Кіріспе
Бельгиялық-француз математикалық физигі Дэвид Пьер Руэлль (david pjɛʁ ʁɥɛl; 1935 жылғы 20 тамызда туған) – бельгиялық және француз азаматтығын алған математикалық физик. Ол статистикалық физика және динамикалық жүйелер саласында жұмыс істеген. Флорис Такенспен бірге Руэлль «ерекше тартымдылық» терминін енгізіп, турбуленттілік туралы жаңа теорияны дамытты.
David Pierre Ruelle (david pjɛʁ ʁɥɛl; born 20 August 1935) is a Belgian and naturalized French mathematical physicist. He has worked on statistical physics and dynamical systems. With Floris Takens, Ruelle coined the term strange attractor, and developed a new theory of turbulence.
Өмірбаян
Руэлль физиканы Брюссельдің еркін университетінде оқыды, 1959 жылы Рез Жосттың жетекшілігімен докторлық дәрежесін алды. Ол екі жыл (1960–1962) Цюрихтегі ЭТГ-да, тағы екі жыл (1962–1964) Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында жұмыс істеді. 1964 жылы Франциядағы Бурес-сюр-Иветтедегі Institut des Hautes Études Scientifiques институтының профессоры болды. 2000 жылдан бері IHES-тің құрметті профессоры және Ратгерс университетінің арнайы шақырылған профессоры болып табылады. Дэвид Руэлл математикалық физиканың түрлі салаларына маңызды үлес қосты. Кванттық өріс теориясындағы ең маңызды үлесі – Уайтманның аксиоматикалық теориясына негізделген шашырау процестерінің қатаң формулировкасы. Бұл тәсіл Хааг–Руэлл шашырау теориясы деп белгілі. Кейін Руэлл тепе-теңдік статистикалық механикасының қатаң теориясын жасауға көмектесті, ол термодинамикалық лимит, ансамбльдердің эквиваленттігі және Майер қатарларының конвергенциясын қамтиды. Тағы бір нәтиже – Асано–Руэлл леммасы, ол статистикалық механикада рекуррентті болатын белгілі бір полиномиалдық функциялардың нөлдерін зерттеуге мүмкіндік береді. Шеңберсіз жүйелерді зерттеу Гиббс күйлерінің жергілікті анықтамасына немесе тепе-теңдік күйлерінің жаһандық анықтамасына әкелді. Руэлл Роланд Л. Добрушинмен және Оскар Э. Ланфордпен бірге трансляциялық инвариантты Гиббс күйлерінің тепе-теңдік күйлерімен сәйкес екенін көрсетті. Флорис Такенспен бірге гиперболалық динамиканың хаотикалық қасиеттері бар таңғажайып аттракторларға негізделген гидродинамикалық турбуленттілікті сипаттауды ұсынды.
Құрмет пен марапаттар
1985 жылдан бері Дэвид Руэлль Француз ғылым академиясының мүшесі, ал 1988 жылы Джорджия штатының Атланта қаласында Джозиа Уиллард Гиббс лекциясы оқыды. 1992 жылдан бері ол Америка өнер және ғылым академиясының халықаралық құрметті мүшесі, ал 1993 жылдан бері Academia Europaea-ның толық мүшесі. 2002 жылдан бері ол АҚШ Ұлттық ғылым академиясының халықаралық мүшесі, ал 2003 жылдан бері Accademia Nazionale dei Lincei-дің шетелдік мүшесі. 2012 жылдан бері ол Америка математикалық қоғамының мүшесі. 1985 жылы Дэвид Руэлль математикалық физика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығымен марапатталды, ал 1986 жылы статистикалық механикаға қосқан еңбегі үшін Болцман медалімен марапатталды. 1993 жылы ол Холвек сыйлығын жеңіп алды, ал 2004 жылы Матьеучи медалімен марапатталды. 2006 жылы оған Генри Пуанкаре сыйлығы табысталды, ал 2014 жылы теориялық физикадағы жетістіктері үшін беделді Макс Планк медалімен марапатталды. 2022 жылы Руэлль Эллиотт Х. Либ пен Джоэл Лебовицпен бірге "классикалық және кванттық физикалық жүйелердің статистикалық механикасын түсінуге үлкен үлес қосып, математикалық тұрғыдан нақты жетістіктерге жеткені үшін" ICTP-нің математикалық физика бойынша Дирак медалімен марапатталды.