Кіріспе

Израильде 2001 жылғы 6 ақпанда премьер-министр сайлауы өтті, себебі 2000 жылғы 9 желтоқсанда премьер-министр Ехуд Барак отставкаға кеткен еді. Барак Ликуд партиясының Ариэль Шаронға қарсы қайта сайлануға түсті. Бұл үшінші және соңғы премьер-министр сайлауы болды (кейінірек 2003 жылғы Кнессет сайлауларынан бұрын жеке сайлаулар жойылды), және ол Кнессет сайлауларымен бірге өткізілмеген жалғыз сайлау еді. Сайлауға қатысу 62% құрады, бұл Израильде өткен ұлттық сайлаулардың арасындағы ең төменгі көрсеткіш. Сайлауға қатысудың төмен болуының себебі, 2000 жылғы қазан айында полицияның атынан 12 израильдік арабтың қаза табуына наразылық білдірген көптеген израильдік арабтардың сайлауды бойкоттауы болды. Басқа да себептердің қатарында Шаронның сайлау алдындағы сауалнамалардағы үлкен артықшылығы және Барактың қолдаушыларының арасында оның сәтсіздіктеріне байланысты ынтаның төмендеуі, әсіресе 2000 жылғы Камп-Дэвидте палестиналықтармен болған келіссөздердің сәтсіз аяқталуы және Барактың діни партиялардың қысымына ыңғайласып, бұрынғы уәделерін бұзуы болды.

Израильдің Ливандан кетуі

1982 жылғы Ливан соғысында Израиль Оңтүстік Ливанды басып алғаннан кейін 18 жыл өткен соң, Израиль 2000 жылы Ливанның оңтүстігіндегі "қауіпсіздік аймағынан" қалған әскерін бір жақты ғана шығарып алды. Оңтүстік Ливан армиясының бірнеше мың мүшесі (және олардың отбасылары) израильдіктермен бірге кетті. Келесі айда БҰҰ Израильдің Ливанға қатысты Қауіпсіздік Кеңесінің әртүрлі қаулыларына толық сәйкес келетін күшін орналастырғанын растады. Ливан Израильдің Ливанның "Шеба фермалары" деп аталатын аумағын әлі де басып алып тұрғанын мәлімдейді (бірақ бұл аймақ 1967 жылға дейін Сирияның басқаруында болды, содан кейін Израиль бақылауға алды). Шеба фермаларына байланысты дау Хезболлаға Израильмен соғыс жүргізуге мүмкіндік берді. Ливан үкіметі БҰҰ қаулысына қайшы келіп, Хезболланың бақылауына өткен Оңтүстік Ливанның егемендігін талап етпеді.

2000 жылғы Кэмп-Дэвид саммиті

2000 жылдың жазында Израиль-Палестина қақтығысын шешу үшін "қорытынды мәртебе" туралы келісімге қол жеткізу мақсатында Кемп-Дэвидте келіссөздер өтті. Американдық және израильдік келіссөзшілер дайындаған ұсынысты Ясир Арафат қабылдамағандықтан саммит сәтсіз аяқталды. Барак Газаның барлық аймағын, Шығыс Иерусалимнің бір бөлігінде палестиналық астанасын, Батыс жағалаудың 73% (Шығыс Иерусалимді есептемегенде) және 10-25 жыл ішінде 90-94% дейін ұсынуға, сондай-ақ палестиналық босқындарға бейбітшілік үшін қаржылық өтемақы төлеуге дайын болды. Бұл жағдайда Израиль Батыс жағалаудың қосымша 6-10% және Шығыс Иерусалимнің бұрынғыдан көбін иеленбек, ал палестиналық басшылар қайта оралу құқығынан бас тартуға келісуге тиіс еді. Арафат қарсы ұсыныс жасамастан, ұсыныстан бас тартты.

Екінші интифада

2000 жылдың 28 қыркүйегінде Израиль оппозициясының жетекшісі Ариэль Шарон ғибадатхана тауына сапар жасады. Келесі күні палестиналықтар аль-Акса интифадасын бастады, оған ізраилдік бейбіт тұрғындарына қарсы палестиналық террористік шабуылдардың күшеюі кірді. Палестиналық және израильдік дереккөздердің мәлімдемесінше, терроризм бұрыннан жоспарланған.

2000 жылғы қазан оқиғалары

2000 жылғы қазан оқиғалары – Екінші интифада басталғаннан кейін Израиль арабтарының, көбінесе Израильдің маңызды тас жолдары бойында өткен, кең ауқымды наразылықтары. Кейбір жағдайларда наразылықтар Израиль полициясымен қақтығысқа ұласып, тас лақтыру, өрт сөндіру құралдарын лақтыру және тікелей атыс жүргізілді. Полиция қызметкерлері көзден жас шығаратын газ қолданды және резеңке оқтармен, кейін нақты оқтармен атысты, көп жағдайда халықты тарату ережелерін бұзды. Нәтижесінде, осы наразылықтар кезінде Израильдің 12 араб азаматы және Газа жолағынан келген палестиналық Израиль полициясынан қаза тапты, ал Тель-Авив–Хайфа тас жолында көлігіне тас тигеннен кейін израильдік еврей қаза болды. Бұл оқиғалар Израиль арабтары арасында Эхуд Баракқа қолдаудың күрт төмендеуіне әкелді. Сонымен қатар, басты тас жолдардың жабылуы, көптеген көліктерге шабуыл жасалуы, қауымдастықтар мен мемлекеттік мекемелерге шабуыл жасалуы, бірнеше қалаларға толық немесе ішінара блокада салынғандығы және көптеген дүкендер өртелгендігі сияқты оқиғалардың ауырлығы Израиль еврейлері арасында Эхуд Барактың беделінің төмендеуіне де себеп болды. Наразылықтардан кейін еврей және араб азаматтары арасында шиеленіс күшті болды, араб азаматтары мен полиция арасында сенімсіздік орнады. Жоғарғы сот судьясы Теодор Ор басқарған тергеу комиссиясы наразылықтарды қарап, полицияның мұндай бұзылыстарды басқаруға жеткіліксіз дайын болғанын анықтады және жоғары лауазымды шенеуніктерді қызмет барысында дұрыс емес әрекет еткені үшін айыптады. Ор комиссиясы премьер-министр Эхуд Баракты сынға алып, сол кездегі Ішкі қауіпсіздік министрі Шломо Бен Амиге Қоғамдық қауіпсіздік министрі лауазымына қайта оралмауды ұсынды. Комиссия араб көшбасшыларын және Кнессет депутаттарын жағдайды шиеленістіруге және зорлық-зомбылықты күшейтуге үлес қосқаны үшін де кінәлады.

Салдары

Сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Шарон Кнессетте үкімет құруы керек болды. Бірақ, Кнессет сайлауы өтпегендіктен, Еңбек партиясы ең ірі партия болып қала берді. Соның нәтижесінде сегіз партиядан тұратын ұлттық бірлік үкіметі құрылды: Еңбек, Ликуд, Шас, Орталық партия, Ұлттық діни партия, Біріккен Тора Иудаизмі, «Исраэль БаАлия», Ұлттық одақ және «Исраэль Бейтейну». Үкімет басында 26 министрден тұрды, бірақ кейін олардың саны 29-ға жетті. 2003 жылы Кнессетке жаңа сайлаулар тағайындалды, оның нәтижесінде Шаронның «Ликуд» партиясы үлкен артықшылықпен жеңіске жетті.