Кіріспе

Югославия әншісі (1939–1976)

Сильвана Бажрактаревич (туған Зилха Бажрактаревич; 18 ақпан 1939 – 10 қазан 1976), кәсіби тұрғыда Сильвана Арменолич деп танылған, босниялық әнші-әндер жазушы және актриса, сондай-ақ Югославиядағы ең танымал коммерциялық халық музыкасы мен дәстүрлі севдалинка әншілерінің бірі. Ол "Севдалинка патшайымы" деп аталады. 37 жасында автокөлік апатында қаза болғандықтан өмірі қысқа болды, бірақ ол аймақта әлі де жоғары бағаланады және өзінің ерекше ән айту стилі мен дауысы үшін танымал. Арменоличтің досы және замандасы Тома Здравкович жазған "Šta će mi život" (Маған өмір не қажет?) әні бұрынғы Югославиядағы ең көп сатылған синглдердің бірі. Оның екі қарындасы да кәсіби әншілер болған: Мирсада "Мирьяна" Бажрактаревич және Хадрудина "Дина" Бажрактаревич.

193955: Ерте өмір, отбасы және музыкаға қызығушылық

Югославия Корольдігінің Добой қаласында туған Зила Бажрактаревич мұсылман және этникалық босниялық отбасындағы он үш баланың үшіншісі болды. Оның әкесі Мехмед Бажрактаревич (1909–1966), «Ягода» (Жеміс) аталған жергілікті кондитерлік дүкенінің иесі, ал анасы Хаджирия (1916–2008) болды. Зила бала кезінде, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, дифтериядан аман қалды. Зиланың Хаджрудин есімді ағасы бар еді, ол 1940 жылдары ит шаққаннан кейін шамамен екі аптадан соң қайтыс болды. Ағасының өлімінен кейін әкесі араққа салынып, жалғыздыққа бой алдырып, отбасын және бизнесін ұмытты. Әкесінің кондитерлік дүкені жабылып, отбасы ауыр күйзеліске ұшырады. Оның ең алғашқы естеліктері – әкесінің жоқтығы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде анасы Хаджирияның балаларымен бірге баспананың жертөлесіне жасырынуы. Он үш балалы отбасында Зилханың әпкелері Мирсада, Хаджрудина, Абида және Шевка, ал ағалары Хаджрудин, Мұхамед, Изудин, Абудин және Исмет болды. Оның әпкесі Шевканың ұлы Сабахуддин Билалович кәсіби баскетболшы болды және ұлымен бірге теңізде жүзу кезінде 43 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Он жылдан кейін, 2013 жылдың қыркүйек айында Шевка мен оның күйеуі Лютво екеуі де табиғи себептерден көз жұмды, бірнеше күннің арасында. Зила ерте жасынан ән айтуды бастады және кейіннен дауысын богемиялық әкесінен алғанын айтты. Бала кезінде ол әкесінің қолына отырып, оған ән шырқады. Бірақ ол кәсіби әнші болуды ойлағанда, әкесі оны қолдамады. Бір күні, түндік ішіп келгеннен кейін, ол қолмен көрсетіп: «Барыңдар! Егер әнші болғың келсе, барыңдар», – деді. 1947 жылы ол бастауыш мектепке қабылданды, онда ата-анасы сыйлаған мандолинаны ойнауға үйренді. Содан кейін ол мандолинада ойнап, көбірек ән айтты, бірақ мектептегі бағалары төмендеп кетті. Сегізінші сыныпқа жеткенде, ол мектепке деген қызығушылығын жоғалтып, жергілікті жерде танымал кафана әншісі ретінде көзге түсті.

1959-68: Неке және қарым-қатынастар

Зила күйеуі, теннисші Радмило Арменоличпен 1959 жылы Белградтағы Гранд Казинода ән шырқап жүрген кезде танысты. Олар екі жылдан кейін, 1961 жылғы 26 қазанда үйленді және қыздары Гордана 1965 жылғы 13 қаңтарда дүниеге келді. Жеті жыл некеде тұрғаннан кейін Радмилоның Зиланың досы, әнші Лепа Лукичпен жасасқан деген қаңтар болды. Осыдан кейін ол "Sedam godina ljubavi" ("Махаббаттың жеті жылы") атты ән жазды. Олар ажырасқан деп есептелді, бірақ көп жылдар өткен соң Радмило олар ажырасқан, бірақ ол қайтыс болғанға дейін заңды түрде үйленген күйінде болғанын айтты. Зила этникалық мұсылман, ал күйеуі Радмило серб болғандықтан, олардың некесі көп ұлтты Югославияда этникалық аралас неке болып саналды. Радмилоның анасы Гордана бұл некені мақұлдамады, сондай-ақ Зиланың әкесі Мехмед те қызымен сөйлесуден бас тартты. Шындығында, ол 1965 жылы қайтыс болғанға дейін оның үйіне кіргізілмеді, содан кейін ол жаназаға қатысу үшін Добойға оралды. Некесі аяқталғаннан кейін көптеген ер адамдар оның махаббатына үміттене бастады, олардың ішінде саясаткерлер Стане Доланк және Бранко Пешич те болды.

Еңбек жолын бастауы

1953 жылы жас Зиланың Добойдағы кафанада ән салған дауысын Ака Степич естіді, ол оны ешқашан ұмытпады. Олар 1959 жылы Белградтағы «Бристоль» қонақ үйінде қайта кездесті, ол кезде Зила кәсіби әнші болып жұмыс істеп бастаған еді. Ол Джовица Маринович оркестрімен бірге өнер көрсетіп жүрген, ал әнші-домбырашы – Куне Гойкович еді. Содан кейін ол Белградтағы «Гранд Казинода» Акамен бірге ән айта бастады, сол жерде болашақ күйеуі Радмиломен танысты. 1954 жылы он алты жасында Зила Сараевоға көшіп келді, әпкесімен бірге тұрып, ақша табу үшін жергілікті кафаналарда ән шырқады. Бір күні кешке Зила Сараевоның Илиджа ауданында аккордеоншы Исмет Алажбегович Шербомен кездесті. Ол оның дауысына ғажайыптанды, оны оркестріне қабылдағысы келді, бірақ Зила кәмелетке толмағандықтан ата-анасының рұқсаты қажет еді. Әрине, олар келісті, ал Шербо оған тамақ, тұруға орын және ай сайын 20 000 динар жалақы беретінін уәделеді. Осылайша ол шоу-бизнес әлеміне қадам басты. 1958 жылдың көктемінде Лесковацтағы суық түні Зила «Хиссар» аталған мейрамхана бағындағы қойылымға барар алдында саябақта серуендеп жүргенде, орындықта ұйықтап жатқан жас жігітті көрді. Бұл Тома Здравкович еді. Зила оған жақындап, оятып, отырып сөйлесіп бастарды. Ол одан: «Сен қайдансың? Немен айналысасың?» – деп сұрады. Ол өзінің ауылдан екенін және қалаға жұмыс іздеп келгенін айтты. Жұмыс таба алмағандықтан, үйге қайтуға ақшасы да жоқ еді. Зила оған көмектескім деді. Ол оны өзінің қойылымына алып келді, тіпті бір сәтте микрофонын да оған ұсынды. Александр Гайович, журналист және мәдениет қайырманы жазған «Za društvo u ćošku» еңбегінде айтылғандай, Зила Томаның әнін естігенде таң қалды. Ол қонақ үйдің басқарушысынан Томаға жұмыс табуға көмектесуін өтінді. Тома онымен бірге ән айта бастады, кейін ол оған жеке келісімшарт жасастырды, ол өздігінен жаздырып, гастрольдік сапарларға шыға бастады. Екеуі де бұрынғы Югославияның аңыздарына айналды.

Сахна атауы

Кейін ол әншілік мансабын дамыту үшін Югославияның астанасы Белградқа көшіп барды. Ол жерде итальяндық актриса Сильвана Манганоның құрметіне "Сильвана" деген сахналық есімді қабылдады. Кішкентай кезінде достары оны "Ащы күріш" (1949) фильмін көргеннен кейін актрисаға ұқсағандықтан әзілде Сильвана деп атаған.

1965-1969: Алғашқы жазбалар мен теледидар

Белградта болған кезінде Сильвана богемиялық Skadarlija ауданында жиі өнер көрсетті. Осы уақыт ішінде оған Югославияның аса бәсекелестік лейблдері бірнеше жазба шарты ұсынды. Ол жазған алғашқы ән – босниялық севдалинка "Nad izvorom vrba se nadvila" (Бұлақтың үстінде жалбыз ағашы иілген), бірақ ол 1968 жылы шыққан "Otiš'o si bez pozdrava" (Қоштасусыз кеттің) альбомына дейін ресми түрде жарияланбады, ал оның алғашқы альбомынан үш жыл өткен соң жарық көрді. Александровацтағы Diskos лейблі үшін бір диск жазғаннан кейін, оны PGP RTB лейблі сол кездегі танымал дуэт форматында жаздыруға шақырды. 1960 жылдары Сильвана Петар Танасиевич, Александар Трандафилович, Славко Перович және Драган Живкович әншілерімен дуэттік альбомдар жазды. Екі компания да біршама уақыт бойы оның жазбаларын бәсекелестікпен шығарғаннан кейін, Сильвана дуэтте ән айтудан "жалықты". Солист ретінде жаздыру мүмкіндігі Загребтегі Jugoton лейблінен туды. Оның мансабы жылдам дамыды және ол Югославиядағы ең ірі коммерциялық халық әншілерінің біріне айналды. Бұл оны көптеген және жақсы жарияланған ел жүзіндегі концерттерге алып келді. Ол сондай-ақ танымал телесериалдарда, мысалы, Миодраг Петрович Чкальямен бірге түсірілген "Ljubav na seoski način" (Ауылдық махаббат) және халықтық фильмдерде, мысалы, "Građani sela Luga" (Луга ауылының азаматтары) сияқты фильмдерде пайда болды.

Өлім алдында

Арменулич қайтыс болғаннан кейін достары оның тағдыры туралы жиі уайымдайтынын айтты. 1971 жылдың қазан айында ол автокөлік апатына ұшырады, бұл оның өмірін алар жақын келді және бес жылдан кейін оны қасіретті қалай өлтіргенін еске түсірді. Апаттан үш ай өткен соң ол: "Мен үлкен пессимистпін. Мен өмірден қорқамын. Болашақтан. Ертең не болады деп қорқамын. Мен үшін ертең болуы мүмкін емес деп қорқамын", - деді.

Өмірінің соңғы жылдары Арменулич өзінің тағдырын білуге ерекше құмар болды, сондықтан ол астрология, телепатия туралы барлық білімін жинап, өзін-өзі пайғамбар деп жариялаған адамдармен сөйлесті. 1976 жылдың тамыз айының басында, өліміне екі ай қалғанда, ол Болгарияда гастрольде болды және мистик Баба Вангамен кездесуге мүмкіндікті пайдалануды шешті. Кездесу ұнамсыз болды. Соқыр Ванга Арменуличке арқасын бұрып, терезенің сыртына қадалып қарады. Ол сөйлемеді. Ұзақ уақыттан соң Ванга ақыры: "Ештеңе жоқ. Төлеудің қажеті жоқ. Мен сізбен сөйлескім жоқ. Қазір емес. Кетіңіз, үш айдан кейін қайта келіңіз", - деді. Арменулич кері бұрылып есікке қарай басып бара жатқанда Ванга: "Күте тұрыңыз. Шындығында, сіз қайта келе алмайсыз. Кетіңіз, кете беріңіз. Егер үш айдан кейін қайта оралуға мүмкіндігіңіз болса, солай істеңіз", - деді. Ол мұны өлетінінің растауы ретінде қабылдады және Ванганың үйінен көз жасымен шықты. Арменулич пен оның кіші әпкесі Мирсада Байрактаревич 1976 жылдың 9 қазанында, өлім күнінен бір күн бұрын "Ленин бары" атты мейрамхананың ашылуында болды. Мейрамхананың интерьері үңгірге ұқсағандықтан, төбесінен сталактиттер пішіндес тікендер ілінген. Арменулич креслодан тұрғанда біреуіне басын соғып алды, бұл сол күні және келесі күні қатты бас ауруын тудырды.

Өлім және жерлеу

1976 жылы 10 қазанда сағат 21:15-те Сербияның Смедерево қаласындағы Колари ауылының жанында болған жол апатында Арменолич, 25 жастағы жүкті қарындасы Мирсада және Белград радиосының скрипкашы-халық оркестрінің дирижері Миодраг "Раде" Яшаревич қаза тапты. Олар концерттен кейін Александровацтан Белградқа "Форд Гранада" көлігімен келе жатқан еді. Арменолич жолға шыққанда рульде болды, бірақ олардың жолға шығуы мен апат арасында 60 жастағы Яшаревич рульді өз қолына алды. Көлік сағатына 130 км жылдамдықпен келе жатқанда, Белград-Ниш тас жолының 60-шы шақырымында қарсы бағытқа шығып, 52 жастағы Растко Груич басқарған FAP жүк көлігімен соқтығысты. Арменолич жолаушылар орындығында ұйықтаған, ал оның кіші қарындасы артқы орындықта ұйықтаған. Алғашқыда тек Яшаревичтің қазасы хабарланды, себебі телеарналар 1972 жылы Жаңа жылдық тікелей эфирде болған оқиғаға байланысты Арменоличтің атын атаудан бас тартты, осы оқиға оны теледидардан шеттетуге себеп болды. Апаттың нақты себебі әлі белгісіз, бірақ бұл апат тежегіш жүйедегі ақауларға байланысты болуы мүмкін деп саналады. Олар жүргізген "Форд Гранада" көлігі "басқару механизміндегі қауіпті құрылымдық кемшіліктер" анықталғандықтан қайтарылып алынды. 1975 жылдың қыркүйегі мен 1976 жылдың маусымы аралығында шығарылған модельдердің ақаулы екені туралы барлық тұтынушыларға хабарлама жіберілді. Көлік иелеріне көліктерді қайтару ұсынылды, аталған оқиғаларға қатысты толық мәліметтер әлі белгісіз. Олардың жерлеу рәсіміне 30 000-нан 50 000-ға дейін адам қатысты, оның ішінде әншілер Лепа Лукич және Хашим Кучук Хоки (өзі 2002 жылдың 26 қарашасында осыған ұқсас жол апатында қаза тапты). Ол және оның қарындасы Ново-Гробле зиратында қатар жерленген.

1976-2024: Соңынан

Әнші Лепа Лукич сол күні концертте өнер көрсетуді сұрағанын, бірақ мансабында алғаш рет ұйықтап, концертке бармағанын айтты; кейін ол олармен бірге барса, апатта қарындастарымен бірге қаза тапқан болар еді деп сенетінін мәлімдеді. 2013 жылы Лепа сұхбатында, ол апалы-сіңлілінің өлімінен кейін көлік айдамайтынын, олардың тағдырын бөлісуден қорқатынын айтты. Босниядағы 1990 жылдардағы соғыс кезінде Арменоличтің анасы Хаджрия және сіңлісі Дина Добойдағы үйінен Данияға қашып кетті. 2004 жылы Хаджрия (сол кезде 88 жасқа жуық) бұрынғы күйеу баласы және Арменоличтің бұрынғы күйеуі Радмило Арменоличке қарсы сотқа шағым түсірді. Шағымда, ол Радмиломен бірге тұрған алты бөлмелі пәтердің Бажрактаревичтер отбасына тиесілі екені айтылды. Оның сөзінше, Арменолич Радмилодан ажырасқаннан кейін пәтерді сатып алып, қызы Горданамен бірге тұруды жоспарлаған, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Радмило баспасөзге ол Арменоличпен заңды түрде үйленгенін және пәтер олардың қызы Горданаға қалдырылғанын мәлімдеді. Сильвананың өлімінен кейін Радмило он екі жасар қызды өсіндірді және оның заңды қамқоршысы ретінде пәтерге ие болды. 2013 жылы "Izvorne i novokomponovane narodne pesme" альбомында "Ciganine ti što sviraš" әнін орындады. Сильвана мен Брена ешқашан кездеспегенмен (Бренаның мансабы Сильвананың өлімінен кейін бірнеше жыл өткен соң басталды), олардың ортақ танысы болды: олардың менеджері Милован Илич Минимакс. 2011 жылдың 10 қазанында, оның қайтыс болғандығының 35 жылдығына орай, серб телеарнасы "Prva Srpska Televizija" бағдарламасы "Exploziv" он минуттық бөлімді көрсетті, онда Арменоличтің тірі қалған достары мен қызы Горданадан сұхбат алынды. Бөлімге сондай-ақ көлік апатын қайта жасау кірді. Серб жазушысы Драган Маркович 2011 жылдың 9 желтоқсанында оның өмірі туралы "Книга о Сильвани" (Силвана туралы кітап) атты өмірбаянын жариялады. Кітап үшін сұхбат алғандардың арасында Сильвананың қызы Гордана да болды.