IACUC-тарға нысандарды тек жартыжылдық негізде тексеру талап етіледі, 2) IACUC-тарда жұмыс айналымы жоғары, және 3) кейбір мүшелер тиісті оқытудан өткен жоқ. Аз ғана жағдайларда нысандар өзгеріске қарсы тұрады, бұл APHIS ережелерін жалпы ескермеуді көрсетеді. Нәтижесінде, нысандар АВА талаптарына сәйкес зерттеулер жүргізбейді немесе кейбір жағдайларда зерттеу жануарларына гуманитарлық жағдай жасамайды.