Жаңа Гвинеяның алып құсты қанатты көбелегі (Ornithoptera goliath) – әлемдегі екінші ірі көбелек. Библиялық алыптармен аталған, биік ағаштарда тіршілік етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс қанаты көбелектерінің түрі
Species of birdwing butterfly
Голиат құс қанаты (Ornithoptera goliath) – Жаңа Гвинеяда таралған құс қанаты көбелектерінің бірі. Бұл әлемдегі екінші ірі көбелек, одан ірісі – Александра патшайымының құс қанаты ғана.
Ornithoptera goliath, the Goliath birdwing, is a birdwing butterfly found in New Guinea. It is the second largest butterfly in the world, after the Queen Alexandra's birdwing.
Этимология
Бұл түрдің ғылыми және халықтағы аты есімді Киелі кітаптағы алып Ғолиятқа байланысты, ол болашақ Израиль патшасы жас Дәуітпен болған күресімен әйгілі. Түршік атаулары – атлас, титан және самсон – басқа алыптардың есімдерін көрсетеді: Атлас, Титан және Самсон.
Both the specific and vernacular name are named after Goliath, the biblical giant famous for his combat with the young David, the future king of Israel. The subspecific names atlas, titan and samson refer to other giants namely Atlas, Titan and Samson.
Биология
Личинкалар Аристолохияның бір түрімен қоректенеді, олардың биіктігі 20 метрден астам болуы мүмкін, сондықтан олар ағаш қаптамасына жетеді. Жұмыртқалар, 20-ға дейін, кішкентай өсімдіктерге жеке-жеке немесе үлкен өсімдіктерге бірнешелеп салынады. Жас личинкалар жаңа жапырақтармен қоректенеді, өскен сайын ескі жапырақтармен, содан кейін сабақтың қабығымен қоректенеді, оны толығымен кесіп тастауы мүмкін. Жүзімнің сабағы тамырына дейін желінеді. Құрттану қонақ өсімдігінің қалдықтарына жақын орналасқан бұтаның жапырағының астыңғы жағында жүреді. Ересек көбелектер қонақ өсімдігінің жанындағы орман гүлдерімен қоректенеді, әсіресе таңертең Spathodea campanulata гүлдерімен. Аталықтарының асты жасырын түсті, сондықтан күннің ыстық сағаттарында тынығатын кезде оларды көру қиын. Аналықтары қанаттарын жайып тынығады. Ұшу баяу, бірақ бақыланатын және күшті. Аталықтары аналықтарын ұзақ қашықтыққа қуып, орман қаптамасынан биікке көтеріліп, қанаттарын бүгіп, жұптасу үшін ағаш деңгейіне сүңкіп түседі, тіпті аналықтарының өткір табан тырнақтарынан қанаттарына зақым келтіру қаупіне де барады. Аталықтары Ornithoptera priamus аталықтарының шабуылынан да осындай зақымдарға ұшырайды.
The larvae are monophagous on a species of Aristolochia which can be 20 or more metres high and so reaching into the canopy. The eggs, up to 20, are laid singly on small plants or severally on larger plants. The young larvae feed on new leaves, as they grow they feed on older leaves and finally on the bark of the stems which may be severed. The vine may be eaten down to the root. Pupation is on the underside of a leaf of a nearby shrub close to the host plant remains. Adult butterflies fly in the host plant's immediate habitat feeding on forest tree flowers especially those of the introduced Spathodea campanulata during the morning. The males have cryptic underside colouring and cannot easily be seen when resting in the warmer hours of the day. Females rest with the wings open. Flight is leisurely, but controlled and powerful. Males pursue their females for long distances, rising high over the forest canopy then folding their wings and diving down to tree level to mate, even though they risk hindwing damage by the sharp tarsal claws of females. Males suffer similar damage when attacked by males of Ornithoptera priamus.
Тарату
Голиат орнитоптерасы Жаңа Гвинеяның жаңбырлы ормандарында және оған жақын орналасқан кішірек аралдарда тіршілік етеді.
Ornithoptera goliath lives in rainforests of New Guinea and adjacent smaller islands.
Қорғау
Жаңа Гвинеяның ауыл тұрғындары осы көбелектерді табыс табу құралы ретінде өсіреді, көбінесе оларды шетелдік коллекционерлерге сату арқылы. Көбелектерді жинау рұқсат алу арқылы заңды. Көбелек шаруашылығы ауыл тұрғындарына қоршаған ортадан табыс табуға мүмкіндік береді, оны жойламай, сирек кездесетін көбелектің жабайы популяциясына зиян келтірмейді. 1983 жылы Папуа-Жаңа Гвинеяның Бастапқы өнеркәсіп департаментіне ұсынған баяндамасында М.Ж. Парсонс: "Айнымалы түрде, орнитоптерларға деген сұраныс оларды дұрыс пайдаланған жағдайда олардың болашаққа сақталуын қамтамасыз ететін маңызды факторға айналып келеді" деп жазды. 2006 жылдың шілде айында тайваньдық дилер сатқан осы түрдің мозаикалық гинандроморф үлгісі 28 000 АҚШ долларына сатылып, мүмкін, көбелек үшін төленген ең жоғары баға бойынша әлемдік рекордты орнатты. Голиат құс қанаты CITES-тің II қосымшасына енгізілген, бұл түрдің халықаралық экспортын рұқсат алғандармен шектейді. IUCN бұл көбелекті "алаңдаушылық тудырмайтын" түр ретінде жіктеді, бірақ оның популяциясының өзгеру динамикасы белгісіз.
The villagers of New Guinea farm these butterflies as a means of generating income, often by selling the specimens to foreign collectors. Harvesting the butterflies is legal given that a permit is obtained. Butterfly farming allows the villagers to acquire income from the environment without destroying it, preventing damage to wild populations of an uncommon butterfly. In his 1983 report to the Department of Primary Industries, Papua New Guinea, M. J. Parsons wrote that "Ironically it is now becoming an accepted fact that the very demand for Ornithoptera is one of the main assets which will ensure their future survival if they can be exploited in the correct way." A mosaic gynandromorph specimen of this species, sold by a Taiwanese dealer for US$28,000 in July 2006, possibly set the world record for the highest price paid for a butterfly. The Goliath birdwing is listed on CITES Appendix II, limiting the international exportation of the species to those who are granted a permit. The IUCN has classified this butterfly as a species of "least concern", but does not have a known population trend.
Басқа дереккөздер
Д'Абрера, Б. (1975 ж.). Әлемнің құс қанатты көбелектері. Country Life Books, Лондон. Хаугам, Дж. және Лоу, А. М. (1978-1985 жж.). Құс қанатты көбелектер монографиясы. 2 томдық. Scandinavian Press, Клампенборг; 663 б. Страатман, Реймонд; және Шмид, Ф. (1975 ж.). Ornithoptera goliath және O. chimaera (Papilionidae) көбелектерінің биологиясы туралы ескертулер. Лепидоптеристер қоғамының журналы 29: 85–88. pdf
D'Abrera, B. (1975). Birdwing Butterflies of the World. Country Life Books, London. Haugum, J. & Low, A. M. (1978 1985). A Monograph of the Birdwing Butterflies. 2 volumes. Scandinavian Press, Klampenborg; 663 pp. Straatman, Raymond; & Schmid, F. (1975). Notes on the biology of Ornithoptera goliath and O. chimaera (Papilionidae). Journal of the Lepidopterists' Society 29: 85–88. pdf