Кіріспе

Бұл Молдавия монархтарының тізімі. Карпаттың шығысындағы ортағасырлық мемлекеттің алғашқы айрылысынан бастап, 1862 жылы ол Валахиямен, басқа Дунай княздығымен бірігіп, қазіргі Румыния мемлекеті құрылғанға дейінгі кезеңді қамтиды.

Драгош әулеті

Портрет Монарх Билік Ескертпелер Драгош I шамамен 1347–1354 жж. Молдавияның алғашқы монархы ретінде сипатталған ол, Венгрия королі Людовик I-нің өкілі ретінде Алтын Ордаға қарсы қорғаныс шебін құру үшін жіберілді, онда ол билік жүргізді. Сас шамамен 1354–1363 жж. Драгоштің ұлы Балк шамамен Сас ұлы.

Богдан-Мушат үйі

Портрет Монарх Билік Консорт Ескермелер Богдан I Негізін қалаушы ш. 1359–1367 Мария үш баласы Тақтан түсірілген Сақ Петр I 1367 – шілде 1368 Үйленбеген Богдан I-нің немересі, қазіргі тарихшылар толығымен қабылдамайтын билік. Лацку шілде 1368 – 1375 Анна 1372 жылға дейін бір бала Богдан I-нің ұлы, Петр I Петр II 1375 – желтоқсан 1391 Литваның Софиясы 1387 бала жоқ Мазовияның Ольгасы 1388 бала жоқ Костя мен Маргареттің ұлы; көбінесе Петр I Мушат деп аталады Роман I желтоқсан 1391 – наурыз 1394 Анастасия үш баласы Алдыңғысының ағасы. Степан I наурыз 1394 – 28 қараша 1399 Үйленбеген Роман I-нің ұлы Юга 28 қараша 1399 – 29 маусым 1400 Роман I-нің үйленбеген ұлы, Валахияның Мирча I-нің араласуымен тақтан түсірілді Александр I Жақсы 29 маусым 1400 – 1 қаңтар 1432 Лосонц Маргаретасы 1394 екі бала Анна Подольск Неаксасы 1405 үш бала Литваның Рингаласы 1419 (ажырасып, 13 желтоқсан 1421) бала жоқ Марина Братул 1421 үш бала Роман I-нің ұлы, Мирча I-нің орнына отырды Ильяш I 1 қаңтар 1432 – қазан 1433 4 тамыз 1435 – мамыр 1443 Литваның Мария Ольшанкисы 23 қазан 1425 үш бала Александру I-нің ұлы; 1435 жылы Стефан II тақтан түсірді, 1435 жылы оның билігіне қосылды. Степан II қазан 1433 – 13 шілде 1447 Үйленбеген Александру I-нің заңсыз ұлы; қыркүйек 1434 жылға дейін де-факто монарх. Петр III мамыр 1444 – 1445 22 тамыз – 23 желтоқсан 1447 5 сәуір – 10 қазан 1448 Иоанн Хунядидің белгісіз қарындасы 1445 жылға дейін бала жоқ Сондай-ақ, алдымен Штефан II-нің билігіне қосылды, содан кейін 1447 жылы тәуелсіздікпен оралды. Роман II 13 шілде – 22 тамыз 1447 23 желтоқсан 1447 – б. 25 ақпан/5 сәуір 1448 Ильястың үйленбеген ұлы; 1-ші билік Csupor de Monoszló (Ciubăr Vodă) 10 қазан – желтоқсан 1448 Белгісіз Династиялық емес узурпатор. Хорватияда туған, ол венгр дворяны, Джон Хуняди әскерлерінің қолбасшысы болды. Ол Петру III-ті ағасы Романды тақтан түсіру үшін жіберді, бірақ Петру екі айдан кейін кенеттен қайтыс болды. Супор таққа отырды. Оның атын, сөзбе-сөз Таб воеводасын Григор Урече атаған. Александрель желтоқсан 1448 – 12 қаңтар 1449 24 ақпан 1452 – 22 тамыз 1454 8 ақпан – 25 наурыз 1455 Үйленбеген Ильяш I-нің ұлы. Богдан II 12 қаңтар 1449 – 15 қазан 1451 Олтея 1433 жылға дейін алты бала Александру I-нің жүрегі Петр III Арон 15 қазан 1451 – 24 ақпан 1452 22 тамыз 1454 – 8 ақпан 1455 25 наурыз 1455 – 12 сәуір 1457 Белгісіз 1455 жылға дейін бір бала Александру I-нің заңсыз ұлы. Степан III Ұлы 12 сәуір 1457 – 2 шілде 1504 Литваның Евдокия Олекковнасы 5 шілде 1463 Сучава үш бала Мария Асанина Палаиологина Готиясы 14 қыркүйек 1472 Сучава төрт бала Мария Воичица Валахиясы 1478 үш бала Богдан II-нің ұлы. Оның билігінде Молдавия өзінің гүлденуіне жетеді. Богдан III Бір көзді 2 шілде 1504 – 22 сәуір 1517 Анастасия 1510 бала жоқ Валахиялық Люксандра 21 шілде 1513 бала жоқ Стефан III-нің ұлы; Лука Арборе регенттігі, Сучава қақпашысы (22 сәуір 1517 – 1523) Богдан III-нің ұлы; сондай-ақ Штефаница деп аталды. Степан IV Кіші 22 сәуір 1517 – 14 қаңтар 1527 Валахияның Станасы 1524 бала жоқ Петр IV Рареш 14 қаңтар 1527 – 14 қыркүйек 1538 9/16 ақпан 1541 – 2/3 қыркүйек 1546 Мария 1529 жылға дейін төрт бала Сербияның Еленасы 1530 төрт бала Ұлы Стефанның заңсыз ұлы. Степан V Шыран 21 қыркүйек 1538 – 20 желтоқсан 1540 Чияна 1540 жылға дейін екі бала Ұлы Стефанның немересі. Александр Корнея Зұлым 21 желтоқсан 1540 – 9/16 ақпан 1541 Үйленбеген Богдан III-нің ұлы. Сербияның Еленасының регенттігі (2/3 қыркүйек 1546 – 30 мамыр 1551) Петру Рарештің 1-ші ұлы. Ол тақтан түсіріліп, ақырында ислам дінін қабылдады. Илия II Рареш 2 немесе 3 қыркүйек 1546 – 30 мамыр 1551 (мұсылман ретінде бірнеше әйелге тұрмысқа шыққан) Сербияның Еленасының регенттігі (30 мамыр 1551 – 1 қыркүйек 1552) Петру Рарештің 2-ші ұлы, Венгриямен одақтасуға тырысты; оны боярлар өлтірді, көп ұзамай анасы соңынан еріп, келесі жылы олар оны өлтірді. Степан VI Рареш 30 мамыр 1551 – 1 қыркүйек 1552 Үйленбеген Иоанн Жольдеа б. 4/12 қыркүйек 1552 Үйленбеген Династиялық емес. 1552 жылы 2 немесе 3 күн билік жүргізді. Александр IV Лапушняну 12 қыркүйек 1552 – 30 қараша 1561 10 наурыз 1564 – 9 наурыз 1568 Молдавияның Руксандрасы қаңтар 1556 он төрт баласы Богдан III-нің ұлы, Штефан IV ағасы. Иоанн Якоб Гераклид 18 қараша 1561 – 9 қараша 1563 Валахияның Мирча IV-нің заңсыз қызы Деспот Вода, династиялық емес. Молдавияға лютеран дінін енгізуге тырысты, бірақ сәтсіз. Штефан Томша 9 тамыз 1563 – б. 20 ақпан/10 наурыз 1564 Белгісіз кем дегенде екі бала Династиялық емес. Иоанн Якоб Гераклидті биліктен құлатып, боярлар көтерілісінен кейін билікке келді. Молдавияның Руксандра регенттігі (9 наурыз 1568 – қараша 1570) Александр IV Лапушнянудың ұлы. Богдан IV 9 наурыз 1568 – 15 ақпан 1572 Паничевск әулетінен шыққан ханшайым 1571 бір бала Иоанн III Қорқынышты 15 ақпан 1572 – 11 маусым 1574 Ростовтың Мария Семеновнасы 1552 Мәскеу екі бала Стефан IV-нің ұлы; сондай-ақ Батыр (cel Viteaz) деп аталды.

Богдан-Мушат үйі, Басараб (Дракулешти сызығы) және Мовилешти әулеттерінің араласуымен

Портрет Монарх Билеуші Отбасы жазбалары Петр VI Шалқақ маусым 1574 – 23 қараша 1577, 1 қаңтар 1578 – 21 қараша 1579, 17 қазан 1582 – 29 тамыз 1591 Drăculești Иван Пидкова қараша–желтоқсан 1577 Династиялық емес. Украинадағы гетман (1577–78), сондай-ақ Никоара Поткоава немесе Иван Сарпега деп аталды. Иоанн II Саксон 21 қараша 1579 – қыркүйек 1582 Богдан Мушат Петру Рарштің заңсыз ұлы Арон Тиран 1591 қыркүйек – 1592 маусым, қазан – 4 мамыр 1595 Богдан Мушат Александр Лапушнянудың ұлы; 1-ші билеу Александр III Зұлым 1592 маусым – тамыз Богдан Мушат Богдан IV-нің ұлы; сондай-ақ Валахиямен билік жүргізді (1592–1593) Петр VI казак 1592 Богдан Мушат Александр IV Лапушнянудың ұлы Штефан Разван 1595 Династиялық емес. Иеремия Мовилэ 1595 жылдың тамызы – 1600 жылдың мамыры, 1600 жылдың қыркүйегі – 1606 жылдың 10 шілдесі Movilești Петру Рарштің немересі; 1-ші билеу Михаил Батыр 1600 Drăculești Сондай-ақ Валахияны (1593–1600) және Трансильванияны (1599–1600) басқарды Симеон Мовилэ 1606 жылдың шілдесі – 1607 жылдың 14 қыркүйегі Movilești Иеремия Мовилэнің ағасы Михаил Мовилэ 24 қыркүйек – 1607 жылдың қазан айы, 1607 жылдың қарашасы – 1607 жылдың желтоқсаны Movilești Иеремия Мовилэнің ұлы; 1-ші билеу Эльзбита Чомортани де Лосончтың регенттігі (1607 жылдың қазаны және 1607 жылдың желтоқсаны – 1611 жылдың 20 қарашасы) Иеремия Мовилэнің ұлы. Константин Мовилэ 1607 жылдың қазаны, 1607 жылдың желтоқсаны – 1611 жылдың 20 қарашасы Movilești Штефан Томша II 20 қараша 1611 – 22 қараша 1615, 1621 жылдың қыркүйегі – 1623 жылдың тамызы Династиялық емес. Бәлкім, ол Штефан Томша I-нің туысы болуы мүмкін. Эльзбиетта Чомортани де Лосончтың регенттігі (22 қараша 1615 – 2 тамыз 1616) Александр Мовилэ 22 қараша 1615 – 2 тамыз 1616 Movilești Раду Михнеа 2 тамыз 1616 – 9 ақпан 1619, 4 тамыз 1623 – 13 қаңтар 1626 Drăculești Гаспар Грациани 9 ақпан 1619 – 29 қыркүйек 1620 Династиялық емес. Александр IV Ильяш 29 қыркүйек 1620 – қазан 1621, 5 желтоқсан 1631 – сәуір 1633 Богдан Мушат Петру VI, Арон және Богдан IV-нің туысы Мирон Барновский Мовилэ 13 қаңтар 1626 – шілде 1629, сәуір – 2 шілде 1633 Movilești Бала Александр 1629 шілде – 29 сәуір 1630 Drăculești Мойсей Мовилэ 28 сәуір 1630 – қараша 1631, 12 шілде 1633 – сәуір 1634 Movilești Василе Лупу 1634 сәуір, 13 сәуір 1653, 8 мамыр – 16 шілде 1653 Династиялық емес Георге Штефан 13 сәуір – 8 мамыр 1653, 16 шілде 1653 – 13 наурыз 1658

Фанариоттың алдындағы кезең

Молдавия билеушілерін сайлауда Осман империясының ықпалы 17 ғасырдың ортасынан бастап күшейе түседі. 1659 жылдан бастап сайланған билеушілер көбінесе грек отбасыларының ұрпақтары болып табылады және бұрынғы молдавандық билеуші әулетпен байланысы азаяды. Бұл процеске Фанариотид кезеңінде (1715-1859) ең жоғары шегіне жетті, онда билеушілердің арасында Богдан Мусат әулетімен байланыс болмады (немесе өте шалқақ болды).

Түрлі әулеттер

Портрет Монарх Билік ету мерзімі Отбасы Ескертулер Георге Гика 1658–1659 Гика Константин Шербан 1659–1661 Штефан Лупу 1659–1661, 1661 сонымен қатар Папура Вода (Қамыстың воеводасы) деп аталды; 1-ші билік Эустратие Дабижа 1661–1665 Георге Дука 1665–1666, 1668–1672, 1678–1683 Ильяш Александру 1666–1668 Богдан Мушат Молдавияда билік құрған Богдан Мушат әулетінің соңғы мүшесі; Александр VII-нің ұлы. Штефан Петрисику 1672–1673, 1673–1674, 1683–1684 1-ші билік Думитрашку Кантакузино 1673–1674, 1675–1684, 1685 Кантакузене 1-ші билік Антоние Русет 1675–1678 Розетти Константин Кантемир 1685–1693 Кантемиршти Димитрие Кантемир 1693–1710, 1711 Кантемиршти 1-ші билік; Османдықтар тарапынан қуылды Константин Дука 1693–1695, 1700–1703 Антиох Кантемир 1695–1700, 1705–1707 Кантемиршти 1-ші билік Канцлер Иоан Бухуш 1703, 1709–1710 Михай Раковице 1703–1705, 1707–1709, 1715–1726 Раковице Николае Маврокордат 1709–1710, 1711–1715 Маврокорда 1-ші билік

Фанариоттар (1711-1821)

Портрет Монарх Билік етуі Отбасы Ескертулер CaimacamLupu Costachi 1711 Ioan Ι Mavrocordat 1711 Mavrocordato Nicolae Mavrocordat 1711–1715 Mavrocordato 2-ші билік мерзімі Mihai III Racoviță 1715–1726 Racoviță Grigore II Ghica 1726–17331735–17391739–17411747–1748 Ghica 1-ші билік мерзімі Constantin Mavrocordat 1733–17351741–17431748–1749 Mavrocordato 1-ші билік мерзімі Ресейлік оккупация (1739)(Ресей-Аустрия-Түрік соғысы (1735–1739)) Ioan II Mavrocordat 1743–1747 Mavrocordato Nicolae Mavrocordat пен Constantin Mavrocordatтың ұлы және ағасы Iordache Stavrachi 1749 Constantin Racoviță 1749–17531756–1757 Racoviță Matei Ghica 1753–1756 Ghica Scarlat Ghica 1757–1758 Ghica Ioan Teodor Callimachi 1758–1761 Callimachi Grigore Callimachi 1761–17641767–1769 Callimachi 1-ші билік мерзімі Grigore III Ghica 1764–1767174–1777 Ghica 1-ші билік мерзімі Ресейлік оккупация (1769–1774)(Ресей-Түрік соғысы (1768–1774)) Constantin Moruzi 1777–1782 Mourousi Alexandru Mavrocordat Delibey 1782–1785 Mavrocordato Alexandru Mavrocordat Firaris 1785–1786 Mavrocordato Alexandru Ipsilanti 1786–1788 Ypsilanti Габсбургтік оккупация (1787–1791)Әскери қолбасшы: Саксония-Кобургтың князі Йосиас Emanuel Giani Ruset 1788–1789 Rosetti сондай-ақ Маноле немесе Манолаке деп аталды Ресейлік оккупация (1788–1791)(Ресей-Түрік соғысы (1787–1792)) Alexandru Moruzi 179218021806–1807 Mourousi 1-ші билік мерзімі Mihai Suțu 1793–1795 Soutzos сондай-ақ Драко деп аталды Alexandru Callimachi 1795–1799 Callimachi Constantin Ipsilanti 1799–1801 Ypsilanti Alexandru Suțu 1801–1802 Soutzos КанцлерIordache Conta 1802 Scarlat Callimachi 18061807–18101812–1819 Callimachi Ресейліктер тарапынан шеттету Ресейлік оккупация (1806–1812)(Ресей-Түрік соғысы (1806–1812))Бессарабия 1812 жылы Ресей империясының билігіне қарасты. (Молдованың мемлекет басшылары үшін Молдова президентіне де қараңыз, оның аумағының бір бөлігі 20-шы ғасырда тәуелсіздік алды.) Alexandru Hangerli 1807 КаймакамIordache Ruset Roznovanu 1807 Rosetti Каймакам МитрополитВениамин Косташе 1807–18121821 1-ші мерзім Mihail Suțu 1819–1821 Soutzos Stolnici Manu және Rizos Nerulos 1819 Филики Этерияны басып алу 1821 әскери қолбасшы: Александр Ипсилантис КаймакамStefan Bogoridi(Ștefan Vogoride) 1821–1822

Фанариоттың кейінгі кезең

Портрет Монарх Билік ету мерзімі Отбасы Ескертулер Иоанн Стурца 1822–1828 Стурца Ресейлік оккупация (1828–1834) Әскери қолбасшылар: Федор Пахлен, Петр Желтухин және Павел Киселев Органикалық жарғы үкіметі (1832–1856) Михаил Стурца 1834–1849 Стурца Григоре Александру Гика 1849–1853, 1854–1856 Гика 1-ші билік Ресейлік оккупация (1853–1854) (Қырым соғысы) Париж шартымен құрылған протекторат (1856–1859) Ерекше әкімшілік кеңес 1856 Каймақ Тедор Балш 1856–1857 Каймақ Николае Вогориде 1857–1858 Каймақтар 1858–1859 Штефан Катаргиу, Василе Стурца және Анастасие Пану (Катаргиу 1858 жылы отставкаға кетеді және оның орнына Иоан А. Кантакузино келеді) Александру Иоан Куза 1859–1862 сонымен қатар Молдавия және Валахияның Біріккен княздығы ретінде жеке басқаруда Валахияны да басқарды. 1862 жылы Молдавия мен Валахияның Румынияның Біріккен княздығы ретінде ресми бірігуі. 1866 жылы жаңа конституция күшіне еніп, елге ресми түрде Румыния деген атау берілді. Кейінгі билеушілер туралы Domnitor және Румыния патшасы бөлімін қараңыз.