Кіріспе

Жануарларда косметиканың уыттылығын тексеру

Драйз тесті – 1944 жылы Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) токсикологтары Джон Х. Драйз және Джейкоб М. Спинс жасаған жедел уыттылық тесті. Бастапқыда косметиканы сынау үшін қолданылған бұл процедураға есінен танып тұрған жануардың көзіне немесе терісіне 0,5 мл немесе 0,5 г сынама затты жағу, содан кейін белгілі бір уақытқа қалдырып, одан кейін шайып, оның әсерін тіркеу кіреді. Жануарларды терідегі сынақта эритема мен ісік белгілері, ал сынақ көзіндегі қызыл түс, ісіну, шығарылым, ойық жара, қан кету, бұлттылық немесе соқырлық белгілері үшін 14 күнге дейін бақылайды. Сынақ нысаны көбінесе альбинос қоян, бірақ басқа да түрлер де қолданылады, оның ішінде иттің түрлері де бар. Егер сынақ көз немесе теріге қайта келмейтін зақым келтірсе, жануарлар сынақтан кейін өлтіріледі. Егер сынақтан өткен өнім тұрақты зақым келтірмесе, жануарларды сынақ мақсатында қайта пайдалануға болады. Жануарлар әдетте «жуу» кезеңінен кейін қайта пайдаланылады, осы кезеңде сынақ орнынан сынақ өнімінің барлық іздері таралуына рұқсат беріледі. Тесттер даулы. Олар сыншылар тарапынан қатыгездік пен ғылыми емес деп қарастырылады, себебі қоян мен адам көздерінің арасындағы айырмашылықтар және визуалды бағалаудың субъективті сипаты бар. FDA бұл тестті қолдайды, «қазірге ғылыми қауым Драйз тестінің орнына бірде-бір тестті немесе тесттер жиынтығын қабылдамағанын» мәлімдейді. Оның даулы сипатынан АҚШ және Еуропада Драйз тестін қолдану соңғы жылдары азайды және кейде анестезия қолданылуы және сынақ заттарының дозасы төмендетілуі үшін өзгертіледі. In vitro теріс әсері бар екені дәлелденген химиялық заттар қазіргі уақытта Драйз тестінде қолданылмайды, осылайша жүргізілетін тесттердің саны мен ауырлығы азаяды.

Өмірбаян

Джон Генри Драйз (1900–1992) химия ғылымдары бойынша бакалавр, содан кейін гипертиреозді зерттей отырып, фармакология ғылымдарының докторы болды. Одан кейін Вайоминг университетіне қосылып, ірі қара малға, басқа мал түрлеріне және адамдарға зиянды өсімдіктерді зерттеді. 1935 жылы АҚШ армиясы Драйзді қыша газы және басқа да химиялық заттардың әсерін зерттеу үшін шақырды. 1938 жылы маскара құрамындағы көмір шайырының салдарынан соқырлыққа әкеп соққан бірнеше хабарламадан кейін, АҚШ Конгресі Федералдық азық-түлік, дәрі-дәрмек және косметикалық өнімдер туралы заңды қабылдап, косметиканы мемлекеттік бақылауға алды. Келесі жылы Драйз FDA-ға (АҚШ Азық-дәрмек басқармасы) қосылды және жақын арада Дерматологиялық және Көздік уыттану бөлімінің басшысы болып тағайындалды, онда ол косметикалық өнімдердің жанама әсерлерін тестілеу әдістерін әзірлеумен айналысты. Бұл жұмыс Драйз, оның зертханалық ассистенті Джеффри Вудард және бөлім басшысы Герберт Калверидің есебімен аяқталды, онда косметикаға байланысты әсерді теріге, мүжікке және көздерге тигізу арқылы жедел, аралық және созылмалы әсерлерді қалай бағалау керектігі сипатталды. Бұл есептен кейін FDA осы әдістерді инсектицидтер және күннен қорғайтын кремдер сияқты заттардың қауіпсіздігін бағалау үшін пайдаланды, ал кейіннен көптеген басқа да қосымшаларды тексеру үшін қолданды. Драйз 1963 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, және оның есімін ешқашан жеке түрде ешқандай әдіске тіркемегеніне қарамастан, осы процедуралар "Драйз тесті" деп белгілі болды. Мұңғажайлы органды нақтылау үшін, қазіргі кезде бұл тесттер көбінесе "Драйз көз тестісі" және "Драйз тері тестісі" деп аталады.

Сенімділік

1971 жылы, 1981 жылы қазіргі заманғы Драйз протоколы енгізілгенге дейін, Карнеги-Меллон университетінің токсикологтары Кэррол Вейл мен Роберт Скала салыстырмалы талдау үшін үш сынақ затты 24 түрлі университет және мемлекеттік зертханаларға жіберді. Зертханалар бірдей заттарға қатысты тітіркендірмейтіннен бастап, қатты тітіркендіретінге дейін әртүрлі бағалар берді. 2004 жылы АҚШ-тың баламалы токсикологиялық әдістер жөніндегі ғылыми кеңесші комитеті қазіргі заманғы Драйз тері сынағын талдады. Олардың зерттеуі бойынша, сынақтар:
Ауыр тітіркендіргішті қауіпсіз деп қате анықтау мүмкіндігі: 0–0,01%
Жеңіл тітіркендіргішті қауіпсіз деп қате анықтау мүмкіндігі: 3,7–5,5%
Ауыр тітіркендіргішті жеңіл тітіркендіргіш деп қате анықтау мүмкіндігі: 10,3–38,7%

Сынауға қарсы

Американың Ұлттық Антививисекциялық Қоғамының мәліметінше, өнімдердің ерітінділері тікелей жануарлардың көздеріне жағылады, бұл "қатты күйдіру, қышыну және ауырсынуға" себеп болуы мүмкін. Қоянның қабақтарына қысқыштар орнатылып, сынақ кезеңінде оларды ашық ұстап тұрады, бұл бірнеше күнге созылуы мүмкін, осы уақыт ішінде қояндар шектеуге алынады. Химиялық заттар көздерді көбінесе "жаралы және қанды" қалдырады. Драйзе тері тітіркендіру тестінде, сыналынатын заттар қырқылып, абразияланған теріге (бірнеше қабат тері жабысқақ лентамен алынады), содан кейін пластик қаптамамен жабылады.

Про-тестілеу

Британдық зерттеу қорғаныс қоғамының мәліметінше, Драйз көзін тексеру қазір "өте жеңіл" сынақ болып табылады, онда аз мөлшердегі заттар қолданылады және тітіркеніштің бірінші белгісі байқалғанда бірден көзге шайып тасталады. 1940 жылдардан бері Драйз сынағы көп өзгермегенін айтқан мақаланы жоққа шығару мақсатында "Nature" журналына жазған хатында Эндрю Хаксли былай деп жазды: "Химиялық қасиеттеріне сәйкес қатты ауыру тудыруы күтілетін затты осылай сынауға болмайды; сынақ тек қана заттың теріге жаққанда ауыруды тудырмайтыны дәлелденген жағдайда ғана рұқсат етіледі, сондай-ақ оқшауланған және перфузияланған көзге жасалатын сынақ сияқты, алдын ала сынақтар ұсынылады. Бірнеше жануарда сынақ жүргізуге рұқсат тек бір жануарда сынақ жүргізілгеннен кейін және зақымданудың көрінуі үшін 24 сағат өткен соң ғана беріледі."

Қоян көзі мен адамның көзінің айырмашылығы

Кирк Вильгельмус, Бейлор медицина колледжінің офтальмология кафедрасының профессоры, 2001 жылы Драйз көз сынағын жан-жақты қарастырды. Сондай-ақ ол қоян мен адам көзі арасындағы анатомиялық және биохимиялық айырмашылықтар қоянға сынаған заттардың адамға тигізер әсерін дұрыс болжамауға мүмкіндігін көрсетеді деп хабарлады. Дегенмен, ол "қоян көзі адам көзіне қарағанда тітіркендіргіш заттарға көбірек сезімтал" екенін, оларды адам көзіне консервативті модель ретінде ұқсататынын атап өтті. Вильгельмус "Драйз көз сынағы адамдарға зиян келтірудің алдын алды" деген қорытындыға келді, бірақ ол "көздің беткейінің тітіркенуін бағалау үшін in vitro және клиникалық баламалар пайда болғанда ауыстырылатын болады" деп болжады. Алайда, 2000 жылдан бері ЭЫДҰ коррозияға қатысты баламалы сынақтарды бекітті, яғни қышқылдар, сілтелер және басқа да коррозиялық заттарды жануарларда Драйз сынағынан өткізу қажет емес. 2009 жылдың қыркүйегінде ЭЫДҰ Драйз көз сынағына екі баламаны бекітті: ірі қара мүйіз қабығының мөлдірлігіне арналған сынақ (BCOP) және оқшауланған тауық көзі сынағы (ICE). 1995 жылы Еуропалық комиссия мен Ұлыбританияның Ішкі істер министрлігі қаржылаған зерттеуде олар тоғыз потенциалды алмастыру әдісінің ішінде, соның ішінде тауық жұмыртқасының хориоаллантоикалық мембранасы (HET CAM) әдісі және адам мүйіз қабығының жасушаларынан өсірілген эпителий моделімен салыстырылып, Драйз сынағының деректерімен салыстырылды. Зерттеу көрсеткендей, ешбір баламалы сынақ жануарлардағы сынақтың сенімді орнын толығымен алмастыра алмады.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы Ішкі істер министрлігі жануарлардың қасіретін азайту мақсатында көзді тітіркендіруге арналған тесттерге нұсқаулық жариялайды. 2006 жылғы нұсқаулықта барлық заттарды жануарлармен сынақтан өткізу алдында "in vitro" скринингтен өткізуге "қатты ұсыныс" білдіріледі және қолда бар болған жағдайда расталған баламаларды пайдалану міндетті. Тесттеуге жарамды ерітіндінің "физикалық және химиялық қасиеттері ауыр кері реакцияны болжауға мүмкіндік бермеуі" керек; сондықтан "белгілі коррозиялық заттар немесе жоғары тотығу немесе тотығу-тотықсыздану әлеуеті бар заттарды сынауға болмайды". Тест жоспарына сәйкес, зат бастапқыда бір қоянмен сыналады және оның теріге тигізетін әсері көзге енгізу алдында анықталуы тиіс. Егер қоян "қатты ауыру" немесе қиналу белгілерін көрсетсе, оны дереу өлтіру керек, зерттеу тоқтатылуы керек және бұл затты басқа жануарлармен сынауға болмайды. Көздің күшті тітіркенуі күдікті болған жағдайда, бірінші қоянның көзінде тест жүргізілгеннен кейін дереу шаю керек. Ұлыбританияда осы нұсқаулардан кез келген ауытқу Мемлекеттік хатшының алдын ала келісімін қажет етеді.