Қабатты ғимараттарда жүгіру спорты

Кіріспе

Спорттық жарыстар, әдетте, баспалдақтарда өтеді. Мұнараға жүгіру – адам жасаған биік құрылымдарға қабаттап шабуды қамтитын спорт түрі. Әдетте, жарыстар көк шқырлардың ішкі баспалдақтарында өтеді, бірақ бұл терминге адам жасаған құрылысқа көтерілетін кез келген жаяу жарыс кіре береді. Мұнараға жүгіру жарыстары көбінесе әлемдегі ең биік құрылыстарда ұйымдастырылады, олардың ішінде Тайпей 101 (Тайпей), Менара мұнарасы (Куала-Лумпур), Уиллис мұнарасы (Чикаго), CN мұнарасы (Торонто), Эйфель мұнарасы (Париж), Варшава мұнарасы (Варшава), 42-ші мұнара (Лондон), Еврика мұнарасы (Мельбурн), Swissôtel (Сингапур), Эмпайр Стейт Билдинг (Нью-Йорк), Bitexco Financial Tower (Хо Ши Мин қаласы) және Torre Colpatria (Богота) бар. Жарыстар уақытқа қарсы күрес немесе бірдей стартпен өткізіледі және түрлі спорт түрлерінен келген үздік спортшыларды тартады, көбінесе ірі ақшалай жүлделермен. Towerrunning World Cup үшін жыл сайын барлық континентте өткен 160-тан астам жарыстың нәтижелері бағаланады. Ең маңыздысы – шамамен 15 «Мастерс жарысы» – 1,5-тен 4-ке дейінгі алдын ала белгіленген коэффициентке ие, ал қалған жарыстарға қатысушылардың деңгейі мен халықаралық мәртебесіне байланысты 0,5 немесе 1 беріледі.

Тарих

1730 жылы Лондонда баспалдақпен жүгіру туралы алғашқы хабарламалар тіркелген. Ол Лондонның Ұлы өрт ескерткішінің 311 баспалдағынан 3 минут немесе одан кем уақыт ішінде жоғары көтеріліп, қайтадан төмен түсе ала ма деген сынаққа қатысқан бармен болды. Ол бұл сынақты 2:32 уақыт ішінде аяқтады, бұл «ерекше жетістік» деп бағаланды. Алғашқы ресми жарыс 1903 жылы 14 шілдеде (Бастилия күні) Парижде өтті. «Revue Sportive» басылымы ұйымдастырған шара қаланың 18-ші округіндегі әйгілі Фуатье көшесінің баспалдақтарында болды. 1905 жылы Эйфель мұнарасында алғашқы мұнаралық жарыс өткізілді. Бұл шара 26 қарашада, жексембі күні «Les Sports» басылымының ұйымдастыруымен жүзеге асты. Журналдың мақсаты – әртүрлі спорт мектептерінен келген чемпиондар мен элиталық спортшыларды фитнес деңгейін анықтау үшін сынау еді. Жарысқа 283 адам қатысты, олардың ішінде жүгірушілер, велоспортшылар, футболшылар және әуесқойлар болды. 1906 жылы жарыс қайтадан өтті және рекорд жаңаланды. 1946 және 1995 жылдары Эйфель мұнарасында тағы да шаралар ұйымдастырылды. 20 жылдық үзілістен кейін мұнараға жүгіру 2015 жылы Эйфель мұнарасына қайта оралды, «La Verticale de la Tour Eiffel» жарысы өтті. Бұл жарыс қазір мұнаралық жарыстардың ең басты жарысына айналды. 1968 жылы спорт Ұлыбританияда алғаш рет өтті. Лондон университеті мен Эдинбург университетінің командалары Лондондағы BT мұнарасында күш сынасты, Эдинбург командасы жеңіске жетті. Университеттер арасындағы бұл шара 1969 және 1970 жылдары қайталанды, содан кейін Ұлыбританияда спорт саласындағы белсенділік азайды. Мұнараға жүгіру 1978 жылы АҚШ-та дебют жасады, Фред Лебоу алғашқы Эмпайр Стейт Билдингке көтерілу (ESBRU) жарысын ұйымдастырды. ESBRU жарысы 2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан тоқтатылғаннан басқа, жыл сайын өткізіліп келеді және әлемдегі ең ұзақ тарихы бар баспалдақ жарысы болып табылады. 1980-жылдары АҚШ-та және Сингапур сияқты әлемнің басқа да аймақтарында бірнеше жарыстар пайда болды, содан бері спорт баяу дамып келеді. 2015 жылы Катардың Доха қаласында бірінші Әлем чемпионаты өтті, мұнда Андреа Майр (Австрия) және Пьотр Лободзинский (Польша) чемпион атанды. 2018 жылғы Әлем чемпионаты 5 мамырда Тайваньдағы Тайбэй 101 мұнарасында өтті. Пьотр Лободзинский (Польша) титулын сақтап қалды, ал Сузи Уолшам (Австралия) әйелдер арасында жеңіске жетті. 2020 жылы Тайбэй 101 мұнарасында өткізу жоспарланған Towerrunning World Championship жарысы COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды.

One of the first known reports of stair running took place in London, England in 1730. A barman at the Baptist Head Tavern on the Old Bailey took part in a challenge to see if he could run up the 311 steps of the Monument to the Great Fire of London and back down again in three minutes or less. He managed to complete the challenge in 2:32, which was deemed ‘an extraordinary performance’. The first recorded competitive stair race was held on Bastille Day (14 July) 1903 in Paris. Organised by a publication called Revue Sportive, the event took place on the steps of the famous Rue Foyatier in the 18th arrondissement of the city. In 1905 the first known tower race was held at the Eiffel Tower. It took place on Sunday 26 November and was organised by a publication called Les Sports. The magazine's aim was to pit champions and elite athletes from various sporting traditions against each other in the ultimate test of fitness. Runners, cyclists, footballers plus amateurs were all among the 283 people who took part in the first ever tower race. The event was repeated again in 1906, and the course record was broken. Further events followed at the Eiffel Tower in 1946 and 1995. After a 20 year break, tower running returned to the Eiffel Tower in 2015 with the inaugural La Verticale de la Tour Eiffel event. That race has now become one of the premier events on the tower running circuit. In 1968, the sport made its debut in the United Kingdom. Teams from the University of London and the University of Edinburgh went head to head at the BT Tower in London, with the Edinburgh team taking victory. That inter university event was repeated in 1969 and 1970, after which there were years of inactivity for the sport in the UK. Tower running made its debut in the United States in 1978, when Fred Lebow organised the first Empire State Building Run Up (ESBRU). The ESBRU event has run every year since, except for being canceled in 2020 due to COVID 19, and is the longest continuously running stair racing event in the world. Several more races popped up in the US, and at other venues around the world, such as Singapore, throughout the 1980s, and the sport has been slowly growing since. 2015 saw the inaugural World Championship in Doha, Qatar, with Andrea Mayr (AUT) and Piotr Łobodziński (POL) crowned champions. The 2018 World Championship was held on 5 May at Taipei 101 in Taiwan. Piotr Łobodziński (POL) retained his title, while Suzy Walsham (AUS) won the women's title. The planned 2020 World Towerrunning Championship event at Taipei 101 was cancelled due to the COVID 19 pandemic.