Кіріспе

Үндістан саясаткері және Андхра штатының бас министрі Тангутури Пракасам, көбінесе Пракасам Пантулу деп танылған (23 тамыз 1872 – 20 мамыр 1957), үнді заңгері, саяси лидер, әлеуметтік реформатор және колониялық егемендікке қарсы ұлтшыл болды. Ол Мадрас президенттігінің премьер-министрі қызметін атқарды. Пракасам кейіннен Мадрас штатының бөлінуі нәтижесінде құрылған бұрынғы Андхра штатының тұңғыш бас министрі болды. Пракасам "Андхра Кесари" атанды, бұл "Андхраның арыстаны" дегенді білдіреді. 2014 жылдың 10 тамызында Андхра-Прадеш үкіметі Г.О.РТ 2500 қаулысын шығарып, оның туған күнін мемлекеттік мереке деп жариялады.

Ерте өмір

Тангутури Пракасам Телугу тілінде сөйлейтін арувела Нийоги брахман отбасында (6000 Нийоги) Суббамма мен Гопалакришнаяйяның ұлы болып дүниеге келді. Ол бала кезінен заңгер болуға ниеттенді, бірақ Пракасам мектеп бітіру емтиханын сәтсіз тапсырды. Дегенмен, ол Мадрасқа барып, екінші дәрежелі адвокат атанды. Раджамахендраварамға қайтып келген соң, ол табысты заңгерге айналды. 1904 жылы 31 жасында Раджамахендраварам қаласының муниципалды төрағасы болып сайланды. Бұл сайлау Пракасам үшін жеңіл болған жоқ. Оның білімін Заминдар Канчумарти Рамачандра Рао қаржыландырды, ол сол кезде Раджа Вогети Рамакришнаяйяның қамқорлығында болды – бай жер иесі, сонымен қатар ұзақ жылдар бойы муниципалды кеңесші және Рамачандра Рао басшылығымен Раджамахендраварамдағы құрметті судья қызметін атқарды. Пракасамға Рамачандра Рао олардың саяси көзқарастары әртүрлі болса да, толық қолдау көрсетті.

Англияда

Бірде ол Мадрасқа сот ісі бойынша келгенде, бір заңгер оның заң біліміне таңғалып, оған адвокат болуды ұсынды. Екінші санаттағы сот өкілі ретінде Пракасам жоғары соттарда іс жүргізе алмады, себебі мұндай құқық тек адвокаттарға ғана берілген. Пракасам бұл ойды маңызды деп санап, Англияға барып заң білімін алуға шешім қабылдады. Сол кезде теңізден өту – діни қағидаға қайшы әрекет саналды. Бірақ, Махатма Ганди бұрын жасағандай, Пракасам анасына ет жемейтін, темекі шекпейтін және ішпейтін болады деп уәде берді. Ол 1904 жылы Англияға жетті. Англияда ол Корольдік Үндістан қоғамына мүше болып, Дадабхай Наороджидің Парламентке сайлануы үшін жұмыс істеді.

Қоғамдық қызмет

Лондоннан бауырлас мамандығы бойынша заңгерлік курсты үздік дипломмен бітірген соң, Пракасам Мадрас жоғары сотына көшті. Ол телугу тілінде табысқа жеткен санаулы адвокаттардың бірі болды; оған дейін табысты адвокаттардың көпшілігі еуропалық немесе тамилдік болған. Ол азаматтық және қылмыстық істермен айналысты. Қылмыстық істердің ішіндегі маңыздыларының бірі – Аштің өлтірілу ісі. Аш Тирунелвели округінің басшысы болды және 1907 жылы Ванчинатан оны атып өлтірді. Бұл Бенгалиялық ұлтшыл көшбасшы Бипин Чандра Палдың аймақты аралап, ұлтшылдық туралы құйынтқан сөздері айтқан кезімен бірге болды. Пракасам айыпталушылардың бірін қорғап, оның жеңіл жаза алуына қол жеткізді. Пракасам сонымен қатар «Law Times» заңгерлік журналын басқарды. Сол жылы ол Мадраста Бипин Чандра Палдың лекциясын өткізді, ал үкімет Палдың сөздерін бүлік тудыруға бағытталған деп есептегендіктен, басқалар алға шығуға қорқып қалды. Лакхнау келісімінен кейін ол Конгресс партиясының отырыстарына тұрақты түрде қатыса бастады және 1921 жылдың қазанында Сатьяграхаға уәде берді. Ол табысты заңгерлік тәжірибесінен бас тартты. Сонымен қатар, ол «Свараджа» (сөзбе-сөз «өз билігі») газетін құрып, бас редакторы болды. Газет ағылшын, телугу және тамил тілдерінде бірдей жарияланды. Пракасам ұлттық мектеп пен хади өндіріс орталығын басқарды. 1921 жылдың желтоқсанында Ахмадабад сессиясында Конгресс партиясының бас хатшысы болып сайланды. Көтеріліс немесе қақтығыс болған кезде, мысалы, дүрбелең туғанда, ол адамдарды жұбату үшін баруға тырысты. Ол Акали Сатьяграха кезінде Пәнджабқа, ал Мултан қаласындағы индус-мұсылман қақтығысы кезінде сапар жасады. Ол сырттан келгендерге тыйым салынғанмен, Мопла көтерілісі кезінде Кералаға барды және үкімет салдарынан Отидегі мүлкі тәркіленді. 1922 жылы, ынтымақтастықтан бас тарту қозғалысы кезінде ол Гунтурда 30 мың Конгресс еріктілерінің демонстрациясын ұйымдастырды. 1926 жылы ол Конгресс партиясының тікелей тікелей сайлау арқылы Орталық заң шығару жиналысына сайланды.

Андра Кесари атағы және тәуелсіздік үшін күрес

Саймон комиссиясы Үндістанға келгенде, халық «Саймон, қайтып кет» деген ұранмен оған бойкот жариялады. Бұл бойкоттың көптеген себептері болды, ең маңыздысы – комиссия құрамында бірде-бір үнділік болмауы. Комиссия қайда барса да, қара желеңдермен қарсы шықты. 1928 жылдың 3 ақпанында комиссия Мадрасқа келгенде, Пракасам Пантулу «Саймон комиссиясы, қайтып кетіңдер!» деген ұран көтерді. Ағылшын әскерлері Пракасам бастаған наразылықты тоқтатуға талап етті. Олар, егер наразылар бір қадамдай болса да алға жылжыса, оқ атуға дайын екендерін ескертті. Пракасам Пантулу кеудесін ашып алға шықты. Бұл британдық әскерлерді әңгімесіз қалдырды. Осы үлгілі батылдығы үшін ол «Андхра Кесари» атағын алды. Осы оқиғадан кейін ол «Андхра Кесари» (Андхраның арыстаны) деп құрметпен аталатын болды. 1930 жылы Конгресс партиясы барлық заң шығарушыларды отставкаға кете беруге шақырғанда, ол осылай істеді, бірақ партияның балама бағдарламасына толық сенбегендіктен, кезекті сайлауға қатысып, жеңіске жетті. Ол Мадан Мохан Малавия басқаратын Конгресс партиясына қосылды, бірақ одан да шығып, басқаларды да осы қадамға көндірді. Махатма Ганди мен Конгресс партиясы тұз салымын бұзғаннан кейін, Пракасам заң шығарушы қызметінен де бас тартты. Ол сондай-ақ Мадраста тұз салымын бұзуға белсенді қатысты. Осы уақытта үкіметтен талап етілген үлкен сомалық кепілдік ақшаны төлей алмағандықтан, «Сварая» газетінің жарылуын тоқтатуға мәжбүр болды. 1931 жылғы Ганди-Ирвин келісімінен кейін газет қайта жаңғыртылды, бірақ қаржы тапшылығына байланысты қайтадан жабылуға мәжбүр болды. 1935 жылы оны қайта іске қосуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1937 жылы Конгресс партиясы провинциялық сайлауда қатысып, Мадрас провинциясында көпшілік дауысқа ие болды. Пракасам премьер-министр лауазымына үміткер болғанымен, Конгресс Жұмыс комитетінің тілегі бойынша белсенді саясатқа оралған Раджажиге жол берді. Пракасам кіріс министрі болды – оның ең маңызды еңбегі британдық үкімет саясатының нәтижесінде ауыл шаруашылығындағы құрылымдық бұрмалауларды зерттеген Заминдариді зерттеу комиссиясын құру және оған төрағалық ету болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Конгресс министрлері Үндістанның соғысқа қатысуы туралы үкіметпен кеңеспегендіктен, қызметтерінен кетіп қалды. Пракасам 1941 жылы соғысқа қарсы жеке сатьяграха жасаған Оңтүстік Үндістанның алғашқы көрнекті көшбасшысы болды. 1942 жылы «Үндістанды босатыңыз» қозғалысына қатысқаны үшін Пракасам тұтқындалып, үш жылдан астам түрмеде отырды. 1945 жылы босатылғаннан кейін ол халықпен байланыс орнату үшін Оңтүстік Үндістанды аралап шықты.

Мадрас президиумының премьер-министрі

1946 жылы Мадрас президенттігіндегі сайлауда Конгресс жеңіске жеткеннен кейін Пракасам 1946 жылдың 30 сәуірінде премьер-министр болды, себебі ол және тамил көшбасшысы Камарадж Ганди мен Неру сияқты көшбасшылардың таңдауы болған Раджаджидің премьер-министр болуына қарсы болды. Дегенмен, үкімет тек 11 ай ғана сақталды, өйткені Пракасамның түрлі мүдделерді қанағаттандыруға және сыбайлас жемқорлыққа байланысты айыптауларға жете бермейтіні сезілді. Махатма Ганди оның мүддесіне қайшы келіп, сыйлықтар қабылдағаны және партия қаражатын жеке пайдаланғаны үшін Пракасамды кінәлады, сондай-ақ Конгресс партиясынан кетуін бұйырды. Премьер-министр қызметін атқару кезінде Пракасам провинциядағы барлық тоқыма өнеркәсібін жоюды және оларды хади өндірісі мен тоқумен айналысатын мекемелермен алмастыруды жария түрде мәлімдеді. 1947 жылдың ақпан айында коммунистер толыққанды көтеріліс жасады. Валлабхай Пателдің кеңесімен Пракасам кең ауқымды ұстаулар мен өртқосушыларға қатысты қатаң шаралар қолданды. Пракасамның Министрлер кабинетінің портфельдік министрлері: Премьер-министр Тангутури Пракасам – Еңбек және өнеркәсіп, В. В. Гири – Денсаулық сақтау, Рукмини Лакшмипати – Азық-түлік, Т. С. С. Ражан.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Пракасам 1948 жылы Низам билікте болған кезде Хайдарабад штатына сапар жасады, бірақ премьер-министр Джавахарлал Неру оның жеке қауіпсіздігіне қатысты ескертіп, баруға қарсылық танытты. Ол Разакарлардың жетекшісі Касим Ризвимен кездесіп, "өзін тым қауіпке тікелей салмас үшін" ескертті.

1952 жылы ол Хайдарабад штатының Пража партиясын (Хайдарабад штатының халық партиясы) құрып, Конгресс партиясының барлық қазіргі министрлерін жеңіске жеткізді. Алайда, Пража партиясы өз күшімен билікке келе алмады, ал ол құрған коалиция күш көрсетуге дайындық жасамастан бұзылып кетті. Осы уақытта, 1952 жылдың желтоқсанында, телугу тілді халық үшін жеке штат құру мақсатымен ашаршылықтан қайтыс болған Потти Сриерамулу дүниеден өтті. 1953 жылдың 1 қазанында Андхра штаты құрылды және Пракасам жаңа штаттың бас министрі болып бірауыздан сайланды. Ол партияның ғана емес, сонымен қатар халықтың таңдауы болды. Дегенмен, сыбайлас жемқорлық айыптаулары, коммунистердің қарсылығы және социалистердің қолдауының әлсіреуі салдарынан үкімет бір жылдан кейін құлады. 1955 жылы мерзімінен бұрын сайлаулар өтті, ол кезде Пракасам көбінесе белсенді саясаттан шеттескен еді. 1956 жылдың 1 қарашасында бұрынғы Хайдарабад штатының телугу тілді бөліктері Андхра штатымен біріктіріліп, Андхра-Прадеш штаты құрылды. Маратхи тілді бөліктер (Аурангабад аймағы) Хайдарабад штаты Бомбей штатымен (кейін Гуджарат және Махараштраға бөлінді) біріктірілді, ал каннада тілді бөліктер (Гулбарга аймағы) Майсур штатымен біріктірілді. Болашақта Үндістан Президенті болып сайланатын және Пракасамның адал ізбасары Нейлам Санжива Редди бас министр болды. Пракасам харижан мәселелерін (далiт мәселелерiн) насирлеп, штат бойынша сапарлар жасады. Оңғоле қаласына жақын жердегі харижанвадаға барған кезде ол қатты күн соғуынан зардап шекті. Ол Хайдарабад ауруханасына жатқызылып, 1957 жылдың 20 мамырында қайтыс болды.

Өмірбаян

Пракасамның өмірбаяны «Наа Живита Ятра» («Менің өмір жолым») деп аталып, «Телугу Самити» баспасынан шығарылған. Бұл кітап төрт бөлімнен тұрады: алғашқы екеуі оның балалық шағы мен Үндістандағы тәуелсіздік күресіне қатысуы туралы, үшінші бөлімі Андхра-Прадештің тәуелсіздік алуы және үкімет құруына арналған, ал соңғы бөлімі (Теннети Вишванадам жазған) оның саяси карьерасы мен Андхраға әкелген өзгерістерді талқылайды. «Emesco» баспасы оларды 1972 жылы бір томдық қатты мұқабалы басылым ретінде жариялаған.