Лэнгпорт шайқасы: Англия азамат соғысының шешуші кезеңі
Battle of Langport
Лэнгпорт шайқасы (1645) – Англия азамат соғысының шешуші жеңісі. Парламент әскері роялист армиясын талқандап, Бристольді қоршады. Таутон қаласы да босатылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші ағылшын азаматтық соғысы кезіндегі шайқас.
Battle during the First English Civil War
Лэнгпорт шайқасы 1645 жылдың 10 шілдесінде Сомерсеттегі Лэнгпорт маңында Бірінші ағылшын азаматтық соғысы барысында болды. Маусым айында Насеби шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, сэр Томас Фэрфакс басқарған Жаңа үлгідегі армия лорд Горинг басқарған соңғы роялисттік әскерін талқандады. Парламенттік жеңіс оларға корольшілдердің Бристоль портын қоршауға мүмкіндік берді, ол қыркүйек айында капитуляциялады.
The Battle of Langport took place on 10 July 1645 during the First English Civil War, near Langport in Somerset. Following its success at Naseby in June, the New Model Army under Sir Thomas Fairfax destroyed the last Royalist field army, led by Lord Goring. Parliamentarian victory allowed them to besiege the Royalist port of Bristol, which surrendered in September.
Науқан
Таунтон 1644 жылғы маусым айында Эссекс графының басқаруымен парламенттік армия басып алған еді. Есекс армиясы қыркүйек айында Корнуоллдағы Лоствитиелде қарсыластарына жеңіліп, қолда бар күштерін тапсырғаннан кейін, роялистер Таунтонды қоршауға алды, бірақ қала қараша айының соңында сэр Уильям Уоллердің шабуылымен уақытша босатылды. 1645 жылғы стратегияны жоспарлау кезінде король Чарльз I Джордж, лорд Горингті, ат әскерінің генерал-лейтенантын, Батыс аймағына Таунтонды және аймақтағы басқа да парламенттік бекіністерді қайта басып алуға бұйрықпен жіберді. Горинг корольдің негізгі «Оксфорд армиясына» қысқа уақытқа қосылғанмен, оның және корольдің генерал-капитаны, жүйесі мен бас кеңесшісі принц Руперт арасындағы шиеленіс Горингтің күштерін батысқа қайтаруға себеп болды. Парламент осы уақытта полковник Ральф Уэлдон басқаруымен, бір ат әскері полкі мен жаңа үлгідегі армиясының төрт жаяу әскер полкінен тұратын үлкен жасақты Таунтонға көмекке жіберді. Олар 11 мамырда қоршауды көтерді, бірақ Горингтің қайтып келген армиясы оларды қоршауға алды (бірақ қалаға шабуыл жасау қаупі болмады). 14 маусымда сэр Томас Фэрфакс басқаруымен жаңа үлгідегі армияның негізгі күштері, Оливер Кромвель ат әскерінің генерал-лейтенанты ретінде, Назеби шайқасында жеңіске жетіп, Чарльздың негізгі армиясын жойды. Төрт күннен кейін Лестердегі роялистер гарнизоны капитуляциялағаннан кейін, жаңа үлгідегі армия Таунтонға көмекке аттануға мүмкіндік алды. Армия алдымен оңтүстікке, содан кейін батысқа қарай жүріп, парламенттің теңіз флотымен байланыс ұстау үшін жағалауға жақын болды. 4 шілдеде ол Биминстерге жетті, онда Фэрфакс Горинг қоршауды көтергенін және Бриджвотердегі роялистер бекінісіне қарай шегініп бара жатқанын білді. Багаждың қауіпсіз кері шегінісін қамтамасыз ету үшін Горингтің армиясы Йео өзенінің солтүстік жағалауындағы 12 мильге (19 км) созылған, Лангпорттан Йеовилге дейінгі аймаққа тарап орналасты. Роялистер Фэрфакстың армиясынан аз болды, және олардың тәртібі нашар болды, себебі бірқатар ыңғайлы роялистер командирлері өз әскерлеріне тонауға тым еркіндік берген (сонымен қатар бұл жергілікті халықтың наразылығын тудырды). Фэрфаксқа Велдонның Таунтоннан келген жасағы қосылды және Горингтің армиясына қарай солтүстікке жылжыды. 8 шілдеде парламентарийлер Роялистердің батыс жағындағы Йеовилді басып алды. Роялистер өзеннің бойындағы қорғанысын тастап, Фэрфакс Йеоның солтүстік жағына өтті. Ол тағы бір парламентариялық күшті (генерал-майор Эдвард Масси басқаруымен «Батыс қауымдастығы» армиясының бір бөлігін) Горингтің ат әскерінің бір бөлігі Таунтон бағытына шабуыл жасауға тырысқанда олардың әрекеттерін тоқтату үшін жіберді. Джордж Портер басқаруымен роялистердің әскерлері тиісті күзетшілер мен аванпостарды орналастыруды ұмытып, күтпеген шабуылға ұшырады және 9 шілде күні таңертең Isle Abbots-та талқандалды. Осы уақытта Фэрфакс Горингті қуып жететін болды және 9 шілдеде Лангпортта Горингтің негізгі күштерімен кездесті.
Taunton had been captured by the Parliamentarian army under the Earl of Essex in June 1644. After Essex's army was forced to surrender at Lostwithiel in Cornwall in September, the Royalists maintained a siege of Taunton, although the town was briefly relieved by Sir William Waller in late November. When determining strategy for 1645, King Charles I had despatched George, Lord Goring, the Lieutenant General of Horse (cavalry), to the West Country with orders to retake Taunton and other Parliamentarian outposts in the area. Although Goring briefly rejoined the King's main 'Oxford Army', tensions between him and Prince Rupert, the King's Captain General, nephew and chief adviser, resulted in Goring's force returning to the west. Parliament had meanwhile sent a substantial detachment commanded by Colonel Ralph Weldon, consisting of one cavalry regiment and four infantry regiments from their New Model Army, to relieve Taunton. They raised the siege on 11 May, but were themselves besieged by Goring's returning army (although there was no longer any danger of the Royalists storming the town). On 14 June, the main body of the New Model Army under Sir Thomas Fairfax, with Oliver Cromwell as Lieutenant General of Horse, won the decisive Battle of Naseby, destroying Charles's main army. After the Royalist garrison of Leicester surrendered four days later, the New Model Army was free to march to the relief of Taunton. The army marched first south and then west, keeping near the coast so as to keep in touch with Parliament's navy. On 4 July it reached Beaminster, where Fairfax learned that Goring had raised the siege and was retreating towards the Royalist stronghold at Bridgwater. To cover the retreat of the baggage, Goring's army was spread over a front of 12 mile (19 km) along the north bank of the River Yeo, from Langport to Yeovil. The Royalists were outnumbered by Fairfax's army, and their discipline was poor, mainly because a succession of lax Royalist commanders had allowed their men too much license to pillage (which also alienated many of the local people). Fairfax was joined by Weldon's detachment from Taunton and advanced north towards Goring's army. On 8 July, the Parliamentarians captured Yeovil at the western end of the Royalists' line. The Royalists abandoned the line of the river, and Fairfax crossed to the north side of the Yeo. He sent another Parliamentarian force (part of the army of the "Western Association" under Major General Edward Massie) to deal with an attempted diversion in the direction of Taunton by some of Goring's cavalry under George Porter, a notoriously unreliable officer. Porter's men had neglected to post proper sentries and outposts, and were taken by surprise by Massie and destroyed at Isle Abbots in the early hours of 9 July. Fairfax had meanwhile advanced in pursuit of Goring, and encountered Goring's main position at Langport late on 9 July.
Шайқас
Келесі күні Лэнгпорт шайқасы болды. Горинг өзінің баяу жылжымалы артиллериясы мен жүктің шегінуін қамтамасыз ету үшін артқы шепте берік позицияны иеленді. Оның бас күштері Лэнгпорттан шығысқа қарай бір шақырым жерде, солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған қыратты ұстады. Йео өзені оңтүстікке қарай жасалатын қанаттық шабуылдардың алдын кесті, ал солтүстікке қарай жасалатын қанаттық шабуылға уақыт керек болар еді. Қыраттың алдында Вагг Райн атымен белгілі өзен арқылы ағатын батпақты аңғар орналасқан. Өзенді тек бір тар жол, екі жағынан ағаштар мен тікенді бұталармен шектелген, көпір арқылы кесіп өтіп, қыраттың үстіне дейін жеткен. Горинг жол бойына ату үшін екі жеңіл зеңбірек орнатты және полковниктер Уайз бен Слэтердің екі жаңа полкінен (уэльстік жаяу әскерлерді) тікенді бұталардың арасына орналастырды. Горингтің жеке күзеті, сондай-ақ Горинг пен сэр Артур Слингсбидің полктерінен құралған үш атты әскер тобы қыраттың үстінде күтіп тұрды. Фэрфакс Горингтің позициясын жеңу үшін өзінің атты әскерінің жоғары рухына сене білуге дайын болды. Оның артиллериясы Горингтің екі жеңіл зеңбірегін үнсіздікке мәжбүр еткенде, полковник Томас Рейнсборо басқаруындағы 1500 "бөлімшеленген" (жекеленген) мушкетерді батпақтар арқылы жіберіп, уэльстік жаяу әскерін тікенді бұталардан тазартуға бұйырды. Содан кейін ол екі "дивизияны" (жартылай полк) атты әскерге жолға шабуыл жасауға бұйырды. Бұл екі дивизия Фэрфакс пен Уэлли полктерінен құралған, бұл полктер бұрын Кромвельдің темір әскерінің құрамында болған, бірақ кейін Жаңа Армияға біріктірілген. Майор Кристофер Бетел басқаруындағы бірінші дивизия төрт қатарға тізіліп, жолмен шапқанда екі роялист атты әскер полкін жеңіп алды. Үшінші роялист полкі қарсы шабуыл жасады, бірақ майор Джон Десборо басқаруындағы парламенттік атты әскер дивизиясы оларды шабуылдап, талқандады. Парламенттік күштердің күшеюіне байланысты Горингтің әскері ыдырады және қашқа бас салды. Кромвель өзінің жақсы тәртіптелген атты әскерін қыраттың үстінде, әскерлері қайта құрылғанға дейін тоқтатты. Содан соң ол оларды жылдам қуып жете бастады. Горинг қуғыншыларды тоқтату үшін Лэнгпортты өртеп жіберді және екі шақырымдай қашықтықта әскерін қайта жинауға тырысты, бірақ Кромвельдің әскері жақындағанда оның әскері тарап кетті, жүктің көп бөлігі мен қаруларын тастап кетті. Көптеген қашқандарды азаматтық соғыста екі жақтың әскерлерінің зорлық-зомбылығына қарсы тұру үшін біріккен жергілікті клубтардың мүшелері шабуылдады.
The battle of Langport took place the following day. Goring had occupied a strong rearguard position to cover the withdrawal of his slow moving artillery and baggage. His main force held a ridge running north to south, a mile east of Langport. The River Yeo prevented any outflanking move to the south, while any outflanking move to the north would take time. In front of the ridge was a marshy valley occupied by a stream named the Wagg Rhyne. Only a single narrow lane lined with trees and hedges ran across the stream via a ford, and up to the top of the ridge. Goring placed two light guns in position to fire down the lane, and disposed two raw regiments (those of colonels Wise and Slaughter) of Welsh foot soldiers in the hedges. Three bodies of horse (Goring's life guard, and Goring's and Sir Arthur Slingsby's regiments) waited at the top of the ridge. Fairfax was prepared to rely on the superior morale of his cavalry to overcome Goring's position. While his artillery silenced Goring's two light guns, he sent 1500 "commanded" (detached) musketeers under Colonel Thomas Rainsborough through the marshes to clear the Welsh infantry from the hedges. He then ordered two 'divisions' (half regiments) of horse to charge up the lane. These two divisions were from regiments (Fairfax's and Whalley's) which had originally been part of Cromwell's double regiment of ironsides before being merged into the New Model Army. The first division under Major Christopher Bethel galloped up the lane four abreast, deployed into a line and charged and broke two of the Royalist cavalry regiments. A third Royalist regiment counter attacked but the second division of Parliamentarian horse under Major John Desborough charged and routed them. As more Parliamentarian reinforcements streamed up the lane, Goring's men broke and fled the field. Cromwell halted his well disciplined cavalry at the top of the ridge until his forces had reformed. Then they moved rapidly in pursuit. Goring had set fire to Langport to delay the pursuers and tried to rally his army two miles further on, but his army dissolved as Cromwell's troopers approached, abandoning their baggage and most of their weapons. Many of the fugitives were attacked by local clubmen who had banded together to resist exactions by the armies of both sides in the civil war.
Нәтижелер
Горинг әскері, сапасына қарамастан, роялистердің қолжетімді соңғы тиімді дала әскері болды. Оның жоғалуы роялистердің рухына ауыр соққы болды. 11 шілдеде Фэрфакс жергілікті клуб мүшелерінің өкілдерімен Мидлдзойда кездесті. Ол әскерінің алатын барлық жабдықтың ақысын төлейтінін және роялистерге көмектеспесе, клубты тыныш қалдыратынын уәделеді. Горинг Бриджвотерде жаяу әскер гарнизонын қалдырып, атты әскерімен Девондағы Барнстаплге көшті. Ол өзі де көңілі құрысып, көп ішімдік ішіп жүрген болуы мүмкін. Бриджвотер берік орналасқанмен, Фэрфакс 21 шілдеде қаланың шығыс бөлігіне шабуыл жасады. Ауыр артиллериялық оқшаудан кейін, сэр Хью Уиндэм 23 шілдеде қаланың қалған батыс бөлігін тапсырды. Содан кейін Фэрфакс сэр Льюис Дайв қорғаған Шерборн қаласын қоршады. 17 тамызда Дайв артиллерия мен миналар қамал қабырғаларын бұзғаннан кейін бас иді. Жаңа үлгідегі армия 10 қыркүйекте Бристоль қаласына шабуыл жасап, роялистерді соңғы ірі өндіріс орталығынан айырды. Чарльз Рупертті губернатор етіп тағайындаған, бірақ ол Руперттің ертерек берілгенін және олардың арасы суығандарын айтты. Бұл парламенттік жеңістер Батыс Англиядағы қалған роялистерді Уэльстегі, Оксфордтағы және Мидлендтегі Чарльз әскерінен оқшаулады. Роялистер енді тиімді далалық әскерлер құра алмады, ал бірінші азаматтық соғыс бір жылдан кейін парламентарийлер оқшауланған роялистер гарнизондарының көпшілігін басып алғаннан кейін аяқталды.
Goring's army had been the last effective field army available to the Royalists, whatever its quality. Its loss was a major blow to Royalist morale. On 11 July, Fairfax met representatives from the local clubmen at Middlezoy. He promised that his army would pay for all supplies they took and leave the clubmen in peace provided that they did not assist the Royalists. Goring left an infantry garrison in Bridgwater and withdrew with his cavalry to Barnstaple, in Devon. He himself was depressed and possibly drinking heavily. Although Bridgwater was a strong position, Fairfax nevertheless stormed the eastern part of the town on 21 July. After a heavy artillery bombardment, Sir Hugh Wyndham surrendered the remaining western part of the town on 23 July. Fairfax next besieged Sherborne, which was defended by Sir Lewis Dyve. Dyve surrendered on 17 August after artillery and mines breached the castle walls. The New Model Army then stormed the city of Bristol on 10 September, depriving the Royalists of their last major manufacturing centre. Charles had appointed Prince Rupert as governor, but he considered that Rupert had surrendered prematurely, and the two became increasingly estranged. These Parliamentarian successes isolated the remaining Royalists in the West Country from Charles's forces in Wales, Oxford and the Midlands. The Royalists were no longer able to raise effective field forces and first civil war ended less than a year later, after the Parliamentarians captured most of the isolated Royalist garrisons.