Көне Римнің белгісіз порты – Itius Portus — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Ежелгі Рим теңіз порты, орналасқан жері нақты белгісіз.

Итиус Портус немесе Портус Итиус – қазіргі Францияның Нор-Па-де-Кале аймағындағы Англия жоғалауындағы теңіз портының ежелгі римдік атауы, бірақ оның нақты орналасқан жері әлі анықталған жоқ. Басты үміткерлер – Сент-Омер (Ситиу), Виссан және Булонь (көбінесе Гезориакм, кейін Бонония деп аталған), алайда, Кале қаласының жанындағы Фландрия жағалауындағы толып жатқан лагуна ең мүмкін деп саналады.

Цезарь

Юлий Цезарь 54 жылы Британияға шабуыл жасайтын әскерлерді тасымалдау үшін кемелерді "ad portum Itium" деп екі рет атағанын айтқан. Порттың орналасқан жері, әрине, Грис-Нез (Промунтуриум Итиум) төңірегіндегі жоталарға жақын болды, бірақ нақты орны Ренессанс дәуірінен бері күшті дау-дамайдың нысаны болған. Көптеген зерттеушілер Цезарь өзінің алғашқы жорығында да осы портты пайдаланғанын болжайды, бірақ бұл атау сол оқиғаға қатысты ешқандай жерде кездеспейді. Бұл факті, басқа да мәселелермен бірге, екі жорықтың әртүрлі жерлерден басталғанын көрсетуі мүмкін. Дегенмен, Страбон (География 4.5.2) Итийді Цезарьдің алғашқы өтуіне қатысты айтады, сондықтан Цезарь оны алғашқы өтуі туралы өз баяндамасында атамаған болуы мүмкін. Бұрынғыда Цезарьдің Англияға алғаш рет Булоньнен аттанғаны қабылданған. Осындай көзқарас екінші өткелге де қатысты кеңінен таралған, бірақ Т. Райс Холмс 1909 жылғы мамырдағы "Classical Review" журналындағы мақаласында Грис-Нездің шығысында орналасқан Виссантты артық көруге себептер келтірді. Басты себеп – Цезарь Булоньнің кішкентай портынан бір мезгілде сегіз жүз кемемен де шыға алмайтынын түсінген соң, екінші жорықтағы 800-ден астам кеме үшін басқа жерді таңдауға мәжбүр болды. Холмс, Цезарь заманынан бері жағалаудың өзгеруін ескерсек, 800 арнайы салынған кемені ең жоғары тасқын деңгейінен жоғары тартып, кейін Виссантта бірден іске қосуға болатынын айтады, бұл оны commodissimus немесе brevissimus traiectus етеді. Шындығында, 800-ге жуық кемені жинауға ең қолайлы орын – үлкен лагуна (қазіргі кезде егістік жерлер мен дренаждық арналар бар) аралдардың жағалауында (қазіргі Кале және Дюнкерк порттары орналасқан), өйткені Цезарь заманында бұл жерден ішкі аймаққа дейін, қазіргі Сент-Омер қаласының орнына дейін созылған эстуарий болған. 1944 жылы француз тарихшысы Альберт Гренье, одақтастардың Нормандияға шабуылына қарсы, Цезарь мәтінін Англия жоғасындағы жел, ауа райы, тасқын және шөгінділер туралы қазіргі заманғы түсініктермен салыстырып қайта талдады. Ол Цезарьдің кемелерінің шығу порты Сент-Омер болған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бәрі кейіннен Римнің маңызды порттарына айналды. Англия жағында да Рим дәуірінде порттар ретінде пайдаланылған, бірақ қазір шөгінділердің салдарынан ішкі аймаққа кеткен көптеген жерлер болды.

Julius Caesar described calling ships ad portum Itium (used twice) to embark troops for his invasions of Britain in 54 BC. The location of the port was certainly near the uplands round Cap Gris Nez (Promunturium Itium), but the exact site has been violently disputed ever since the Renaissance. Many critics have assumed that Caesar used the same port for his first expedition, but the name does not appear at all in that connection. This fact, coupled with other considerations, might make it probable that the two expeditions started from different places. However, Strabo (Geography 4.5.2) mentions Itium in the context of Caesar's first crossing, so Caesar simply may not have named it in his own account of the first crossing. It was once generally agreed that Caesar first embarked for Britain at Boulogne. The same view was widely held about the second crossing, but T. Rice Holmes in an article in the Classical Review (May 1909) gave strong reasons for preferring Wissant, east of Gris Nez. The chief reason is that Caesar, having found he could not set sail from the small harbour of Boulogne with even eighty ships simultaneously, decided that he must take another point for the sailing of the more than 800 ships of the second expedition. Holmes argues that, allowing for change in the foreshore since Caesar's time, 800 specially built ships could have been hauled above the highest spring tide level, and afterwards launched simultaneously at Wissant, which would therefore have been commodissimus or opposed to brevissimus traiectus. In fact the logical place to assemble 800 or so ships would have been the large lagoon (where now there is farmland and a maze of drainage ditches) behind a coastal fringe of islands (where the modern ports of Calais and Dunkirk now sit), because in Caesar's day an estuary stretched from this location all the way inland to the site of the modern town of Saint Omer. In 1944, French historian Albert Grenier, against the backdrop of the Allied invasion of Normandy, reanalysed Caesar's text against modern understanding of wind, weather, tides, and siltation in the English Channel. He concluded Caesar's departure ports were likely to be Saint Omer. All would later become important Roman ports. The English side of the Channel also had many places that served as ports in the Roman era but are now far inland because of silting.

Кейінгі шабуылдар

Б.з. 40 жылы Калигуланың Британияға жасаған сәтсіз жорылы, болжам бойынша Булоньден басталған болуы керек. Ол жерде болған римдік маяк оның тұсында салынған деп саналады. Булонь, сондай-ақ, Аулус Плауций басшылығымен б.з. 43 жылы Британияны жаулап алу үшін де шығу нүктесі болды деп есептеледі, бірақ Кассиус Дионың жаулау туралы жалғыз сақталған баяндамасында ол туралы ештеңе айтылмаған. Император Клавдий кейін күштермен келді, ал Суетоний оның Гезориактан кемемен келгенін хабарлайды.