Кіріспе

Жануарларды эксперименттерде пайдалану

Жануарларды сынау, сондай-ақ жануарларға жасалатын зерттеулер және in vivo тестілеу деп те аталады, зерттеу жүргізіліп жатқан мінез-құлыққа немесе биологиялық жүйеге әсер ететін факторларды бақылауға бағытталған эксперименттерде адам емес жануарларды пайдалану болып табылады. Бұл тәсілді жануарларды табиғи ортада немесе мекендеу орындарында бақылайтын далалық зерттеулермен салыстыруға болады. Жануарлармен жүргізілетін эксперименттік зерттеулер көбінесе университеттерде, медициналық мектептерде, фармацевтикалық компанияларда, қорғаныс мекемелерінде және өнеркәсіпке жануарларды сынау қызметтерін ұсынатын коммерциялық ұйымдарда жүзеге асырылады. Жануарларды сынаудың мақсаты организм туралы негізгі білімді дамытуға бағытталған таза зерттеуден бастап, аурудың еміне сияқты маңызды практикалық мәселелерді шешуге бағытталған қолданбалы зерттеулерге дейін ауысады. Қолданбалы зерттеулердің мысалдарына ауруларды емдеуді сынау, селекция, қорғаныс зерттеулері және токсикология, соның ішінде косметиканы сынау жатады. Білім беру саласында жануарларды сынау кейде биология немесе психология курстарының бір бөлігі болып табылады. Бұл практика әртүрлі елдерде әртүрлі деңгейде реттеледі. 2010 жылы омыртқалы жануарларды – зебра балығынан бастап адам емес приматтарға дейін – жылына оннан 100 миллионға дейін пайдалануға болады деп есептелді. Еуропалық Одақта зерттеулерде пайдаланылатын жануарлардың 93% омыртқалы жануарлар құрайды, ал 2011 жылы 11,5 миллион жануар пайдаланылды. Бір бағалау бойынша, 2001 жылы АҚШ-та ғана 80 миллион егеуқұйрық және тышқан пайдаланылды. 2013 жылы сүтқоректілер (егеуқұйрықтар мен тышқандар), балықтар, қосмекенділер және жорғалаушылар зерттеу жануарларының 85% астамын құрады. 2022 жылы АҚШ-та барлық дәрілерді жануарларға сынау қажеттігін талап ететін FDA ережесін жойған заң қабылданды. Жануарларды сынау әртүрлі елдерде әртүрлі реттеледі: кейбір елдерде қатаң бақылау бар, ал басқаларында ережелер көбірек жеңілдетілген. Жануарларды сынаудың этикалық және қажеттілігі туралы пікір таластары жалғасуда. Жақтаушылар бұл медицина және басқа да салаларда маңызды жетістіктерге әкелгенін алға тартады, ал қарсыластары жануарларға қатыгездік жасау туралы алаңдаушылық білдіріп, оның тиімділігіне күмән келтіреді. Жануарларды сынауға балама табу үшін компьютерлік модельдеу, зертханалық сынақтар үшін адам ағзаларын имитациялайтын «чиптегі органдар» технологиясы, қауіпсіздік сынақтары немесе дәрі-дәрмектерді тексеру үшін еріктілерге сынақ заттарының шағын дозаларын енгізуді қамтитын микродозалау техникалары, адамға зиян келтірмей адам миын сканерлеуге мүмкіндік беретін позитрон-эмиссиялық томография (ПЭТ) сканерлері, адам популяциялары арасындағы салыстырмалы эпидемиологиялық зерттеулер, оқыту мақсатындағы симуляторлар мен компьютерлік бағдарламалар және тағы да басқалары қолданылуда. Жануарлардағы сынақтар дәл болмауы мүмкін, өйткені жануарлардағы эксперименттер әрқашан адам ағзасының реакциясын дұрыс имитацияламайды.

Анықтамалар

Жануарлармен тәжірибе жүргізу, жануарларға сынақ жасау, жануарлар зерттеулері, in vivo сынақтар және вивисекция терминдерінің мағыналары ұқсас, бірақ олардың қолданылуы әртүрлі. "Вивисекция" сөзі сөздік мағынасында "тірі жануарды кесу" дегенді білдіреді және тарихи түрде тек тірі жануарларды кесу арқылы жүргізілетін тәжірибелерге қатысты болған. Бұл термин кейде тірі жануарларды қолданатын кез келген тәжірибені сынау мақсатында қолданылады; мысалы, «Британ энциклопедиясы» «вивисекцияны» былай анықтайды: «Емдеу мақсатында емес, тәжірибе үшін тірі жануарға жасалған операция; кең мағынада, тірі жануарларға жасалған барлық тәжірибелер», дегенмен сөздіктерде бұл кең анықтаманың «осындай жұмысқа қарсы тұратын адамдар ғана қолданады» екені көрсетілген. Бұл сөздің теріс коннотациясы бар, ол азаптау, күйзеліс және өлімді білдіреді. Алдағы мәтінде in vivo ветеринариялық хирургияға қатысты тәжірибелерді барынша шектеуге тырысамыз, осы мәселе вивисекция талқыламында қалдырылады.

Тарих

Жануарлармен тәжірибе жүргізу туралы ең алғашқы сілтемелер грек жазуларында б.з.д. 2- және 4-ғасырларда кездеседі. Аристотель мен Эрастрат тірі жануарлармен тәжірибе жүргізген алғашқылардың бірі болды. 2-ғасырдағы римдік дәрігер Гален шошқалар мен ешкілерді өлтіргеннен кейін тікелей зерттеулер жүргізді. 12-ғасырдағы араб дәрігері Авензоар хирургиялық процедураларды адамдарға қолдану алдында сынап-тексеру әдісін енгізді. Жануарлар биомедициналық зерттеулер тарихы бойы жиі қолданылып келді. 1831 жылы Дублин зообағының негізін қалаушылар медициналық қызметкерлер болды, олар жануарларды тірі және өлген күйінде зерттеуге қызығушылық танытты. 1880 жылдары Луи Пастер қойларда көкжәнді қоздырып, медицинаның микробтық теориясын нақтылады. 1880 жылдары Роберт Кох тышқандар мен теңіз шошқаларын көкжәнді және туберкулезбен жұқтырды. 1890 жылдары Иван Павлов классикалық шартты рефлексті сипаттау үшін итті пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс агенттері Ресейге бара жатқан қойларды көкжәндімен зарарлап, француз кавалериясының есектері мен жылқыларына жылқы безді ауруын егіп берді. 1917 және 1918 жылдар аралығында немістер Аргентинада американдық әскерге бара жатқан есектерін жұқтырып, 200 есектің өліміне себеп болды. Инсулин 1922 жылы иттің денесінен бөліп алынып, кейіннен диабетті емдеуде революция жасады. 3 қараша 1957 жылы совет иті Лайка Жер орбитасын айналған алғашқы жануар болды. 1970 жылдары антибиотиктермен емдеу және армадиллолардың көмегімен жасалған обаға қарсы вакциналар әзірленіп, кейіннен адамдарға қолданылды. Адамның жануарлардың генетикасын өзгерту мүмкіндігі 1974 жылы Рудольф Яниш маймылдардың ДНК-сын тышқанның геномына енгізіп, алғашқы трансгенді сүтқоректіні жасағанда үлкен қадам жасады. Бұл генетикалық зерттеулер жылдам дамыды және 1996 жылы Долли қой дүниеге келді, ол ересек жасушадан клондалған алғашқы сүтқоректі болды. Токсикологиялық сынақтар 20-ғасырда маңызды рөл атқарды. 19-ғасырда дәрі-дәрмектерге қатысты заңдар көбінесе жеңіл болды. Мысалы, АҚШ-та үкімет зиян келтіретін өнімдерді сатқаны үшін компанияны соттағаннан кейін ғана дәрі-дәрмекті тыйымдай алатын. Алайда, 1937 жылғы "Эликсир сульфаниламид" апатына жауап ретінде, онда бұл дәрі 100-ден астам адамды өлтірді, АҚШ Конгресі дәрі-дәрмектерді сатуға рұқсат беру алдында жануарларда қауіпсіздігін сынауды талап ететін заңдарды қабылдады. Басқа елдер де ұқсас заңдарды қабылдады. 1960 жылдары Талидомид трагедиясына байланысты жүкті жануарларда қауіпсіздікті сынауды талап ететін қосымша заңдар қабылданды.

Тарихи пікір таласы

Жануарлармен тәжірибе жүргізу, әсіресе вивисекция практикасы көбейген сайын, сын мен дау да артты. 1655 жылы Гален физиологиясының жақтаушысы Эдмунд О'Мира: «Вивисекцияның қорқынышты азабы денеге табиғи емес күй сыйлайды» деген пікірін білдірді. О'Мира және басқалар вивисекция кезінде ауырсыну жануарлар физиологиясына әсер етіп, нәтижелерді сенімсіз ететінін дәлелдеді. Сондай-ақ, адамға тиетін пайда жануарларға зиян келтіруді ақтамайды деген этикалық қарсылықтар да болды. Физиологияның негізін қалаушы, оның әйелі Мари Франсуа Мартин 1883 жылы Францияда алғашқы вивисекцияға қарсы қоғамды құрды. Ол 1865 жылы: «Өмір туралы ғылым – бұл керемет және жарқын зал, оған тек ұзақ әрі қорқынышты ас үйден өту арқылы ғана жете аласыз» деп жазды. 1896 жылы физиолог және дәрігер доктор Уолтер Б. Кэннон: «Жануарлармен жүргізілетін тәжірибелер адамның токсикологиясы мен гигиенасы үшін толыққанды дәлел болып табылады, себебі бұл заттардың адам мен жануарларға тигізетін әсері бірдей, тек дәрежесімен ғана ерекшеленеді» деді.

«Вивисекцияға қарсылар Теодор Рузвельт сипаттаған екі типтің екіншісі, ол: «Жақсы ниетсіз сана қылмысқа алып келуі мүмкін, ал санасыз жақсы ниет ақымақтыққа, ол қылмыстың серігі» деген болатын. Жануарларды сынауға жақтаушылар мен қарсыластар арасындағы бұл дау 1900 жылдардың басында «Қоңыр иттің ісі» кезінде көпшілік назарына түсті, онда жүздеген медицина студенттері вивисекцияланған итке арналған ескерткішке қарсы вивисекцияға қарсылармен және полициямен қақтығысты. 1822 жылы Ұлыбритания парламенті алғашқы жануарларды қорғау заңын қабылдады, одан кейін 1876 жылғы «Жануарларға қатыгездік жасау туралы заң» жануарларды сынауды реттеуге бағытталған алғашқы заң болды. Бұл заң жобасын Чарльз Дарвин ұсынды, ол 1871 жылғы наурыз айында Рей Ланкестерге: «Сіз менің вивисекция туралы пікірімді сұрайсыз. Мен бұл физиология бойынша тиісті зерттеулер үшін ақталады деп толық келісемін, бірақ тек қызығушылық үшін емес. Бұл мені қорқынышқа толады, сондықтан мен бұл туралы тағы бір сөз айтпаймын, әйтпесе түнімен ұйықтай алмаймын» деп жазды. Вивисекцияға қарсылардың лоббилеуіне жауап ретінде Ұлыбританияда жануарлар зерттеулерін қорғау үшін бірнеше ұйым құрылды: Физиологиялық қоғам 1876 жылы физиологтарға «өзара пайда мен қорғау» беру үшін құрылды, 1882 жылы зерттеулер арқылы медицинаны дамыту қауымдастығы құрылды және саясатты қалыптастыруға назар аударды, ал 1908 жылы зерттеулерді қорғау қоғамы (қазіргі Жануарларды зерттеуді түсіну) «осы елде жануарлармен тәжірибелер туралы фактілерді жариялау, мұндай тәжірибелердің адамзат игілігі үшін зор маңызы және олармен тікелей байланысты адам өмірі мен денсаулығын сақтау» мақсатымен құрылды. Медициналық зерттеулерде жануарларды пайдалануға қарсылық алғаш рет 1860 жылдары АҚШ-та Генри Бергтің Жануарларға қатыгездіктің алдын алу жөніндегі американдық қоғамын (ASPCA) құруымен пайда болды, ал Американың алғашқы вивисекцияға қарсы ұйымы 1883 жылы құрылған Американдық вивисекцияға қарсы қоғам (AAVS) болды. Бұл дәуірдегі вивисекцияға қарсылар мейірімділіктің таралуы өркениеттің басты себебі деп сенді, ал вивисекция қаталдық деп есептелді. Алайда, АҚШ-та вивисекцияға қарсылардың күш-жігері медицина қауымдастығының жоғары ұйымдастырылуы мен ықпалына байланысты әрбір заң шығарушы органда жеңіліске ұшырады. Жалпы алғанда, бұл қозғалыстың 1966 жылы зертханалық жануарларды қорғау туралы заң қабылданғанға дейін заңнамалық жетістігі болмады. Жануарлардың құқықтары туралы ойлаудың нақты жетістіктері философ Джон Роулздың «әділет теориясы» (1971) және философ Питер Сингердің этика бойынша жұмысы негізінде қаланды. IACUC баламаларды, соның ішінде жануарларды пайдаланбауды қарастыруын, эксперименттердің қажетсіз қайталануын болдырмауын және зерттеуге кедергі келтірмесе, ауырсынуды жеңілдетуді қамтамасыз етуі тиіс. IACUC АҚШ-та федералдық қаржы алатын мекемелердегі барлық омыртқалы жануарларды тексеруді реттейді. Жануарлардың қамын ойлау туралы заң арнайы мақсатта өсірілген кеміргіштер мен құстарды қамтымаса да, бұл түрлер IACUC-ті басқаратын Қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің саясаты бойынша бірдей реттеледі. Қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің саясаты Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) бақылауында болады. CDC адам емес приматтар, қояндар, тышқандар және басқа жануарлар бойынша жұқпалы аурулар зерттеулерін жүргізеді, ал FDA талаптары фармацевтикалық зерттеулерде жануарларды пайдалануды қамтиды. Жануарлардың қамын ойлау туралы заң (AWA) ережелерін USDA күзетеді, ал Қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің ережелерін OLAW және көп жағдайда AAALAC күзетеді. 2014 жылғы АҚШ Ауылшаруашылық департаментінің Инспекторлар кеңсесінің (OIG) есебінде – үш жылдық кезеңде жануарларды пайдалануды бақылауды қарастырған – «кейбір мекемелік жануарларды күту және пайдалану комитеттері (IACUC) жануарлармен жүргізілетін тәжірибелерді тиісті түрде мақұлдамады, бақыламады немесе есеп бермеді» делінген. OIG «нәтижесінде, жануарлар әрқашан негізгі гуманитарлық күтім мен таңдауға ие болмайды және кейбір жағдайларда тәжірибелер кезінде және одан кейін ауырсыну мен стресс азайтылмайды» деген қорытынды жасады. Есепке сәйкес, үш жылдық кезең ішінде АҚШ-тың дерлік жартысынан астам зертханалары AWA ережелерін бұзу фактілері тіркелді, бұл IACUC бақылауының дұрыс болмауымен байланысты. USDA OIG 2005 жылғы есепте де ұқсас қорытындылар жасады. Бар болғаны 120 инспектормен АҚШ Ауылшаруашылық департаменті (USDA) зерттеулерге, көрмелерге, өсіруге немесе жануарлармен айналысуға қатысқан 12 000-нан астам нысандарды бақылайды. Зертханалық жануарлар ветеринары Ларри Карбон өз тәжірибесінде IACUC-тің жұмысын, түрге қарамастан, өте қастерлі түрде атқаратынын, бірақ адам емес приматтарды пайдалану әрқашан оны «ерекше алаңдаушылық тудыратын қызыл флаг» деп есептейтінін жазады. 2001 жылдың шілдесінде Science журналында жарияланған зерттеу IACUC-тің жануарлармен жүргізілетін тәжірибелерге қатысты пікірлерінің төмен сенімділігін растады. Ұлттық ғылым қорынан қаржыландырылған үш жылдық зерттеу университеттің және қызметкерлерінің ерекшеліктерін білмейтін жануарларды пайдалану комитеттері университетті білетін және қызметкерлерімен таныс жануарларды пайдалану комитеттері жасағандай мақұлдау шешімдерін қабылдамайтынын анықтады. Атап айтқанда, анонимді комитеттер зерттеулерді мақұлдаудың орнына көбінесе қосымша ақпарат сұрайды. Үндістандағы ғалымдар Университеттер комиссиясының тірі жануарларды пайдалануға тыйым салатын соңғы нұсқауларын протестке шықты.

Сандар

Жануарлармен жүргізілетін сынақтардың нақты жаһандық көрсеткіштерін анықтау қиын; әлем бойынша жыл сайын 100 миллион омыртқалы жануардың сынаққа тартылатыны болжанып отыр, оның 10–11 миллионы Еуроодақта. Нюфилд биоэтика жөніндегі кеңес жаһандық жылдық бағалаулардың 50-ден 100 миллионға дейін жануарды қамтитынын хабарлайды. Бұл көрсеткішке саңырауқұлақтар мен жеміс шыбындары сияқты омыртқасыз жануарлар кірмейді. USDA/APHIS 2016 жылғы жануарлар зерттеулерінің статистикасын жариялады. Жалпы алғанда, АҚШ-та зерттеулерде қолданылатын жануарлардың саны (Жануарлардың әл-ауқатын қорғау туралы заңмен қамтылған) 6,9%-ға өсіп, 2015 жылы 767 622-ден 2016 жылы 820 812-ге жетті. Бұл мемлекеттік және жекеменшік мекемелерді қамтиды. "Зерттеу туралы сөз" есімді ұйым 2016 жылы АҚШ-та зерттеулерде шамамен 12 миллион омыртқалы жануар қолданылғанын есептеді, бұл бағалау барлық омыртқалы жануарлар түрлерін есепке алған Еуроодақ деректерімен салыстырылды. 2015 жылы "Journal of Medical Ethics" журналында жарияланған мақалада АҚШ-та жануарларды қолдану соңғы жылдары күрт өскені айтылды. Зерттеушілер бұл өсімнің басты себебі жануарлар зерттеулерінде генетикалық түрлендірілген тышқандарға көбірек сүйену екенін анықтады. 1995 жылы Тафтс университетінің Жануарлар және қоғамдық саясат орталығындағы зерттеушілер 1992 жылы американ зертханаларында 14–21 миллион жануар қолданылғанын бағалады, бұл көрсеткіш 1970 жылы 50 миллионнан асып түскен. 1986 жылы АҚШ Конгресінің Технологияны бағалау кеңсесі АҚШ-та қолданылатын жануарлардың бағасы жыл сайын 10 миллионнан 100 миллионға дейін жететінін, ал олардың ең жақсы бағалауы кем дегенде 17 миллионнан 22 миллионға дейін болатынын хабарлады. 2016 жылы Ауыл шаруашылығы департаменті 60 979 ит, 18 898 мысық, 71 188 адам емес примат, 183 237 теңіз шошқасы, 102 633 хомяк, 139 391 қоян, 83 059 шаруашылық жануарлары және 161 467 басқа сүтқоректілерді тізімдеді, барлығы 820 812 жануарды құрады, бұл көрсеткішке мақсатты түрде өсірілген тышқандар мен егешқұйрықтар кірмейді. АҚШ-та зерттеулерде иттер мен мысықтарды қолдану 1973 жылдан 2016 жылға дейін тиісінше 195 157-ден 60 979-ға және 66 165-тен 18 898-ге дейін төмендеді. 2 960 процедурада адам емес приматтар қолданылды, бұл көрсеткіш 1988 жылдан бері 50%-дан астам төмендеді. Мұндағы "процедура" термині бірнеше минуттан, бірнеше айға немесе жылдарға созылатын тәжірибені білдіреді. Көптеген жануарлар тек бір процедурада қолданылады: тәжірибеден кейін жануарлар көбінесе өлтіріледі; алайда, кейбір процедуралардың соңғы нүктесі – өлім. "Қатты" процедураға, мысалы, өлімге әкелетін немесе өлім-жітім күтілетін кез келген тест жатады, ал "жеңіл" процедураға қан анализі немесе МРТ сияқты зерттеулер жатады. 3R қағидалары:
* **Алмастыру**, яғни ғылыми мақсаттарға қол жеткізу мүмкін болғанда жануарларға қарағанда жануарларды қолданбауға басымдық беру. Бұл әдістерге компьютерлік модельдеу кіреді.
* **Азайту**, яғни зерттеушілерге аз жануарлардан салыстырмалы көлемдегі ақпарат алуға немесе бірдей жануарлардан көбірек ақпарат алуға мүмкіндік беретін әдістер.
* **Жақсарту**, яғни ықтимал ауырсынуды, азапты немесе стресті жеңілдетуге немесе азайтуға және қолданылатын жануарлардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған әдістер. Бұл әдістерге инвазивті емес техникалар кіреді.
3R қағидалары жануарлармен зерттеуге баламаларды ұстанудан гөрі кең ауқымды, сонымен қатар жануарларды қолданудан аулақ бола алмайтын жағдайларда жануарлардың әл-ауқатын және ғылыми сапаны жақсартуға бағытталған. Бұл 3R қағидалары қазір әлемдегі көптеген зерттеу мекемелерінде енгізілді және әртүрлі заңдар мен ережелерде қабылданып жүр. 3R қағидалары кеңінен қабылдалғанына қарамастан, Канада, Австралия, Израиль, Оңтүстік Корея және Германия сияқты көптеген елдер соңғы жылдары жануарларды тәжірибелік мақсатта қолданудың өскенін хабарлады, мысықтар мен кейде балықтарды қолданудың өскенін, ал мысықтарды, иттерді, приматтарды, қояндарды, теңіз шошқаларын және хомяктарды қолданудың төмендегенін хабарлады. Басқа елдермен бірге Қытай да генетикалық түрлендірілген жануарларды қолдануды күшейтті, нәтижесінде жануарларды жалпы қолданудың өсуіне әкелді.

Омыртқасыздар

Жануарларды зерттеуде омыртқасыздар омыртқалылардан гөрі көп қолданылса да, мұндай зерттеулер көбінесе заңмен реттелмейді. Ең көп қолданылатын омыртқасыз түрлер – Drosophila melanogaster, яғни жеміс шыбығы, және Caenorhabditis elegans, нематода құрты. C. elegans жағдайында құрттың денесі толығымен мөлдір болып келеді және организмнің барлық жасушаларының тектік байланысы белгілі, ал D. melanogaster шыбығында зерттеулер үшін генетикалық құралдардың алуан түрлі жиынтығы қолданылады. Бұл омыртқасыз жануарлар жануарларды сынауда омыртқалыларға қарағанда бірнеше артықшылықтар ұсынады, оның ішінде қысқа өмір сүру циклы және көп санды жануарларды ұстау мен зерттеудің қарапайымдылығы. Дегенмен, бейімделетін иммундық жүйесінің және қарапайым мүшелерінің болмауы құрттарды вакцина жасау сияқты медициналық зерттеулердің кейбір салаларында қолдануға мүмкіндік бермейді. Сол сияқты, жеміс шыбығының иммундық жүйесі адамнан өзгеше, ал жәндіктердегі аурулар омыртқалы жануарлардағы аурулардан айырмашылығы болуы мүмкін. Алайда, жеміс шыбығы мен балауыз құрттары жаңа вируленттілік факторларын немесе фармакологиялық белсенді қосылыстарды анықтау үшін зерттеулерде пайдалы болуы мүмкін. Көптеген омыртқасыз жүйелер ерте сатыдағы зерттеулерде омыртқалыларға қолданылатын балама ретінде қарастырылады. Жәндіктердің және сүтқоректілердің табиғи иммундық жүйелерінің ұқсастығына байланысты, кейбір зерттеулерде жәндіктер сүтқоректілерді алмастыра алады. Drosophila melanogaster және Galleria mellonella балауыз құрттары сүтқоректі патогендерінің вируленттілік қасиеттерін талдау үшін маңызды рөл атқарады. Теңіз шошқалары, хомяктар және гербилер де жиі қолданылатын кеміргіштер. Тышқандар – омыртқалы жануарлардың ең көп қолданылатын түрі, себебі олардың өлшемі, төмен құны, ұстаудың оңайлығы және жылдам көбею қабілеті бар. Тышқандар адамның тұқым қуалайтын ауруларының ең жақсы моделі саналады және олардың гендерінің 95% адамдармен ортақ. 2016 жылы Ұлыбританияда 500 000-нан астам балық және 9 000-нан астам қосмекенділер пайдаланылды. Ең көп қолданылатын түрлер – эмбриондық кезеңінде мөлдір болатын зебра балығы, Danio rerio, және африкалық тырнақты бақа, Xenopus laevis. 2004 жылы Ұлыбританияда жануарларды сынау үшін 20 000-нан астам қоян қолданылды. Көздің тітіркенуін тексеру үшін (Драйз сынағы) альбиносты қояндар қолданылады, себебі қояндардың көз жасы басқа жануарларға қарағанда аз, ал альбиностардағы көз пигментінің болмауы әсерді көруді жеңілдетеді. Соңғы 20 жылда осы мақсатта қолданылатын қояндардың саны едәуір азайды. 1996 жылы Ұлыбританияда көздің тітіркенуіне байланысты қоянға 3693 процедура жасалса, 2017 жылы бұл көрсеткіш 63-ке дейін төмендеді. Мысықтарға жасалған эксперименттердің тек 0,1% ауырсынуға байланысты болды, бірақ бұл ауырсыну анестезиямен/ауырсыну басушы препараттармен басылған жоқ. 2017 жылы Ұлыбританияда мысықтарға бар болғаны 198 процедура жасалды. Соңғы он жылдың көп бөлігінде бұл көрсеткіш 200-ге жуық болды. АҚШ-тың Гуманды қоғамының мәліметінше, олар адам және ветеринариялық ауруларды зерттеуде, кардиология, эндокринология және сүйек-буын зерттеулерінде модель ретінде қолданылады, бұл зерттеулер көбінесе жоғары инвазивті болады. Иттерді ең көп қолданатын жағдай – адам немесе ветеринариялық қолданысқа арналған жаңа дәрілік заттардың қауіпсіздігін бағалау, кеміргіштерде сынақтан өткеннен кейін екінші түр ретінде, Адамдар үшін фармацевтикалық заттарды тіркеудің техникалық талаптарын үйлестіру жөніндегі халықаралық конференцияда белгіленген ережелерге сәйкес. Медицина ғылымының маңызды жетістіктерінің бірі – диабетпен ауыратын адамдарда инсулин өндірісін және бұл процесте бездің рөлін анықтау үшін иттерді пайдалану. Олар бездің ағзада инсулин өндіруге жауапты екенін және безді алып тастаудың итте диабеттің пайда болуына әкеп соқтыратынын анықтады. Бездік экстрактты (инсулин) қайтадан енгізгеннен кейін қандағы глюкоза деңгейі айтарлықтай төмендеді. Иттерді қолдану арқылы жасалған зерттеулер адамдар мен жануарлардың өмір сүру сапасын жақсартуға көмектесті. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің жануарлардың әл-ауқатын қорғау жөніндегі есебінде 2016 жылы USDA тіркелген мекемелерде 60 979 ит пайдаланылғаны, ал Франция 2016 жылы 4 204 процедура жүргізгені көрсетілген. Екі жағдайда да бұл көрсеткіш тиісті елдерде жануарларға жасалған процедуралардың жалпы санының 0,2% -дан азын құрайды.

Зебралық балық

Зебра балықтары әртүрлі қатерлі ісіктерді зерттеу және олардың дамуын қарастыру үшін жиі қолданылады. Олар иммундық жүйе мен генетикалық штаммдарды зерттеуге пайдаланылады. Олардың бағасы арзан, мөлшері кішкентай, шағын уақыт ішінде көбейеді және қатерлі ісік жасушаларын тікелей бақылауға мүмкіндік береді. Адамдар мен зебра балықтарының неоплазмалары ұқсас болғандықтан, оларды зерттеулерде қолданады. Ұлттық медицина кітапханасы зебра балықтарының қандай қатерлі ісіктерді зерттеуде қолданылатынына көптеген мысалдар келтіреді. Зебра балықтарын пайдалану оларға MYC-ге байланысты B-ге дейінгі және T-ALL арасындағы айырмашылықтарды анықтауға және жедел лимфоциттік лейкозға қарсы жаңа B-ALL терапиясын табуға көмектесті. Ұлттық медицина кітапханасы сондай-ақ, неоплазманы ерте сатысында диагностикалаудың қиын екенін түсіндіреді. Қазіргі зерттеулер асқазан-ішек жолының ісіктерінің молекулалық механизмдерін түсінуге және жаңа емдеу әдістерін іздеуге бағытталған. Зебра балықтары мен адамдар асқазан қатерлі ісігінің ксенотрансплантация моделінде ұқсас асқазан қатерлі ісігі жасушаларын бөліседі. Бұл зерттеушілерге Трифаланың асқазан қатерлі ісігі жасушаларының өсуін және метастаздарын тежейтінін анықтауға мүмкіндік берді. Зебра балықтарының бауыр қатерлі ісігі гендері адамдармен байланысты болғандықтан, олар бауыр қатерлі ісігін зерттеуде кеңінен қолданылады, сондай-ақ басқа да көптеген қатерлі ісіктерді зерттеуде де пайдалы.

Адам емес приматтар

Адам емес приматтар (АҚП) токсикологиялық сынақтарда, ЖҚТБ және гепатит ауруларын зерттеуде, неврология, мінез-құлық және таным, көбейткіштік, генетика және ксенотрансплантация салаларында қолданылады. Олар жабайы табиғаттан ауланады немесе мақсатты түрде өсіріледі. АҚШ және Қытайда приматтардың көп бөлігі отандық мақсатта өсіріледі, ал Еуропада көбінесе импортталған мақсатты өсірілгендер қолданылады. Еуропалық комиссия 2011 жылы Еуропалық зертханаларда 6012 маймылға тәжірибе жасалғанын хабарлады. АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметінше, 2016 жылы АҚШ зертханаларында 71 188 маймыл болған. Эксперименттерде қолданылатын АҚП-нің көп бөлігі макактарды құрайды.

2003 жылғы сауалнамада жеке-жеке ұсталған приматтардың 89%-ының өзін-өзі зақымдау немесе аномальды стереотиптік мінез-құлықтары байқалды, оның ішінде қадам басу, тербелу, шашты жұлу және тістеу сияқты әрекеттер де болды. Алғашқы трансгенді примат 2001 жылы резус макагына жаңа гендерді енгізуге мүмкіндік беретін әдіс арқылы жасалды. Бұл трансгендік технология қазір генетикалық бұзылыс – Хантингтон ауруын емдеу жолын табуда қолданылуда. Адам емес приматтарға қатысты маңызды зерттеулер полиомиелит вакцинасын әзірлеуге және терең ми стимуляциясының дамуына үлес қосты, ал қазіргі кезде олардың ең көп қолданылатын, токсикологиялық емес саласы – маймылдың ЖҚТБ үлгісі, SIV.

Ауырсыну мен азап

Жануарларға жүргізілетін сынақтардың қаншалықты ауырсыну мен азапқа әкелетіндігі, сондай-ақ жануарлардың оларды сезіну және түсіну қабілеті көптеп талқыланады. АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің (USDA) мәліметінше, 2016 жылы 501 560 жануар (61%) (қоян, егеуқұйрық, құстар және бунақденелілерді қоспағанда) уақытша ауырсыну немесе ыңғайсыздық тудыратын процедураларда қолданылды. 247 882 (31%) жануар анестезия арқылы ауырсынуды немесе ыңғайсыздықты жеңілдететін процедураларда, ал 71 370 (9%) жануар ауырсынуды немесе ыңғайсыздықты жеңілдетпейтін зерттеулерде пайдаланылды. Колорадо штаты университетінің профессоры Бернард Роллин, жануарлардың ауырсынуын реттеуге қатысты АҚШ-тың екі федералды заңының негізгі авторы, зерттеушілердің 1980-жылдарға дейін жануарлар ауырсынуды сезінетініне толық сенімді болмағанын және 1989 жылға дейін АҚШ-та білім алған ветеринарларға жануарлардың ауырсынуын назарға алмауға үйретілгенін жазады. Ол ғалымдар мен басқа ветеринарлармен әрекеттескен кезде олар одан жануарлардың саналы екенін «дәлелдеуді» және олардың ауырсынуды сезінетініне «ғылыми тұрғыдан қабылданатын» негіздерді ұсынуды жиі сұраған. Кейбір сыншылар жануарлардың психикалық жағдайын анықтаудың қаншалықты сенімді екендігіне күмән келтіруде. Дегенмен, кейбір кинологиялық сарапшылардың айтуынша, интеллект жануарлар арасында әртүрлі болғанымен, иттердің интеллектуалдық деңгейі екі жарымға дейінгі баланың деңгейімен тең. Бұл иттердің кем дегенде бір түрлі санаға ие екенін көрсетеді. Бунақденелілердің ауырсыну мен азапты сезіну қабілеті әлі толық анықталмаған, алайда бірнеше елде (мысалы, Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Норвегия) жануарларға сынақ жүргізілген кезде кейбір бунақденелілер түрлерін қорғауға қатысты заңнама бар. АҚШ-та жануарларға сынақ жүргізілгендегі жануарлардың әл-ауқатын реттеуге қатысты негізгі құжат – зертханалық жануарларды күтіп-ұстау және пайдалану жөніндегі нұсқаулық. Бұл АҚШ-та жануарларға сынақ жүргізуді басқаратын параметрлерді анықтайды. Онда: «Ауырсынуды сезіну және оған жауап беру қабілеті жануарлар әлемінде кең таралған. Ауырсыну – стресс факторы және оны жеңілдетпесе, жануарларда қабылдауға болмайтын деңгейде стресс пен ыңғайсыздыққа әкелуі мүмкін» делінген. Нұсқаулықта әртүрлі түрлердегі ауырсыну белгілерін танудың ауырсынуды тиімді түрде жеңілдету үшін маңызды екендігі және жануарларға күтім жасайтын және оларды пайдаланатын адамдардың осы белгілермен толыққанды таныс болуы қажеттігі айтылған. Ауырсынуды басатын дәрілер туралы нұсқаулықта: «Ауырсынуды басатын немесе есінен айыратын ең қолайлы дәріні таңдау – зерттеу хаттамасының ғылыми аспектілерін бұзбастан, клиникалық және гуманитарлық талаптарға ең жақсы жауап беретін маманның шешімі болуы керек» делінген. Осыған сәйкес, жануарлардың ауырсынуы мен ыңғайсыздығы және оларды анальгезиямен және анестезиямен емдеуге қатысты барлық мәселелер жануарлар протоколын бекіту кезінде нормативтік талаптар болып табылады. Қазіргі уақытта зертханалық жануарларды белгілеудің травматикалық әдістері инвазивті емес әдістермен алмастырылуда. 2019 жылы Катриен Девольдер мен Маттиас Эггель ауырсынуды сезіну қабілетін жою үшін зерттеу жануарларына гендік редакциялауды ұсынды. Бұл жануарлармен тәжірибе жүргізуді тоқтату және баламаларды қабылдауға қарай жасалатын қадам болар еді. Алайда, бұл зерттеу жануарларының психологиялық зиянға ұшырауын тоқтатпайды.

Евтаназия

Заң бойынша ғалымдар мүмкіндігінше аз жануарларды пайдалану керек, әсіресе соңғы эксперименттер үшін. Ережелер олардың өлімі өзінен-өзі жағымсыз бола ма, жоқ па дегенге емес, нақты әдістердің ауырсыну мен азап тудыра ма, жоқ па дегенге бағытталған. Жануарлар зерттеулердің соңында үлгі алу немесе өлгеннен кейін тексеру үшін, зерттеулер барысында, егер олардың ауырсынуы немесе азап шегуі белгілі бір санаттарға жатса, мысалы, депрессия, емге жауап бермейтін инфекция немесе ірі жануарлардың бес күн бойы тамақ жемеуі; немесе олар өсіруге жарамсыз немесе басқа себептермен қажетсіз болған жағдайда, эутаназияға ұшыратылады. Зертханалық жануарларды эутаназиялау әдістері тез есінен танып, қайғы-қасіретсіз өлімге әкелу үшін таңдалады. Ветеринарлар кеңесі жариялаған әдістер ең қолайлысы саналады. Жануарды камераға орналастырып немесе бет маскасын қолдана отырып, көміртек моноксиді мен көмірқышқыл газын тыныс алдырып, алдын ала седациялау немесе анестезиямен немесе онысыз мәжбүрлеуге болады. Седативтер немесе барбитураттар сияқты анестетиктер вена арқылы беріледі немесе ингаляциялық анестетиктер қолданылуы мүмкін. Екібалықтар мен балықтарды трикаин сияқты анестетик қосылған суға батыруға болады. Физикалық әдістер де қолданылады, әдіске байланысты седациямен немесе анестезиямен немесе онысыз. Ұсынылатын әдістерге шағын кеміргіштер мен қояндарды бас кесу (декапитация) жатады. Құстардың, егеуқұйрықтардың, тышқандардың және қояндардың мойындысының (омыртқаның) бұзылуы жануардың мөлшері мен салмағына байланысты қолданылуы мүмкін. Миды жоғары интенсивті микротолқынды сәулелендіру ми тінін сақтап, 1 секундтан кем уақыт ішінде өлімге әкелуі мүмкін, бірақ қазіргі уақытта бұл тек кеміргіштерде қолданылады. Тұтқындық бұрандалар (captive bolts) әдетте иттерде, тік мүйізді жануарларда, жылқыларда, шошқаларда және қояндарда қолданылады. Бұл мидың контузиясы (дірілдеуі) арқылы өлімге әкеледі. Оқ атуға рұқсат етілуі мүмкін, бірақ тек өткір тұтқындық бұранда қолданылмауы мүмкін жағдайларда. Кейбір физикалық әдістер жануар есінен танығаннан кейін ғана қолданылуы мүмкін. Электр тогымен өлтіру ірі қара, қой, шошқа, түлкі және норкалар үшін жануарлар есінен танығаннан кейін, көбінесе алдын ала электрмен тоқтатқаннан кейін қолданылуы мүмкін. Мидың түбіне құрал енгізу (питинг) санасыз жануарларда қолданылуы мүмкін. Баяу немесе тез мұздату немесе ауа эмболиясын тудыру тек есінен таныту үшін алдын ала анестезия жасау арқылы ғана қабылданады.

Нағыз зерттеу

Негізгі немесе таза зерттеулер организмдердің қалай мінез-құлық танытуын, дамуын және жұмыс істеуін зерттейді. Жануарларға сынақ жүргізуге қарсы шығушылар таза зерттеудің пайдалы мақсаты аз немесе мүлдем болмауы мүмкін деп санайды, бірақ зерттеушілер оның қолданбалы зерттеулерді дамыту үшін қажетті негіз құрайтынын айтады, сондықтан таза және қолданбалы зерттеулер арасындағы шекара – нақты практикалық мақсаты бар зерттеулер үшін бұлыңғыр. Таза зерттеулерде қолданбалы зерттеулерге қарағанда жануарлардың саны мен түрлері көбірек қолданылады. Жеміс шыбындары, нематода құрттары, егеуқұйрықтар мен тышқандар басым бөлігін құрайды, бірақ теңіз шұбатынан бастап армадиллерге дейін басқа да түрлердің саны аз. Негізгі зерттеулерде қолданылатын жануарлар мен тәжірибелердің мысалдары: Эмбриогенез және даму биологиясы бойынша зерттеулер. Мутанттар геномдарына транспозондарды қосу арқылы немесе белгілі бір гендерді гендік мақсатты жою арқылы жасалады. Осы өзгерістердің дамуға тигізетін әсерін зерттеу арқылы ғалымдар организмдердің қалыпты дамуын және осы процесте не дұрыс кетпеуі мүмкін екенін түсінуге тырысады. Бұл зерттеулердің тиімділігі жоғары, себебі дамудың негізгі механизмдері, мысалы, гомеобокс гендері, жеміс шыбындары мен адам сияқты әртүрлі организмдерде ұқсас функцияларды атқарады. Мінез-құлықты зерттеу тәжірибелері, организмдердің бір-бірімен және қоршаған ортамен қалай байланысып, өзара әрекеттесетінін түсіну үшін, онда жеміс шыбындары, құрттар, егеуқұйрықтар және тышқандар кеңінен қолданылады. Жады және әлеуметтік мінез-құлық сияқты мидың қызметін зерттеуде көбінесе тышқандар мен құстар қолданылады. Кейбір түрлер үшін мінез-құлық зерттеулері тұтқындағы жануарларды байыту стратегияларымен біріктіріледі, өйткені бұл оларға кең ауқымды қызметтерге қатысуға мүмкіндік береді. Эволюция мен генетиканы зерттеу үшін селекциялық тәжірибелер. Зертханалық тышқандар, шыбындар, балықтар және құрттар белгілі бір қасиеттері бар штаммдарды жасау үшін көптеген буын бойында селекцияланады. Бұл генетикалық талдау үшін маңызды құрал болып табылатын белгілі генетикалық фонға ие жануарларды қамтамасыз етеді. Ірі сүтқоректілердің көбею жылдамдығы баяу болғандықтан, мұндай зерттеулер үшін ерекше селекцияланбайды, бірақ кейбір ғалымдар салыстыру мақсатында иттің немесе мүйізді малдың тұқымдары сияқты үй жануарларын пайдаланады. Жануарлардың қалай эволюцияға ұшырағанын зерттейтін ғалымдар көптеген жануарлар түрлерін пайдаланып, организмнің қайда және қалай өмір сүретіні (оның экологиялық нишасы) олардың физиологиясы мен морфологиясында бейімделулерді қалай тудыратынын анықтайды. Мысалы, қазір жаңа түрлердің эволюциясы кезінде жануарлардың морфологиясында бейімделулерді жасау үшін қанша және қандай мутациялар таңдалатынын зерттеу үшін шабақты балықтар қолданылуда.

Қолданбалы зерттеулер

Қолданбалы зерттеулер нақты және практикалық мәселелерді шешуге бағытталған. Олар аурулар мен жағдайлардың жануарлар моделін пайдалануды қамтиды, олар көбінесе таза зерттеу бағдарламаларында анықталады немесе жасалады. Мұндай қолданбалы зерттеулер өз кезегінде жаңа дәрілерді ашу процесінің бастапқы кезеңі болуы мүмкін. Мысалдары:
Ауруды зерттеу үшін жануарларды генетикалық түрлендіру. Трансгенді жануарларға Хантингтон ауруы сияқты бір гендік бұзылыстарды еліктеу үшін нақты гендер енгізіледі, өзгертіледі немесе алынып тасталады. Басқа модельдер генетикалық компоненттері бар күрделі, көп факторлы ауруларды, мысалы, қант диабетін, немесе тіпті қатерлі ісік даму кезінде болатын бірдей мутацияларды алып жүретін трансгенді тышқандарды еліктейді. Бұл модельдер аурудың қалай және неліктен дамитынын зерттеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жаңа емдеулерді әзірлеу және сынау жолдарын ұсынады. Адам ауруларының трансгендік модельдерінің басым көпшілігі – генетикалық өзгертулерді жасауға ең қолайлы сүтқоректілер – тышқандардың түрлері. Кейбір ит тұқымдары нарколепсияға шалдығады, сондықтан олар адамның осы жағдайын зерттеу үшін маңызды модель болып табылады. Армадилолар мен адамдар – табиғи түрде мәйіс ауруына шалдыққан жануарлардың санаулы түрлерінің бірі; осы ауруға жауапты бактерияларды әлі де өсіру мүмкін болмағандықтан, армадилолар мәйіс ауруына қарсы вакциналарда қолданылатын бациллдің негізгі көзі болып табылады. Мысалы, мұндай модельдер қазір Паркинсон ауруын зерттеуде кеңінен қолданылса да, британдық антививисекциялық қозғалысы BUAV бұл модельдер ауру симптомдарына сырттай ғана ұқсайды, оларда уақыт өте келе даму динамикасы немесе ұяшық патологиясы байқалмайды деп мәлімдейді. Керісінше, Паркинсон ауруының жануарлар моделінің пайдалылығын бағалаған ғалымдар, сондай-ақ медициналық зерттеулерге көмектесетін Паркинсон ауруына қарсы қайырымдылық қоры бұл модельдердің құндылығы зор екенін және олардың паллидотомия сияқты жақсартылған хирургиялық емдеулерге, леводопа сияқты жаңа дәрілік емдеулерге және кейіннен мидың терең стимуляциясына әкелгенін айтады. Жануарларға жасалатын сынақтарда плацебо сынақтары да қолданылады. Мұндай жағдайларда жануарларға фармакологиялық әсері жоқ зат беріледі, бірақ берілген затқа байланысты биологиялық өзгерістерді анықтау үшін қолданылады, ал нәтижелер белсенді заттармен алынған нәтижелермен салыстырылады.

Ксенотрансплантация

Ксенотрансплантация зерттеулері – адамға трансплантация жасау үшін жетіспейтін ағзалар мәселесін шешу мақсатында бір түрден екінші түрге тіндер мен органдарды трансплантациялауды қамтиды. Қазіргі зерттеулер генетикалық түрлендірілген шошқалардың мүшелерін приматтарға трансплантациялауға бағытталған, бұл шошқа тіндеріне қарсы приматтардың иммундық жауабын азайтуға көмектеседі. Мүшелерді қабылдаудан бас тарту мәселесі әлі де болса, жануарлар құқықтарын қорғау ұйымы Uncaged Campaigns жариялаған құжаттар, 1994-2000 жылдар аралығында Novartis Pharma AG компаниясының еншілес компаниясы Imutran Ltd, Кембридж университеті және Huntingdon Life Sciences компаниясымен бірлесіп, Африкадан Ұлыбританияға шошқа тіндерін трансплантациялау тәжірибелері үшін әкелген жабайы бабуиндардың ауыр, кейде өлімге әкелетін жарақаттар алғанын көрсетті. Компания британ үкіметімен байланысқа түсіп, реттеуден жалтармақ болғаны анықталғанда дау туды.

Токсикологиялық зерттеулер

Токсикологиялық сынақ, сонымен қатар қауіпсіздік сынағы деп аталады, фармацевтикалық компаниялар дәрі-дәрмектерді сынау үшін немесе Хантингдон Life Sciences сияқты келісімшарт бойынша жануарларды сынақтан өткізу орталықтары, көптеген клиенттер тапсырысы бойынша жүргізеді. 2005 жылғы Еуроодақ деректеріне сәйкес, Еуропада жыл сайын токсикологиялық сынақтарда шамамен бір миллион жануар қолданылады, бұл барлық процедуралардың шамамен 10% құрайды. Nature журналының мәліметінше, әрбір сынақтан өтетін химиялық зат үшін 5000 жануар пайдаланылады, ал пестицидтерді сынау үшін 12000 жануар қажет. Сынақтар анестезиясыз жүргізіледі, себебі дәрі-дәрмектердің өзара әрекеттесуі жануарлардың химиялық заттарды залалсыздандыру қабілетіне әсер етеді және нәтижелерге бөгет жасайды. Токсикологиялық сынақтар пестицидтер, дәрі-дәрмектер, тағамдық қоспалар, қаптама материалдары және ауа тазартқыштар сияқты дайын өнімдерді немесе олардың химиялық құраушыларын тексеру үшін қолданылады. Көптеген сынақтар дайын өнімге емес, құраушыларға қатысты жүргізіледі, бірақ BUAV мәліметінше, өндірушілер бұл сынақтар заттардың уытты әсерін жоғары бағалайды деп санайды; сондықтан олар өздерінің дайын өнімдерін қолдана отырып, сынақтарды қайталайды, нәтижесінде уыттылығы аз белгіленген өнім алады. Жедел уыттылықты тексерудің бірнеше түрі бар. ("Өлімдік доза 50%") сынағы, сынақ жануарларының 50% өлтіруге қажетті дозаны анықтау арқылы заттың уыттылығын бағалау үшін қолданылады. Бұл әдіс 2002 жылы Еуропалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының (ЭЫДҰ) халықаралық нұсқауларынан алынып тасталды және оның орнына, жануарлардың санын азайтатын және азаматтарға аз ауыртпалық туғызатын, мысалы, белгілі дозаны қолдану әдісі енгізілді. Эбботт 2005 жылы «дүние жүзіндегі жануарларға жүргізілетін барлық уыттылық сынақтарының үштен бірі әлі де LD50 сынағы арқылы жүргізіледі» деп жазды. АҚШ-тың Гуманистік қоғамы бұл процедураның нәтижесінде денеде қызару, жара пайда болу, қан кету, көмескілік және тіпті соқырлық туындауы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл сынақ ғалымдар тарапынан қатыгездік пен дәл еместік, субъективтілік, жоғары сезімталдық және нақты өмірдегі адамдарға қатысты әсерді көрсетпеуі үшін сынға алынды. In vitro әдістерінің жетілмегендігіне қарамастан, Draize сынағының өзгертілген түрі – төмен көлемді көз сынағы, ауыртпалықты азайтуға және шынайы нәтижелер беруге мүмкіндік береді және 2009 жылдың қыркүйегінде жаңа стандарт ретінде қабылданды. Дегенмен, Draize сынағы, аса тітіркендірмейтін заттар үшін де қолданыла береді. Жануарларға жүргізілетін сынақтар тәуекелді жоғары бағалауы мүмкін, жалған оң нәтижелер ерекше мәселе болып табылады, бірақ жалған оң нәтижелер тым көп кездеспейді. Нәтижелердің өзгеруі, зертханалық жануарлардың аз санында химиялық заттардың жоғары дозаларының әсерін пайдалану арқылы адамдардың көп санында төмен дозаның әсерін болжауға тырысудан туындайды. Бір түрдің деректерін басқа түрдегі қауіп деңгейін болжау үшін қалай қолдану керектігі туралы пікірлер екіге бөлінген. Ғалымдар өндірілген химиялық заттардың қауіпсіздігін анықтау үшін дәстүрлі жануарларға жүргізілетін уыттылық сынақтарынан бас тартуға үлкен қысым көрсетіп отыр. Токсикалық бағалаудың әртүрлі тәсілдерінің ішінде, флуоресценцияны қолданатын in vitro жасушалық сенсорлық әдістерге қызығушылық артып келеді.

Косметиканы сынау

Косметиканы жануарлармен сынап-тексеру әсіресе даулы мәселе. АҚШ-та әлі де жүргізіліп жатқан мұндай сынақтар жалпы уыттылықты, көз және терінің тітіркенуін, фототоксикалықты (күлдізгі сәулелердің әсерінен туындайтын уыттылық) және мутагендікті қамтиды. Косметиканы жануарлармен сынау Үндістан, Ұлыбритания, Еуропалық Одақ, Израиль және Норвегияда тыйым салынған, ал АҚШ және Бразилияда осыған ұқсас тыйым салуды қарастыратын заң жобалары бар. 2002 жылы 13 жылдық талқылаудан кейін Еуропалық Одақ 2009 жылға дейін жануарларда сынаған косметиканы сатуға дерлік толық тыйым салуға және косметикамен байланысты жануарларға жасалатын барлық сынақтарды тоқтатуға келісті. Әлемдегі ең ірі косметика компаниясы L'Oreal орналасқан Франция, аталған тыйымға қарсылық білдіріп, оны күштен шығаруды сұрап, Люксембургтегі Еуропалық сотқа шағым түсірді. 2014 жылдың қазан айында Үндістан жануарларда сынаған косметикалық өнімдерді импорттауға тыйым салатын қатаң заңдарды қабылдады.

Есірткіге қарсы тест

ХХ ғасырдың басына дейін есірткіге қатысты заңдар көңілсіз болды. Қазіргі уақытта барлық жаңа фармацевтикалық препараттар адамдарға қолдануға рұқсат берілгенге дейін қатаң жануарлармен сынақтан өтеді. Фармацевтикалық өнімдерді сынау келесіні қамтиды:
метаболизмді зерттеу, фармакокинетиканы зерттеу – дәрі-дәрмектердің организмге ауыз арқылы, тамырға, ішке, бұлшық етке немесе тері арқылы енгізілген кезде қалай сіңірілетінін, метаболизденетінін және шығарылатынын зерттеу. токсикологиялық сынақтар, олар жедел, аралық және созылмалы уыттылықты бағалайды. Жедел уыттылықты зерттеу үшін уыттылық белгілері байқала бастағанға дейін доза көбейтіледі. Қазіргі Еуропалық заңнамасы "жедел уыттылық сынақтары кемінде екі түрлі енгізу жолымен" "екі немесе одан көп сүтқоректі түрінде" жүргізілуі керек деп талап етеді. Аралық уыттылық – бұл жануарларға дәрілік заттың дозасы тез улануға әкелетін деңгейден төмен мөлшерде төрт-алты апта бойы беріледі, соның нәтижесінде уытты метаболиттердің уақыт өте келе жинақталуы анықталады. Созылмалы уыттылықты зерттеу екі жылға дейін созылуы мүмкін және Еуропалық Одақта кеміргіш емес, кемінде екі сүтқоректі түрін қатыстыру қажет. тиімділік зерттеулері, олар жануарларда тиісті ауруды тудыру арқылы экспериментальді дәрілердің әсерін тексереді. Содан кейін препарат қос соқыр бақылаумен жүргізілетін сынақ арқылы беріледі, бұл зерттеушілерге препараттың әсерін және доза-жауап қисығын анықтауға мүмкіндік береді. Репродуктивтік функция, эмбриондық уыттылық немесе канцерогендік әлеуетті анықтау үшін арнайы сынақтар заңмен талап етілуі мүмкін, бұл басқа зерттеулердің нәтижелеріне және сыналып жатқан дәрі-дәрмектің түріне байланысты.

Білім

Құрама Штаттарда жыл сайын 20 миллион жануар білім беру мақсатында қолданылады деп есептеледі, оның ішінде сыныптағы байқау жаттығулары, диссекциялар және тірі жануарларға жасалатын хирургиялық араласындар бар. Сабақтарда бақалар, шошқа ұрықтары, шұбарлар, мысықтар, жер құрттары, шегірткелер, рактер және теңіз жұлдыздары жиі қолданылады. Сыныптарда жануарларды пайдаланудың балама әдістері кеңінен таралған, көптеген АҚШ штаттары мен мектеп округтері студенттерге диссекция жасаудан бас тарту мүмкіндігін ұсынады. Үндістан 2014 жылы балама әдістердің кең қолжетімділігі және жергілікті бақа түрлерінің азаюына байланысты диссекцияны тыйым салды. Сонора Артропод институты білім беруде омыртқасыздарды қолдану мәселелерін талқылау үшін жыл сайын «Білім беру және табиғатты қорғаудағы омыртқасыздар» конференциясын өткізеді. Көптеген елдерде білім беруде жануарларды пайдаланудың баламаларын табуға күш салынып жатыр. Norecopa ұстап тұратын NORINA деректер базасы білім беруде және жануарлармен жұмыс істейтін мамандарды даярлауда жануарларды пайдаланудың баламалары немесе толықтырулары ретінде қолданылатын өнімдердің тізімін қамтиды. Бұл мектептердегі диссекцияға балама әдістерді де қамтиды. InterNICHE ұқсас деректер базасымен және жалға алу жүйесімен қамтамасыз етілген. 2013 жылдың қараша айында АҚШ-тағы Backyard Brains компаниясы тарақанға бекітілетін «электрондық рюкзак» деп аталатын «Roboroach» құрылғысын сатуға шығарды. Оператор тарақанның антеннасын кесіп тастауға, қабығын тегістеу үшін абразивті қағазды пайдалануға, кеудесіне сым енгізуге және содан кейін электродтар мен тізбектің бағанасын жұптауға тиіс. Содан кейін мобильді қосымша арқылы Bluetooth көмегімен оны басқаруға болады. Мұндай құрылғы ғылымға қызығушылықты арттыратын оқу құралы болуы мүмкін деген пікірлер айтылуда. «Roboroach» құрылғысын жасаушылар Ұлттық психикалық денсаулық институтынан қаржыландырылды және құрылғының балаларды нейроғылымға қызығушылық танытуға ынталандыруға бағытталғанын мәлімдеді.

Қорғау

Жануарлар қару-жарақ, вакцина, майдандық хирургиялық техникалар және қорғаныс киімдерін жасау үшін әскерилер тарапынан қолданылады. АҚШ әскерінде ешкілер көбінесе жауынгерлік фельдшерлерді даярлау үшін пайдаланылады. (Пентагон 1980 жылдары медициналық оқытуда итті пайдалануды тоқтатқаннан кейін ешкілер осы мақсатта қолданылатын басты жануар түріне айналды.) Қазіргі медициналық оқуларда қолданылатын манекендер адам денесінің мінез-құлқына өте ұқсас симуляция жасайды, бірақ кейбір оқушылар «ешкімен жасалған жаттығулар нағыз өмірдегі жарақаттар сияқты шұғыл сезімді қамтамасыз етеді» дейді. Дегенмен, 2014 жылы АҚШ Жағалау күзеті PETA ұсынған видеодан кейін оқу жаттығуларында қолданатын жануарлар санын екі есеге азайтатынын мәлімдеді. Видеода күзетшілердің есінен танып қалған ешкінің аяқтарын ағаш кескішпен кесіп тастағаны және мылтық, тапанша, балта және скальпельмен басқа да жарақаттар салғаны көрсетілген. Сол жылы Қорғаныс министрлігі адам симуляторларының және басқа да баламалардың болуын негіздеп, түрлі оқу бағдарламаларында қолданылатын жануарлар санын азайта бастайтынын хабарлады. 2013 жылы бірнеше Әскери-теңіз медициналық орталықтары PETA шағымдарынан кейін интубация жаттығуларында күзендерді пайдалануды тоқтатты. АҚШ-тан басқа, НАТО-ның 28 елінің 6-сы, оның ішінде Польша мен Дания, жауынгерлік медициналық дайындық үшін тірі жануарларды қолданады. Зертханалық жануарлардың көздері елдер мен түрлерге қарай өзгереді; көптеген жануарлар мақсатты түрде өсіріледі, ал қалғандары жабайы табиғаттан ұсталады немесе аукциондар мен баспаналардан жануарларды алатын делдалдар ұсынады. Жануарларды эксперименттерде пайдалануды қолдайтындар, мысалы, Ұлыбритания Корольдік қоғамы, 20 ғасырдағы барлық медициналық жетістіктердің жануарларды қандай да бір жолмен пайдалануға байланысты болғанын айтады. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының Зертханалық жануарларды зерттеу институты жануарларды зерттеуді тіпті күрделі компьютерлік модельдермен де алмастыру мүмкін емес екенін мәлімдеді, себебі олар молекулалар, жасушалар, тіндер, мүшелер, организмдер және қоршаған орта арасындағы өте күрделі өзара әрекеттесулерді шеше алмайды. PETA және BUAV сияқты жануарлар құқығын қорғайтын ұйымдар жануарлармен тәжірибе жүргізудің қажеттілігіне және заңдылығына күмән келтіріп, оны қатыгездік және нашар реттелу деп санайды, медициналық прогреске жануарлар моделінің қате болжамдары кедергі келтіреді, кейбір сынақтарның уақыты өткенін, шығындары пайдадан артық екенін немесе жануарлардың эксперименттерде қолданылмауға және зардап шекпеуге құқығы бар екенін мәлімдейді.

Пікірлер

Жануарлармен тәжірибе жүргізудің моральдық және этикалық мәселелері талқылауға ашық, ал 20-шы ғасырда көзқарастар айтарлықтай өзгерді. Қандай процедуралар қандай мақсаттарға қолданылуы тиіс екендігі, сондай-ақ қай этикалық принциптер қай түрлерге қатысты екендігі туралы пікірталас жалғасуда. 2015 жылы Gallup жүргізген сауалнама көрсеткендей, американдықтардың 67%-ы зерттеулерде қолданылатын жануарлар туралы "қатты алаңдайды" немесе "біршама алаңдайды". Сол жылы Pew сауалнамасы бойынша американдық ересектердің 50%-ы жануарларды зерттеуге қарсы. Дегенмен, түрлі көзқарастар бар. Жануарлардың моральдық құқықтары бар деген пікірді Том Реган сияқты философтар қолдайды, олар жануарлардың сенімдері мен тілектері бар тіршілік иелері екенін, сондықтан олар моральдық құндылығы бар "өмірдің субъектілері" және демек, моральдық құқықтары бар деп санайды. Реган адам мен адам емес жануарларды өлтіру арасындағы этикалық айырмашылықты мойындайды және біріншісін құтқару үшін екіншісін өлтіруге рұқсат етіледі деп мәлімдейді. Сол сияқты, "адамгершілік дилемма" тұрғысынан қарағанда, адамдарға ықтимал пайданы жоққа шығару ұқсас себептермен қабылдамауға тиіс, ал мәселе зерттеуде жануарларға келтірілген зиянға қарағанда адамдарға келтірілген зиянды теңестірудегі дилемма болып саналады. Ал жануарлардың құқықтарын жоюшылар жануарларға зиян келтіретін зерттеулерді, егер ол жеке жануарға пайда келтірмесе, моральдық тұрғыдан ақтауға болмайды деп есептейді. Философ Питер Сингердің де өзіндік пікірі бар, ол бір тіршілік иесінің түріне оның қаншалықты азап шегетінін қарастыруда маңызды екендігіне негіз жоқ деп санайды. Малкольм Маклеод және әріптестері бақыланатын жануарлар зерттеулерінің көпшілігі кездейсоқ таңдау, бөлуді жасыру және нәтижелерді бағалау кезінде жасыруды қолданбайтынын, мұндай шараларды қолданбау жануарларда сынаған дәрі-дәрмектердің тиімділігін асыра көрсетіп, адамдарға пайдасы тимейтін зерттеулерге әкеліп соқтыратынын айтады. Нидерланды мен Жаңа Зеландия сияқты елдер халықтың алаңдаушылығына жауап ретінде адам емес приматтардың, әсіресе ең үлкен маймылдардың қатысуымен жүргізілетін инвазивті тәжірибелерді тыйым салған. 2015 жылы АҚШ-та тұтқында ұсталған шимпанзелерді жойылып бара жатқан түрлер тізіміне қосты, бұл олармен тәжірибе жүргізуді қалағандарға қосымша кедергілер тудырды. Сол сияқты, 2013 жылы АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институты этикалық мәселелерді және зерттеудің балама әдістерін ескере отырып, шимпанзелердегі тәжірибелерді күрт азайтатынын және ақырында тоқтататынын мәлімдеді. Британ үкіметі эксперименттегі жануарларға келтірілген зиянды алған білімнің пайдасымен салыстыруды талап етеді. Қытай, Жапония және Оңтүстік Кореядағы кейбір медициналық мектептер мен ұйымдар өлтірілген жануарларға ескерткіштер орнатқан. Жапонияда медициналық мектептерде құрбан болған жануарларға арналған жылдық еске алу рәсімдері (Ireisai 慰霊祭) өткізіледі. Жануарлармен жүргізілген зерттеулердің нақты мысалдары көпшіліктің назарына ілікті, оның ішінде пайдалы ғылыми зерттеулер де, сынақтарды жүргізушілердің этикалық бұзушылықтары туралы мәлімдемелер де бар. Бұлшықет физиологиясының негізгі қасиеттері бақаның бұлшықеттерін пайдалану арқылы анықталды (барлық бұлшықеттердің күшті өндіру механизмі, ұзындық пен кернеу арақатынасы және күш пен жылдамдық қисығы), ал бақалар әлі де in vitro жағдайында бұлшықеттердің ұзақ өмір сүруіне және толыққанды бір талшықтың үлгісін оқшаулау мүмкіндігіне байланысты таңдалып алынатын модельді организм болып табылады (басқа организмдерде мүмкін емес). Қазіргі заманғы физиотерапия және бұлшықет ауруларын түсіну мен емдеу осы және одан кейінгі зерттеулерге (көбінесе бұлшықет дистрофиясы сияқты ауруларды модельдеуге арналған егеуқыр тышқандарда) негізделген. 1997 жылдың ақпан айында Шотландиядағы Рослин институтының ғалымдары ересек соматикалық жасушадан клондалған алғашқы сүтқоректі – Долли қойын дүниеге келгенін жариялады. Тәжірибелерге қатысқан приматтарға қатысты қатыгездік туралы алаңдаушылықтар туды. 1985 жылы Риверсайдтегі Калифорния университетіндегі Бритч макакасының жағдайы көпшіліктің назарына ілікті. Оның көз қабақтары тігіліп, сонар сенсоры басына орнатылды, бұл соқыр адамдарға арналған сенсорлық алмастыру құрылғыларын сынауға арналған эксперименттің бір бөлігі болды. 1985 жылы зертханаға Animal Liberation Front тобы шабуыл жасап, Бритчті және тағы 466 жануарды алып кетті. Ұлттық денсаулық сақтау институты сегіз ай бойы тергеу жүргізді, бірақ түзету шаралары қажет емес деген қорытындыға келді. 2000 жылдардың басында Кембридж университетінде және Колумбия университетінде 2002 жылы өткен тәжірибелер туралы хабарлар таралды. 2004 және 2005 жылдары People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) ұйымы Virginia штатындағы Covance зертханасының қызметкерлерінің жасырын түсірілген видеоларын жариялады. Видео жарияланғаннан кейін АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті Covance компаниясына 16 құқық бұзушылық үшін 8,720 доллар айып салды, оның үшеуі зертханалық маймылдарға қатысты, ал қалғандары әкімшілік мәселелер мен жабдықтарға қатысты.

Зерттеушілерге төнген қауіптер

Жануарларды зерттеушілерге қатысты зорлық-зомбылықпен жасалған қорқытулар сирек емес. 2006 жылы Калифорния университетінің Лос-Анджелес (UCLA) бөлімшесіндегі приматтарды зерттеуші, жануарлар құқығын қорғаушы белсенділердің қатерінен кейін зертханасындағы тәжірибелерді тоқтатты. Зерттеуші 30 макак маймылын көру тәжірибелері үшін пайдалануға грант алған; әрбір маймыл 120 сағатқа дейін созылатын бір физиологиялық тәжірибе үшін анестезияланды, содан кейін өлтірілді. Зерттеушінің аты, телефон нөмірі және мекенжайы "Приматтарды азат ету жобасы" веб-сайтында жарияланды. Оның үйінің алдында наразылық акциялары өтті. Бір Молотов коктейлі UCLA-дағы тағы бір примат зерттеушісінің үйі деп саналған үйдің верандасына тасталды; бірақ ол кездейсоқ түрде университетпен байланысы жоқ егде жастағы әйелдің верандасына түсті. "Жануарларды азат ету фронты" шабуылға жауапкершілікті мойындады. Осы науқанның нәтижесінде зерттеуші "Приматтар еркіндігі" жобасына "Сіз жеңдіңіз" және "Болашақта отбасымды мазаламаңыз" деген электрондық хат жіберді. 2007 жылдың маусым айында UCLA-да болған тағы бір оқиғада "Жануарларды азат ету бригадасы" мысықтар мен резус маймылдарымен тәжірибе жүргізетін UCLA балалар офтальмологының машинасына бомба орналастырды; бомбаның сақтандырғышы бұзылғандықтан жарылмады. 1997 жылы PETA "Huntingdon Life Sciences" қызметкерлерінің иттерді қатыгездікпен ұстағандарын көрсететін видеоны түсірді. Кінәлі қызметкерлер жұмыстан босатылды, екеуіне қоғамдық жұмысқа тарту және 250 фунт стерлинг көлемінде шығын төлеу туралы бұйрық берілді – Ұлыбританияда жануарларға қатыгездік жасағаны үшін алғаш рет сотталған зертханалық техникалық қызметкерлер. "Huntingdon Animal Cruelty" науқаны бейбіт наразылықтардан бастап HLS клиенттері мен инвесторларына қатысты басшылардың үйлеріне өрт шашуға дейін әртүрлі тактикаларды қолданды. АҚШ-тағы ішкі экстремизмді бақылайтын "Southern Poverty Law Center" SHAC-тің әрекет ету әдісін "абортқа қарсы экстремистерге ұқсас, тікелей террористік тактика" деп сипаттады, ал 2005 жылы ФБР-дің терроризмге қарсы бөлімінің өкілі SHAC-тің АҚШ-тағы қызметін ішкі террористік қауіп деп атады. SHAC-тің 13 мүшесі HLS және оның жеткізушілеріне шантаж жасау немесе зиян келтіру үшін сөз байласу айыбымен 15 айдан 11 жылға дейін түрмеге жабылды. Бұл шабуылдар – сондай-ақ "Southern Poverty Law Center" 2002 жылы жануарлар құқығын қорғау қозғалысы "көзге түрерліктей экстремизмге бет бұрды" деп мәлімдеуіне себеп болған ұқсас оқиғалар АҚШ үкіметін "Animal Enterprise Terrorism Act" заңын қабылдауға және Ұлыбритания үкіметін 2005 жылғы "Serious Organised Crime and Police Act" заңына "жануарларды зерттеу ұйымымен байланысты адамдарды қорқыту" қылмысын қосуға итерді. Мұндай заңнама және белсенділердің тұтқындалуы мен түрмеге қамалуы шабуылдардың жиілігін азайтуға мүмкіншілік берді.

Ғылыми сын

Жүйелі зерттеулер жануарлармен жүргізілген сынақтардың адамдардағы нәтижелерді дәл бейнелемейтінін көрсетті. Мысалы, 2013 жылғы шолуда 100-ге жуық вакцина жануарларда ВИЧ-тің алдын алуға қабілетті екені анықталды, бірақ олардың ешқайсысы адамдарға тиімді болған жоқ. 2004 жылғы мақалада жүйелі шолулардың қолданылмауы және нашар әдістеме салдарынан көптеген жануарлар зерттеулерінің босқа кеткені айтылды. 2006 жылғы шолу жануарларда жаңа дәрілер үшін үміттендіретін нәтижелер көрсеткен көптеген зерттеулерді анықтады, бірақ адамдардағы клиникалық сынақтар сол нәтижелерді көрсетпеді. Зерттеушілер бұл зерттеушілердің субъективтілігіне немесе жануарлар модельдерінің адам биологиясын дәл көрсетпеуіне байланысты болуы мүмкін деп болжады. Мета-талдаулардың жетіспеуі де себеп болуы мүмкін. 2021 жылғы мақалада ашық қолжетімді Альцгеймер ауруы зерттеулерінің үлгісінде авторлар эксперименттің егеуқұйрықтарда жүргізілгенін атаудан шығарса, жаңалықтар тақырыбы да соған сәйкес келетіні және Twitter-де де таралу деңгейі жоғарылайтыны анықталды.

Белсенділік

Ақпарат азаттығы туралы заң (ААЗ) талаптары арқылы жануарларға жасалатын тәжірибелерді салық төлеушілердің қаржыландыруы туралы ақпарат алу үшін белсенділердің көптеген мысалдары бар. Мысалы, "Ақ халаттардың ысырабы" жобасы, салық төлеушілердің жануарларға тәжірибе жасау үшін жыл сайын 20 миллиард доллар төлеуі керек емес деп санайтын белсенділер тобы, Ұлттық аллергия және инфекциялық аурулар институтының 28 бұлдырыққа ауру тудыратын паразиттік жұқпа жұқтырған тәжірибелерді қаржыландыруға 400 000 доллар салық төлеушілердің ақшасын жұмсағанын көрсетті. "Ақ халаттардың ысырабы" жобасы зерттеуге қатысқан иттерге шетелдік заттар егуден кейін "ауырсынып, дауыстағаны" туралы есептерді тапты. Көпшіліктің наразылығынан кейін, Жануарларды әдептікпен қарау жөніндегі адамдар (PETA) Ұлттық денсаулық институтының барлық мүшелерінің дереу қызметтен кетуін және "адам емес жануарлардың қадір-қасиетін бұзатын зерттеулерді тоқтатуға келісетін, кетіп бара жатқан Фрэнсис Коллинстің орнына жаңа NIH директорын табу қажет" деп мәлімдеді.

Баламалар

Көптеген ғалымдар мен үкіметтер жануарлармен тәжірибе жүргізу жануарларға мүмкіндігінше аз азап шеккізуі керек, ал жануарлармен тәжірибе тек қажет болған жағдайда ғана жүргізілуі тиіс деп мәлімдейді. "Үш Р" қағидалары көптеген елдерде жануарларды зерттеуде пайдаланудың басшылық принциптері болып табылады. Жануарларды алмастыру, яғни жануарлармен зерттеуге балама әдістер, осы принциптердің бірі болғанымен, олардың қолданылу аясы одан да кең. Кейбір жануарларды қорғау ұйымдары бұл принциптерді алға қадам ретінде құптағанмен, оларды қазіргі зерттеулерде ескірген және жануарлардың әл-ауқатын жақсартуға тиімді емес деп сынға алды. Гарвард университетінің Висс институтындағы ғалымдар мен инженерлер "чиптегі органдарды" жасады, оның ішінде "чиптегі өкпе" және "чиптегі ішек". Германиядағы Cellasys зерттеушілері "чиптегі теріні" әзірледі. Бұл кішкентай құрылғыларда адам жасушалары 3 өлшемді жүйеде орналасқан, ол адам органдарының құрылымын имитациялайды. Бұл чиптерді жануарларды алмастыра отырып, in vitro ауруларды зерттеуде, дәрі-дәрмектерді сынауда және уыттылықты тексеруде қолдануға болады. Зерттеушілер 3D биопринтерлерді қолдана отырып, in vitro зерттеулер үшін адам тіндерін жасауды бастады. Жануарларды қолданбайтын тағы бір зерттеу әдісі – in silico, яғни компьютерлік модельдеу және математикалық модельдеу, ол жануарларды пайдаланбастан адамдарға уыттылықтың және дәрілердің әсерін зерттеуге және болжауға бағытталған. Бұл соңғы технологиялық жетістіктерді пайдалана отырып, әрбір науқасқа арналған жеке емдік әдістерді жасау мақсатымен молекулалық деңдейде сынақ қоспаларын зерттеу арқылы жүзеге асырылады. Микродозировка – жануарларды тәжірибеде пайдаланудың тағы бір баламасы. Микродозировка – еріктілерге сынақ заттарының шағын дозасын енгізу процесі, бұл зерттеушілерге еріктілерге зиян келтірмей оның фармакологиялық әсерін зерттеуге мүмкіндік береді. Микродозировка клиникалық алдындағы дәрілерді тексеруде жануарларды алмастыра алады және қауіпсіздік пен уыттылықты бағалауда қолданылатын жануарлардың санын азайтады. Қосымша баламалы әдістерге позитрон-эмиссиялық томография (ПЭТ) жатады, ол адам миын in vivo сканерлеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ адам популяциялары арасындағы аурулардың тәуекел факторларын салыстырмалы эпидемиологиялық зерттеулер арқылы зерттеуге болады. Симуляторлар мен компьютерлік бағдарламалар дисекция, оқыту және оқу жаттығуларында жануарларды пайдалануды тоқтатты. Еуропалық комиссияның баламалы әдістерді растау жөніндегі Еуропалық орталығы, АҚШ-тағы баламалы әдістерді растау жөніндегі агенттіктер аралық үйлестіру комитеті, Германиядағы ZEBET және Жапонияның баламалы әдістерді растау жөніндегі орталығы (басқалармен қатар) 3R қағидаларын қолдайды және таратуға көмектеседі. Бұл органдардың жұмысы негізінен нормативтік талаптарға жауап беруге бағытталған, мысалы, ЕО-да косметиканы сынауға тыйым салуды қолдау үшін баламалы әдістерді растау. Жануарлармен зерттеудің баламалы әдістерін қолдау жөніндегі Еуропалық серіктестік Еуропалық комиссия мен өнеркәсіп арасында байланыс көпірі ретінде қызмет етеді. Еуропалық келісім платформасы Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің күш-жігерін үйлестіреді. Академиялық орталықтар да баламаларды зерттейді, оның ішінде Джонс Хопкинс университетіндегі Жануарлармен тәжірибеге баламалар орталығы және Ұлыбританиядағы NC3Rs.