Молдавиялық Георге Стефан: Өмір жолы мен саяси күресі

Кіріспе

Георге Штефан (Истван Гёргице, сирек Бурдуя деп аталады; 1668 жылы Штечинде қайтыс болды) – Молдавияның воеводасы (1653 жылдың 13 сәуірі мен 8 мамыры аралығында және 1653 жылдың 16 шілдесі мен 1658 жылдың 13 наурызы аралығында) болды; ол бояр Думитрашчу Сеурдың ұлы; Георге Штефан Василе Лупу билігі кезінде канцлер (logofăt) қызметін атқарды. Оның түпкілікті аты Истван Гёргице болған және көптеген дереккөздерде осы атпен кездеседі. Алайда, оның тегін айту қиын болғандықтан, кейбір дереккөздер оны Георге Стефан деп атап, оның ата-бабаларының ортағасырлық Грузиядан (Имеретия аймағы) немесе Колхис (Колхис, аңыз бойынша Алтын жүннің жері) шыққандығын көрсетеді. Дегенмен, оның барлық ат түрлері (Горгидзе, Георгидзе, Гергидзе, Гергице, Георгице) Георгийдың ұлы дегенді білдіреді, бұл ежелгі кавказдық тамырлармен байланысты тарихи тұжырым. Төмендегі дереккөздерге жүгініңіз.

Өмірбаян

Василийдің грек және леванттық жасағына сүйенгені, сондай-ақ ханзаданың әйелін қорлағаны туралы айтылып, ол Валахия князі Матей Басараб пен Трансильвания билеушісі Георг II Ракоцимен одақтасты. Ол Василе Лупуды қуғынға шығарды, бірақ соңғысы Богдан Хмельницкийдің әскерлерінің (Гетманның ұлы Тимофей/Тимиштің басшылығымен) көмегімен қайтадан билікке оралып, оны тақтан түсіру үшін Молдавияға жіберілді. Тимиш пен Лупу оны Валахияға ертіп барды, бірақ олардың әскерлерін Матей Басараб Финта шайқасында талқандады. Георге Стефан Яссыны қайтарып алып, тақта отырды, Осман билігінің оның Константинопольде билігін сатып алғанын, шығындарды жабу үшін салықты көтергенін және үлкен жалдамалы әскерін ұстау үшін төлем жасағанын қамтамасыз етті. Түріктер Георге Стефанның Трансильвания және Валахиямен болған табиғи одағынан (1655 жылы Бухарестте сеймендердің көтерілісін басуға көмектесу арқылы нығайтылған) шаршады, олар мұнда бостандыққа ұмтылыстың бастамасын көрді. Сұлтан Мехмед IV Молдавияның Польша мәселелеріне белсенді араласуынан ашуланды, оны өзінің билігіне қарсы қадам деп қарады. 1658 жылы ол үш тәуелді билеушіні (Ракоци, Георге Стефан, Константин Шербан) қызметтен шеттетуге бұйрық берді, ал Иассыға Георге I Гиканы тағайындады. Үшеуі де қарсылық көрсетуге бел буды, бірақ Георге Стефан Струнгада (Яссы уезі) жеңіліске ұшырады және Валахияның Михнея III пайдасына одақтан шығарылды. Сәтті болмаған соғыстан кейін ол Венгрия Корольдігінде достар мен қолдаушылар тапты, онда 1659 жылғы CXXXIII актіге сәйкес заң бойынша венгр дворяны болды (4-тармақ). Князь Польша және Габсбург жерлері (1662), Бранденбург, Мәскеу және Швеция (1665) арқылы өтіп, қайта оралуына қолдау табуға тырысты. Ауыр сырқатқа шалдығып, банкротқа ұшыраған ол өмірін Померанияда аяқтады. Оның денесін әйелі әкеліп, Кашин монастырына жерленген деп есептеледі.

Citing Vasile's reliance on his Greek and Levantine retinue, as well as an alleged dishonoring of his wife by the Prince, he allied himself with Wallachian Prince Matei Basarab and Transylvanian ruler George II Rákóczi. He managed to expel Vasile Lupu, but the latter was helped to regain his position by Bohdan Khmelnytsky's force (under the command of the Hetman's son Tymofiy/Tymish), sent to Moldavia to depose him. Tymish and Lupu followed him to Wallachia, but their armies were crushed by Matei Basarab in the Battle of Finta. Gheorghe Ştefan regained Iași and remained on the throne, making sure that the Ottoman power was appeased he bought his power in Constantinople, having to increase taxes in order to cover the expenses, and pay for the maintenance of his large mercenary force. The Turks grew weary of Gheorghe Ștefan's natural alliance with Transylvania and Wallachia (cemented in 1655 by the help he offered to Constantin Șerban in crushing the rebellion of the seimeni in Bucharest), in which they saw the seeds of emancipation. The Sultan Mehmed Dördüncü was irritated further by the active part Moldavia played in Polish matters during The Deluge, in the same camp as Sweden, the Cossack Hetmanate, Brandenburg and Wallachia. Mehmed understood this to be a step towards the challenge of his own rule: in 1658, he deposed all three subject rulers (Rákóczi, Gheorghe Ștefan, Constantin Șerban), bringing Gheorghe I Ghica as replacement in Iași. All three decided to resist, but Gheorghe Ștefan was defeated at Strunga (Iași County), being discarded from the alliance in favor of Mihnea III of Wallachia. After the unsuccessful war, he found friends and supporters in the Kingdom of Hungary, where he became a Hungarian noble by law according to the Act CXXXIII of 1659 (4. §). The Prince wandered through Poland and Habsburg lands (1662), Brandenburg, Muscovy and Sweden (1665), seeking to find backing for his return. Severely ill and bankrupt, he ended his life in Pomerania. His remains were brought back by his wife, and are thought to be buried at Cașin Monastery.