Кіріспе
Мотоциклмен жүру – көлік немесе демалыс мақсатында мотоциклмен жүру. Кейбір адамдар үшін мотоцикл жекемен жүретін көліктің жалғыз қолжетімді түрі болуы мүмкін, ал кішкентай көлемді мотоциклдер Үндістан, Қытай және Индонезия сияқты ең көп халқы бар елдерде ең көп таралған көлік құралы болып табылады. Дамып келе жатқан елдерде мотоциклдер төмен бағасы мен отынның үнемділігіне байланысты негізгі пайдалы көлік құралы болып табылады. Барлық мотоциклдердің 58%-ы Азия-Тынық мұхиты және Оңтүстік және Шығыс Азия аймақтарында орналасқан, автомобильге бағытталған Жапонияны есептемегенде. Мотоциклдер дамыған елдерде көбінесе сәндік тауар болып саналады, онда олар көбінесе демалыс үшін, өмір салтының бір бөлігі ретінде немесе жеке ерекшеліктің символы ретінде қолданылады. Мотоциклмен жүру – тек көлік құралы немесе спорт түрі ғана емес, сонымен қатар субмәдениет пен өмір салтының бір бөлігіне айналды. Көбінесе жеке іс-әрекет болғанымен, мотоциклмен жүру әлеуметтік сипатқа ие болуы мүмкін, мотоциклшілер бір-бірімен байланыс сезімін күшейтеді. Мотоциклге деген байланыс оның механикалық жағдайын үнемі қадағалау қажеттілігі арқылы одан да күшейеді, деп түсіндірген Пирсиг. Пирсигтің пікірінше, қиын механикалық мәселеге тап болғанда, оның шешімі анықталғанша, одан уақытша алшақтау байланысты нығайтады. Сол сияқты, мотоциклшілер өздерінің мотоциклімен автомобильдегіден гөрі әлдеқайда жақын байланыста екенін сезінуден ләззат алады, себебі олар көліктің ішінде емес, оның бір бөлігі болып сезінеді.
Motorcycling is the act of riding a motorcycle. For some people, motorcycling may be the only affordable form of individual motorized transportation, and small displacement motorcycles are the most common motor vehicle in the most populous countries, including India, China and Indonesia. In developing countries, motorcycles are overwhelmingly utilitarian due to lower prices and greater fuel economy. Of all motorcycles, 58% are in the Asia Pacific and Southern and Eastern Asia regions, excluding car centric Japan. Motorcycles are mainly a luxury good in developed nations, where they are used mostly for recreation, as a lifestyle accessory or a symbol of personal identity. Beyond being a mode of motor transportation or sport, motorcycling has become a subculture and lifestyle. Although mainly a solo activity, motorcycling can be social and motorcyclists tend to have a sense of community with each other. The connection to one's motorcycle is sensed further, as Pirsig explained, by the frequent need to maintain its mechanical operation. Pirsig felt that connection deepen when faced with a difficult mechanical problem that required walking away from it until the solution became clear. Similarly, motorcyclists experience pleasure at the feeling of being far more connected to their motor vehicles than in a motorcar, as being part of it rather than in it.
Жылдамдыққа шақыру
Көптеген адамдар жылдамдық үшін мотоциклдерге қызығады, себебі тіпті қарапайым мотоциклдің салмағына шаққандағы қуаты да қымбат спорттық автомобильмен шайкес келеді. Көптеген қолжетімді спорттық мотоциклдердің салмағына шаққандағы қуаты, кез келген автомобильден әлдеқайда артық, ал суперкарлармен салыстырғанда бағасының бір бөлігіне тең. 3,5 секундтан кем уақытта немесе 12 секундтен кем уақытта жылдамдыққа ие болатын ең жылдам өндірістік автомобильдер – Porsche және Lamborghini сияқты экзотикалық брендтердің шағын тобы, сондай-ақ Shelby Mustang сияқты танымал спорттық автомобильдердің кейбір ерекше модельдері, және олардың көпшілігі 1990 жылдардан бері жасалған. Керісінше, бірдей талаптарға сай келетін ең жылдам мотоциклдердің тізімі әлдеқайда ұзын, және ол Triumph Tiger Explorer немесе Yamaha XT1200Z Super Ténéré сияқты спорттық емес мотоциклдерді де, сондай-ақ 1970 жылдарға дейінгі көптеген мотоциклдерді де қамтиды. Хантер С. Томпсонның "Жәһаннам періштелері" кітабында мотоциклді шегіне дейін сынаудың қуанышына арналған мақтау бар: "газ педалін толық бассаң, тек ең аз мүмкіндік қалады, қателіктерге орын жоқ – сол кезде керемет музыка басталады, қорқыныш құштарлыққа айналады [және] жалғыз естілетін дыбыстар – желдің сызылы мен глушителден шығатын тұмылдырық". Т.Е. Лоуренс жылдам қозғалудың "күшті құштарлығы" және "жолда жылдам жүрудің ләззаты" туралы жазды. Ол бұл сезімді "жердің астымда жанданып, теңіздей қозғалып, жартарап жатқанын сезінумен" салыстырды.
Демография
Статистикалық тұрғыдан алғанда, көліктерге басымдық беретін дамыған елдер мен халық саны көп, көліктерге қарағанда мотоциклдер көп таралған дамушы елдер арасында зор айырмашылық бар. Дамыған елдерде мотоциклдер көбінесе автомобильмен бірге ұсталады, сондықтан олар негізінен ойын-сауық үшін немесе жол тығындары мотоциклге жылдамдық немесе тұрақ орны бойынша артықшылық беретін жағдайларда қолданылады. Дамушы елдерде мотоцикл иесінің және оның отбасының негізгі көлік құралы болуы ықтимал. Кішкентай мотоциклдермен және скутерлермен бірнеше жолаушыны немесе үлкен жүктерді тасымалдау жиі кездеседі, себебі басқа жақсырақ балама жоқ. Техникалық қызмет көрсету және қосалқы бөлшектерге байланысты шығындар, әсіресе шалғай аймақтарда, мотоциклдерді салыстырмалы түрде қолжетімді деп санайтын отбасылар үшін автомобильдерді қол жеткізбейтін етеді. Дамушы елдерде қолданылатын мотоциклдердің қарапайымдылығы және сатудың үлкен көлемі оларды ірі өндірушілер үшін пайдалы және тартымды өнімге айналдырады, олар нарық үлесін тарту және сақтау үшін көп күш жұмсайды.
Көбейту
Мотоциклдер – ең қолжетімді моторизацияланған көлік түрлерінің бірі және әлем халқының көпшілігі үшін ең таныс моторизацияланған көлік түрі. Әлемде 1000 адамға шамамен 100 мотоцикл келеді. Салыстырарлық етер болсақ, әлемде шамамен 1 миллиард автомобиль бар, яғни 1000 адамға 141 автомобильтен астам, олардың үштен бірі Жапония мен АҚШ-та пайдаланылады. [[Файл:Автомобильдер мотоциклдер саны. Ең көп мотоциклдер бар 20 елде миллиондаған автомобильдер (ашық көк) және мотоциклдер (қою көк) бар. Халық саны қызыл түспен көрсетілген. 2002 жылғы бағалау. Үндістанда шамамен 37 миллион мотоцикл/мопед бар, бұл әлемдегі ең көп моторизацияланған екі дөңгелекті көлік саны. 2002 жылы Қытайда 34 миллион мотоцикл/мопед болды, Қытай Үндістаннан кейін екінші орында тұр. Вьетнам сияқты елдерде көлік құралдарының басым бөлігі мотоциклдерден тұрады. Бұл негізінен жанармай бағасының өсуімен және қалалық тығындармен байланысты. 2008 жылғы жаһандық экономикалық төмендеу кезінде мотоцикл нарығы 6,5%-ға өсті. Қытайда пайдаланылып жүрген мотоциклдердің саны 2002 жылы 34 миллионнан 2006 жылы 54 миллионға дейін өсті, ал жылдық өндіріс 22 миллион бірлікке жетті.
Дамыған елдерде қолданылуы
Consumer Reports тіркелмелілерінің жүргізген сауалнамасы бойынша, негізінен АҚШ мотоцикл және скутер иелері жылына орташа есеппен 1609 км (1000 миль) жүреді, олардың 82%-ы демалыс үшін, ал 38%-ы жұмысқа бару үшін пайдаланады. Бұл көрсеткіш 100%-дан асады, себебі кейбір жүргізушілер демалыс пен жұмысқа бару үшін де мотоциклді қолданады. Америкалықтар жыл сайын автокөліктері мен жеңіл жүк көліктеріне одан да көп қашықтық жүреді. Батыс елдерінде мотоциклмен айналысатындардың жасы ұлғайған сайын, спорттық мотоциклдерге қарағанда туристік мотоциклдерді таңдауға бейімділік байқалады. Мотоцикл полиция бөлімдерінде де танымал, және олар электр мотоциклдеріне көшуді бастады.
Қауіпсіздік
2006 жылы Ұлыбританияда мотоциклмен жүрушінің қаза болуы немесе ауыр жарақат алу қаупі автомобиль жүргізушілеріне қарағанда шамамен 54 есе жоғары болды. АҚШ Көлік департаментінің 2005 жылғы Fatality Analysis Reporting System деректеріне сәйкес, жолаушылар автомобильдері үшін 100 000 тіркелген көлікке 18,62 жол апаты тіркелді. Мотоциклдер үшін бұл көрсеткіш 100 000 тіркелген көлікке 75,19 құрайды, яғни автомобильдерге қарағанда төрт есе көп. Сол деректер көрсеткендей, жолаушылар автомобильдері үшін 100 миллион шақырымға шаққанда 1,56 адам қаза табады, ал мотоциклдер үшін бұл көрсеткіш 43,47, бұл 2007 жылы автомобильдерге қарағанда 37 есе жоғары еді. Мотоциклшінің мотоциклде салыстырмалы түрде қорғалмауы жол қозғалысының басқа қатысушыларына қарағанда қауіптің артуына себеп болады. Сондай-ақ, әртүрлі демалыс түрлеріне байланысты ауруханаға түсу қаупін салыстыратын статистика бар. Бір зерттеуде атпен жүру кезінде 10 000 сағатқа 4,9 ауруханаға түсу жағдайы тіркелсе, мотоциклмен жүруде бұл көрсеткіш 1,4 құрады. Мотоцикл қауіпсіздігі мәселелерін шешу үшін мотоциклдерге арналған арнайы оқыту және жеке қорғаныш құралдары мотоциклшілердің жолда амандығы үшін маңызды және көптеген елдерде, сондай-ақ АҚШ-тың бірнеше штаты мен округтерінде міндетті болып табылады.
Мотоцикл апаттарының себептері
Норвегиялық зерттеу мотоцикл апатынан болатын өлімнің себептерін қарастырды. Зерттеу 2005-2009 жылдар аралығында Норвегиядағы барлық қазалы оқиғаларды (барлығы 153 оқиға) зерттеді. Осы апаттардың 66% жағдайында апаттың себебі мотоцикл жүргізушісі болды, ал 20% жағдайда басқа адамдар кінәлі деп танылды. Мотоциклдің техникалық ақаулары апаттардың сирек себебі болып табылады, себебі зерттеуде бұл фактор тек 4% ғана оқиғада маңызды болып шықты. Жарыс және суперспорттық мотоциклдер, тіпті басқару қабілеті жақсы болса да, қазалы оқиғаларда жиі кездеседі. Осындай мотоциклдерге әуесқойлар тартылады, ал осы топтағы адамдар апатқа ұшырауға бейім. Жарыс мотоциклдеріндегі қазалы оқиғалардың көбі экстремалды мінез-құлықтан туындайды, ал туристік мотоциклдердегі оқиғалар одан азырақ болады.
Қалқаны қолдану
Еуропада мотоцикл апаттарынан болатын өлімнің шамамен 75% бас жарақаттарынан туындайды. Ал төмен және орташа кірісті елдерде бұл көрсеткіш 88% құрайды. Қалқан тағу апат кезінде өлімге ұшырау мүмкіндігін 40%-ға, ал ауыр жарақат алу қаупін 70%-ға азайтады. Әлем бойынша қалқанды қолдану артып келеді және әлем халқының 77%-ы кең ауқымды қалқан қолдану заңдарымен қамтылған. Бірақ көптеген елдерде оны тиімді жүзеге асыру жеткіліксіз. Пакистанда жүргізуші мен жолаушының міндетті түрде қалқан киюін талап ететін заңдар мен қалқан стандарттарына қатысты ережелер бар. Дегенмен, Пакистандағы барлық мотоциклшілердің тек 10%-ы ғана қалқан киеді.
Жоғары деңгейдегі ат үстінде жүретін клубтар
Ұлыбританияда "Institute of Advanced Motorists" және "RoSPA Advanced Drivers and Riders" сияқты озық жүргізушілер клубтары бар. Олар Ұлыбритания бойынша клубтар желісін құрайды, жоғары деңгейдегі жүргізу дағдыларын үйрету, озық жүргізу емтиханына дайындық және әлеуметтік шаралармен айналысу мүмкіндігін ұсынады.
Лоббистік қызмет
20 ғасырдың соңынан бері мотоциклшілер заң шығарушыларға мотоциклдерге қатысты қолайлы заңнама қабылдауға және мотоциклдер тақырыбындағы қоғамдық пікірталасқа кеңінен үлес қосуға ықпал ету үшін саяси лобби ұйымдарын құрып келеді. Мұндай ұйымдардың ең көнелерінің бірі – 1973 жылы құрылған Ұлыбритания Мотоциклшілер Әрекет Тобы, ол халықпен кеңеспей енгізілген шлем кию міндеттемесіне жауап ретінде құрылды. Сонымен қатар, 1960 жылы мотоциклшілерді былғары күрте киген бұзақылар деп қабылдауға наразылық білдіріп құрылған Ұлыбритания Мотоциклшілер Федерациясы (BMF) өзі де саяси лоббиге қатыса бастады. Сол сияқты, АҚШ-та ABATE бар, ол көптеген ұйымдар сияқты мотоцикл қауіпсіздігін жақсартумен қатар, әдеттегі қайырымдылық іс-шараларын ұйымдастырып, жиналыстар өткізеді, көбінесе бұл мотоциклдерге қатысты саяси мүдделерді қорғау мақсатында болады.
Сақтау
Мотоцикл жүргізушілер мотоциклді күтіп-жөндеуді АҚШ-та "wrenching" деп, ал Ұлыбританияда "spannering" деп атайды. Өз күштерімен шешім табу мүмкіндігі "көбінесе біртұтас, жөндеуге келмейтін әлемде" мотоциклдердің тартымдылығының бір бөлігі саналады, ал өз мотоцикліңді күтіп-жөндеуге қабілетті болу – мотоцикл жүргізушінің біліктілігінің маңызды жағы ретінде қарастырылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, мотоцикл жүргізушілері үшін мотоциклді жөндеу қажетті дағды болды, себебі мотоциклдерде қолданылатын материалдар мен технологиялар көбінесе жөндеуді үйден шалқары қашықтықта, жол бойында жасауды талап етті. Қазіргі заманғы мотоциклдер автомобильдердей сенімді болғанымен, көптеген жүргізушілер өз мотоциклін тек көлік құралы ғана емес деп санайды, соның салдарынан олар мотоциклдерін өздері күтіп-жөндеуге ұмтылады.