Кіріспе

2016 жылы жазылған "Эдмонд" пьесасы – Дэвид Маметтің бір актілік пьесасы. Оның премьерасы 1982 жылдың 4 маусымында Чикагодағы Гудман театрында болды. Алғашқы Нью-Йорк қойылымы сол жылдың 27 қазанында Провинстаун ойын үйінде өтті. Пьеса жиырма үш қысқа көріністен тұрады. Алғашқы қойылымда актерлердің барлығы бірнеше рөлді сомдады, тек Эдмонд пен оның әйелінің рөлін сомдаған екі актер ғана бір рөлде ойнады. Кеннет Брана 2003 жылы Лондондағы қойылымда Эдмонд рөлінде ойнады. Уильям Х. Мейси мен Джулия Стайлз бас рөлдерде ойнаған, пьеса негізінде түсірілген фильм АҚШ және Еуропаның бірнеше кинофестивальдарында көрсетілді, ал 2006 жылдың 14 шілдесінде АҚШ-та шектеулі прокатқа шықты.

Қысқаша мазмұны

Аңыз сияқты сапаға ие сюжет, Нью-Йорктегі ақ жағалы жұмысшы Эдмонд Бёрктің атын астарлы кейіпкерге айналдырады. Бірде ол сәуегейге барып, әйелімен ажырасып, Нью-Йорктің қараңғы жеріне сапар шегеді. Ол үш карталы дилерді бұрыс ойын ойнатуда айыптап, дилер мен оның шәкірттері Эдмондты жерге ұрып тастады. Адам өмірінің сұмдығы мен қиындығына күмәнданған Эдмонд кепілдік беру дүкенінен пышақ сатып алады. Ол метро платформасында әйелді қорқытады, содан кейін оны тонауға тырысқан афроамерикалық сумингті ұрып-соғады, сонымен қатар оны нәсілдік қорлау деп атайды. Ол зорлық-зомбылықпен күшейіп, кофеханаға барып, өзінің қызметшісі Гленнаға ұсыныс жасайды. Ол өзінің пәтерінде оған суицидті ұрып-соғу өзін қаншалықты тірі сезінгенін айтып, өз сөзінде нәсілдік сипаттағы сөздерді айтады. Гленна бұл сезімді актерлік өнерде сезінетін сезіммен салыстырады. Эдмонд өзінің шынайы актриса емес екенін айтады, өйткені ол актерлік шеберлік сабақтарына ғана қатысады және шынымен де ақша төлейтін аудитория алдында өнер көрсетпейді. Эдмонд оны өзіне адал болуға және өзінің актриса емес, серверлік қызмет атқаратынын айтуға шақырады. Гленна оның өзін ерекше ұстауынан алаңдай бастайды және одан кетуін сұрайды. Бірде олар ұрыс-керіс бастайды да, Эдмонд оны өзі сатып алған пышақпен өлтіреді. Кейіннен ол миссионерлік сапарда барлық жандар сенім арқылы құтқарылады деп уағыздаған уағыздаушыны естиді. Эдмонд уағыздаушыға куәлік беруді қалайды, бірақ оны метродағы әйел анықтап, тұтқындады. Ол әйелімен қысқа уақытқа кездеседі, ал әйелі оған ажырасу құжаттарын береді. Түрмеде оған үлкен афроамерикалық түрмедеші тағайындалады. Ұзақ философиялық сөйлеуде Эдмонд өзінің камерадағы серігіне және жалпы қара нәсілді адамдарға татуластырушы сезімдерін білдіреді, адамдар санадан тыс түрде қорқатын нәрсеге ұмтылады, сондықтан ақ нәсілділер қара нәсілділерден аулақ болуға тырыспауы керек дейді. Бірде ол оған темекі тартуға ұсыныс жасайды, сосын екі рет қатты ұрады. Содан кейін ол оны өлтіремін деп қорқытады, егер Эдмонд оған оральдық жыныстық қатынас жасамаса, ол солай істейді. Эдмонд діни қызметкермен кездесіп, содомизмге ұшырағанын мойындайды. Ол бұл туралы түрме қызметкерлеріне хабарласа да, олар оған көңіл бөлмеді. Бұл сөзден кейін ашулы Эдмонд Құдай туралы сөз қозғайды. Соңғы көріністе Эдмонд өзінің камерадасы үшін кешірімді болып көрінеді, ал бірнеше жылдан кейін орнатылған соңғы көріністе екеуі өмірдің белгісіздігі мен тағдырдың адам істеріндегі рөлі туралы ойланады, ал Эдмонд темекі шегеді. Эдмонд Гамлеттегі бір сөзді дәл келтіріп: "Біздің тағдырымыз бар, ол біздің ақырымызды қалай болғанда да, қалай болғанда да қалыптастырады". Пьеса екеуінің "жақсы түн" деп қоштасуымен аяқталады және Эдмонд төсекте оның қасында жатқан камерадашысын аузынан құшақтап, жақсы түн айтады.

Дау

Сынға түскеніне қарамастан, пьесаның нәсілдік мазмұны, әсіресе афроамерикандықтарға қатысты көптеген қара сөздер мен ұятты сөздер, оны қоюға тырысқан колледждер мен университеттерде пікір қақтығысын тудырды.