1167 ж. Сирмиум шайқасы: Византия мен Венгрия арасындағы шешуші шайқас. Византия жеңісі Балқан аймағындағы билігін нығайтты. Тарих, шайқас, Византия, Венгрия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1167 жылғы шайқас
Battle in 1167
Сирмиум шайқасы, Семин шайқасы немесе Земун шайқасы (zimonyi csata) 1167 жылғы 8 шілдеде Византия империясы (сондай-ақ Шығыс Рим империясы деп белгілі) мен Венгрия Корольдігі арасында өтті. Византиялықтар шешуші жеңіске қол жеткізіп, венгрлерді византиялық талаптар бойынша бейбіт келісімге келуге мәжбүр етті. Бұл шайқас Византияның Батыс Балқан аймасының бақылауын нығайтты.
The Battle of Sirmium, Battle of Semlin or Battle of Zemun (zimonyi csata) was fought on July 8, 1167 between the Byzantine Empire (also known as Eastern Roman Empire), and the Kingdom of Hungary. The Byzantines achieved a decisive victory, forcing the Hungarians to sue for peace on Byzantine terms. The battle consolidated Byzantine control of the western Balkans.
Өмірбаян
XI ғасырдың ортасынан бастап Венгрия Корольдігі өзінің территориясын кеңейтіп, оңтүстікке қарай ықпалын арттырып, Далмация мен Хорватия аймақтарын аннексиялауды көздеді. Бұл және Венгрияның серб княздықтарымен одақтасуы Константинопольдегі орталықтанған Византия империясымен шиеленісті тудырды, ол Венгрияның кеңеюін Балқандағы византиялық үстемдікке қауіп-қатер деп қарады. Византиялықтар мен венгрлер бір-бірінің аумағына бірнеше шабуыл жасады, сондай-ақ византиялықтар венгр тағына талапкерлерге үнемі көмек көрсетті. Византия мен венгрлер арасындағы шиеленіс пен ашық соғыс 1150 және 1160 жылдары шарыққа жетті. Византия императоры Мануил I Комнен Венгрия Корольдігімен дипломатиялық және династиялық келісімге қол жеткізуге тырысты. 1163 жылы бұрынғы бейбіт келісім шартының талаптарына сәйкес король Стефан III-нің кіші інісі Бела Константинопольге императордың жеке тәрбиесінде өсу үшін жіберілді. Мануилдің туысы (Мануилдің анасы венгр ханшайымы болғандықтан) және оның қызының күйеуі болғандықтан, Бела деспот (оған жаңадан берілген атақ) атанды және 1165 жылы Алексиус есімін алып, тақ мұрагері болып жарияланды. Ол сонымен қатар венгр тағының мұрагері болғандықтан, екі мемлекет арасында одақ құру мүмкіндігі туды. Бірақ 1167 жылы король Стефан Мануилге Бела Алексиусқа аппанаж ретінде берілген бұрынғы византиялық территорияларды басқару құқығын беруден бас тартты; бұл тікелей Сирмиум шайқасымен аяқталған соғысқа әкеп соқты. 1167 жылы Мануилдің денсаулығы нашарлағандықтан, ол жеке өзі майданға шыға алмады, сондықтан өзінің жүйесі Андроник Контостефанос, Мегас Дукс, далалық әскерінің қолбасшысы болып тағайындалды және венгр әскерін шайқасқа шығаруға бұйрық берді.
From the mid 11th century, the Kingdom of Hungary had been expanding its territory and influence southwards, with a view to annexing the regions of Dalmatia and Croatia. This, and Hungarian alliances with the Serbian principalities, was the cause of tension with the Byzantine Empire, centred on Constantinople, which viewed Hungarian expansion as a potential threat to Byzantine dominance in the Balkans. The Byzantines and Hungarians launched a number of invasions of each other's territory, and the Byzantines regularly aided pretenders to the Hungarian throne. Friction and outbreaks of open warfare between the Byzantines and Hungarians reached a peak in the 1150s and 1160s. The Byzantine emperor Manuel I Komnenos attempted to achieve a diplomatic and dynastic settlement with the Kingdom of Hungary. In 1163, under the terms of an existing peace treaty, King Stephen III's younger brother Béla was sent to Constantinople to be raised under the personal tutelage of the emperor himself. As Manuel’s relative (Manuel's mother was a Hungarian princess) and the fiancé of his daughter, Béla became a Despotes (a title newly created for him) and in 1165 he was named as an heir to the throne, taking the name Alexios. Since he was also the heir to the Hungarian throne, a union between the two states was a distinct possibility. But in 1167, King Stephen refused to give Manuel control of the former Byzantine territories allocated to Béla Alexios as his appanage; this directly led to the war that ended with the Battle of Sirmium. In 1167, bad health prevented Manuel from taking to the field in person, therefore he appointed his nephew Andronikos Kontostephanos, the Megas Doux, to the command of his field army, with orders to bring the Hungarian army to battle.
Шайқас
1167 жылдың жазының басында Андроник Контостефаностың басқаруындағы Византия әскері Сирмиум маңындағы шайқаста үлкен венгр әскерін кездестірді. Шабуылдың ең толыққанды сипаттамасын византиялық тарихшы Иоанн Киннам жасаған. Византия әскерінің үштен бірі шетелдік, ал екі бөлігі жергілікті жасақтардан тұрды. Иоанн Киннамның мәліметінше, шайқасқа түріктер, кумандар, варяг гвардиясы, Ломбардиядан келген итальяндық жалдамалы найзашылар, серб жаяу және атты әскері, неміс жалдамалылары және тіпті кейбір батыс жалдамалы рыцарьлары қатысты. Әдеттегідей, әскер үш бөлімге бөлініп, Сава өзенінен біршама қашықтықта орналасты, ол артқы жақта болды. Басты шайқас желісі түрік және куман атты әскерлерімен, сондай-ақ әскердің алғы шебін құраған батыс жалдамалы рыцарьларымен қоршалған. Марш кезінде артқы күзет болған орталық бөлімді Контостефанос өзі басқарды, оған варягтар мен Хетаирейлер, Ломбардиядан келген итальяндық жалдамалылар (вероятно, найзашылар) және 500 қаруланған серб жаяу әскерінен құралған одақтас бөлім кірді. Контостефанос императордың серіктерін (оикой немесе үй әскерлері) де басқарды. Жүрісте екінші бөлім болған сол қанатты Димитрий мен Георгий Бранас, Татикиос Аспиет және Ког Васил басқарған төрт таксиархия немесе «бригададан» тұратын тұрақты византиялық және одақтас бөлімдер құрады. Оң жақта – жүрістегі үшінші бөлімде – византиялық элиталық бөлімдер мен неміс жалдамалылары, сондай-ақ бірнеше түрік бөлімдері орналастырылды. Бұл бөлімге сарбаз Андроник Лампардас және, мүмкін, мегас духтың ағасы Иоанн Контостефанос басшылық етті. Әр қанатты бөлімге жақын және стандартты византиялық практикаға сәйкес византиялық қанаттарды қорғау үшін немесе жауды айналып өтіп, мүмкіндік туса, олардың артқы жағына шабуыл жасау үшін бөлімдер орналастырылды (оң қанаттағы прокурсаторлар және сол қанаттағы қорғаушылар). Жаяу әскер мен садақшылардың үш таксиархиясы, бірнеше ауыр қаруланған түріктер (вероятно, жаяу әскер де) резервте тұрды. Венгр қолбасшысы Денес, Бач графы (византиялық дереккөздерде Дионисий деп аталды) өзінің әскерін, оның ішінде неміс одақтастары да бар, үш бөлімге бөліп, бір кең шайқас желісіне шықты. Византиялық дереккөздерде ол жаяу әскер мен атты әскерді ешқандай айырма жасамай араластырғаны айтылса да, бұл, әрине, жаяу әскердің орталықта және атты әскердің артында орналасқан шайқас тәртібін көрсетеді, оған венгрлер өздерінің шабуылдарының тиімділігіне сенімді болды. Хониат венгр әскерін рыцарьлар, садақшылар мен жеңіл жаяу әскерден құралған деп сипаттаған. Қазіргі венгр әскерлерінде көбінесе жаяу әскер болмаған, ал византиялық дереккөздерде қызметшілер мен лагерьдегі басқа да еріп жүретіндер жаяу әскер деп аталған. Венгр атты әскерінің алдыңғы қатардағы сарбаздары ауыр қаруланған және қарулы аттарға мінген деп сипатталады. Шабуыл византиялық атты садақшылардың қарсыластардың қатарын бұзу және оларды шабуылға итермелеу үшін алға жылжуымен басталды, одан кейін олар кері шегінуге тиіс болды. Бұл сәтті аяқталды және бүкіл венгр желісі алға жылжыды. Византияның сол қанаты, Ког Васил мен Татикиос басқарған бригадаларды қоспағанда, дереу кері шегіп, мүмкін қашып кеткендей етіп, өзенге қарай бұзылып, тез арада қайта құрылды. Орталықта және византиялық оң жақта венгр шабуылы тойтарылды. Византиялық оң жақ содан кейін қарсы шабуыл жасады, сонымен бірге византиялық сол қанаттың қайта топталған бөлімдері де қақтығысқа қайта кіріп, екі таксиархияның тұтқындаған венгрлерге шабуыл жасады. Содан кейін Андроник Лампардас венгр қолбасшысының айналасындағы әскерлерге шабуыл жасап, оларды тоқтатты; византиялық ауыр атты әскері қорқынышты темір балдақтарын қолдана отырып, өлімге ұшыраған. Шабуыл шешуші кезеңге жетті. Контостефанос шайқастың дағдарысты екенін түсініп, қалған резервтерін іске қосты. Ол орталықтан қарсы шабуыл жасап, жаяу әскерді бүкіл майдан бойына алға жылжытып, венгр күштерін кері тартты. Осыдан кейін жау бөлімдері тәртіпсіздікке ұшырап, бүкіл венгр әскері қашып кетті. Византиялықтар Италияның карокчиосына ұқсас өгіздер тартқан арбаға орнатылған негізгі венгрлік туды басып алды. Венгр қолбасшысы қашып құтылуға үлгергенмен, граф Денестің соғыс атты да алынды. Қашып бара жатқан венгрлердің көбі қауіпсіз жерге өту үшін өзеннен өту керек болған византиялық флоттың шабуылынан қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Жүпан атағы бар бес жоғары венгр қолбасшысы 800 сарбазбен бірге тұтқынға алынды. Өлгендерден екі мыңнан астам қару-жарақ, сондай-ақ көптеген шлемдер, қалқандар мен қылыштар алынды. Келесі күні византиялық әскер жаудың тастап кеткен лагерін тонады.
During the early summer of 1167, the Byzantine army under Andronikos Kontostephanos managed to bring a large Hungarian force to battle near Sirmium. The most detailed surviving description of the battle was made by the Byzantine historian John Kinnamos. The Byzantine army was composed of one third foreign and two thirds native units. According to John Kinnamos, involved in the battle were Turks, Cumans, Varangian Guard, Italian mercenary lancers from Lombardy, Serbian infantry and cavalry, German mercenaries, and even some Western mercenary knights. It was arrayed in three divisions, as was the usual practice, at some distance from the river Sava, which was to the rear. The main battle line was shielded by a screen of horse archers – Turks and Cumans – and some western mercenary knights, who had made up the vanguard of the army. The centre, which had constituted the rearguard on the march, was commanded by Kontostephanos himself, and consisted of the imperial guards units, including the Varangians and Hetaireiai, units of Italian mercenaries from Lombardy (probably lancers) and an allied unit of 500 armoured Serbian infantry. Unusually, Kontostephanos also had the emperor's companions (the oikeoi or household troops) under his command. The left wing, which had been the second division on the march, was composed of regular Byzantine and allied units arrayed in four taxiarchies or 'brigades' under Demetrios and George Branas, Tatikios Aspietes and Kogh Vasil. On the right – the third division on the march – were placed the elite Byzantine units and German mercenaries, together with some Turkish units. This division was commanded by the chartoularios Andronikos Lampardas and, probably, John Kontostephanos the brother of the megas doux. Close to each wing division, and following standard Byzantine practice, were placed units to cover the Byzantine flanks or to outflank the enemy and attack their rear should the opportunity arise (prokoursatores on the right flank and defensores on the left from earlier military treatises). Three taxiarchies of infantry and archers, with a number of heavily armoured Turks (probably also infantry), were drawn up behind the centre in reserve. The Hungarian commander, Dénes, count of Bács (called Dionysios in Byzantine sources), drew his army, which included German allies, up in three divisions in a single broad battle line. Although the Byzantine sources say that he mixed infantry and cavalry without distinction, this most probably reflects a battle order with infantry drawn up in the centre and behind the cavalry, upon which the Hungarians clearly relied for the effectiveness of their attack. Choniates describes the Hungarian army as being composed of knights, archers and light infantry. Contemporary Hungarian armies often lacked infantry and Byzantine sources possibly referred to servants and other camp followers as infantry. The soldiers of the front rank of the Hungarian cavalry are described as being heavily armoured, and mounted on armoured horses. The battle commenced with the Byzantine horse archers moving forward to skirmish with, and harry, the opposing lines and thereby goad them into mounting a charge, before which they were to retire. This was successful, and the whole Hungarian line surged forward. The Byzantine left wing, with the exception of the brigades led by Kogh Vasil and Tatikios, was immediately pushed back and broke, possibly in feigned flight, towards the river, where it quickly reformed. In the centre and on the Byzantine right, the Hungarian charge was held. The Byzantine right then counter charged, and at the same time the regrouped Byzantine left wing units also re entered the conflict, attacking the Hungarians who were pinned by the two taxiarchies which had not withdrawn. Andronikos Lampardas then led an attack on the troops around the Hungarian commander and brought them to a halt; a deadly melee ensued with the Byzantine heavy cavalry resorting to the use of their fearsome iron maces. The battle had reached a decisive point. Kontostephanos, recognising the crisis of the battle, now deployed his remaining reserves. He counter attacked in the centre and ordered forward the infantry along the whole front, driving the Hungarian forces back. The enemy divisions then began to break up in disorder and the whole Hungarian army turned to flight. The Byzantines captured the main Hungarian standard, which was mounted on an oxen drawn wagon similar to the Italian carroccio. Count Dénes's warhorse was also taken, though the Hungarian commander managed to escape. Many of the fleeing Hungarians were killed or captured by a Byzantine flotilla operating in the river that they needed to cross to get to safety. Five senior Hungarian commanders with the title Župan were captured, along with 800 other soldiers. Over two thousand armours were taken from the dead and countless helmets, shields and swords. The following day the Byzantine army plundered their enemy's abandoned encampment.
Салдары
Венгриялықтар византиялық талаптармен бейбітшілік сұрады және империяның Босния, Далмация, Крка өзенінен оңтүстікке қарайғы Хорватия, сондай-ақ Фрушка Гора үстінен бақылауын мойындады. Олар жақсы мінез-құлықты қамтамасыз ету үшін кепілдер беруге, Византияға салық төлеуге және қажет болған жағдайда әскерлерді жіберуге келісті. Сирмиум шайқасы Мануилдің солтүстік шекарасын қорғауға бағытталған әрекеттерін аяқтады. Мануилдің өзінің ұлы дүниеге келген соң, Бела деспот титулынан және императорлық таққа мұрагерлік құқығынан айырылды. 1172 жылы Стефан III қайтыс болды, ал Бела император Мануилдің көмегімен Венгрия Корольдігінің тағына отырды. Бела Мануилге ешқандай зиян келтірмейтініне серт берді және Мануилдің өліміне дейін Империяға адал болды, бірақ содан кейін византиялықтардың бұрынғы иелігінде болған жерлерді жаулап алды немесе аннексиялады.
The Hungarians sued for peace on Byzantine terms and recognised the empire’s control over Bosnia, Dalmatia, Croatia south of the Krka River as well as the Fruška Gora. They also agreed to provide hostages for good behaviour; to pay Byzantium a tribute and supply troops when requested. The Battle of Sirmium completed Manuel's drive to secure his northern frontier. When Manuel's own son was born, Béla was deprived of the title despot and his position as heir to the imperial throne. In 1172, Stephen III died and Béla, with the help of Emperor Manuel, seized the throne of the Kingdom of Hungary. Béla had to swear that he would never harm Manuel and he remained loyal to the Empire until Manuel's death, but then he conquered or annexed lands previously held by the Byzantines.