Кіріспе

1643 жылғы ағылшын азаматтық соғысы шайқасы

Лансдаун немесе Лансдаун шайқасы, Англияның Сомерсет графтығындағы Бат қаласының жанындағы Лансдаун төбесінде 1643 жылдың 5 шілдесінде болды. Лорд Хоптон басқарған роялистер сэр Уильям Уоллер басқарған парламенттік әскерлерді төбедегі орналасқан жерінен кері шегінуге мәжбүр еткенімен, олар өздері көп шығынға ұшырады және бұзылып, оқ-дәрісі таусылды. Осының салдарынан жараланған Хоптон қызметтен шеттеуге мәжбүр болды.

Кіріспе

1643 жылдың мамыр айының соңында лорд Хоптонның роялистік әскері Англияның оңтүстік-батысының көп бөлігін басып алды. Гертфорд маркизімен бірігіп, ол парламентшілдер бақылауындағы аймаққа қарай шығысқа жылжыды. Сэр Уильям Уоллердің әскері олардың одан әрі ілгерілеуіне кедергі келтіру үшін Батты ұстап тұрды. 1643 жылдың 2 шілдесінде роялистер Брэдфорд-он-Эвондағы көпірді басып алды. 3 шілдеде Клавертон және Баттың оңтүстігінде және шығысындағы Уоллердің позицияларында шайқастар болды. Уоллер Баттан солтүстік-батысқа қарай Лансдаун төбесіндегі қорғаныс позициясына шегінді, ал роялистердің басты күші Батестон арқылы Маршфилдке қарай солтүстікке жылжыды. Хоптонның әскері 4 шілдеде Лансдаун төбесінде Уоллердің позициясына кездесіп, оның күшіне күтпегендей таң қалды. Олар солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырымға (5 миль) Маршфилдке шегінді, ал олардың тыл әскері Уоллердің атқыштар тобының оларды қуу әрекетін тойтарды.

Шайқас

1643 жылдың 5 шілдесінде Уоллер Лансдаун төбесінің солтүстік жағына көшіп, әскері үшін шикі бекіністер салдырды және атты әскерінің бір бөлігін Хоптонның постына қарсы жіберді. Парламентшілдер нашар басқарған роялистердің атты әскерін жеңіске ұшыратты, ал көтерілген дабыл Хоптонның бүкіл әскерін жиналып, Уоллердің орналасқан жерін көретінше батысқа қарай жылжуға мәжбүр етті. Екі жақ екі сағат бойы шешімсіз шайқасқа түсті, содан кейін Уоллер кері шегінуге тырысты. Уоллер тағы да атты әскерін және драгундық әскерін роялистердің арттық сапына қарсы жіберді, олар бұл жолы роялистердің атты әскерін талқандады, бірақ жаяу әскері бекем тұрды. Содан кейін Хоптонның әскері кері бұрылып, дөңгелекбас атты әскерін шатасқан шайқаста жеңді. Корнуоллдық жаяу әскері бұйрықсыз алға жылжуда, Хоптон ақыры Лансдаун төбесіне шабуыл жасады. Олар тік беткейлермен парламентшілдердің позициясына қарай шабуыл жасағанда, Хоптонның атты әскері ауыр залалға ұшырады және көптегені үрейленді. Олардың шамамен 1400-і қашып кетті, кейбіреулері Оксфордқа дейін жетті. Сэр Бевилл Гренвилл басшылығымен Хоптонның корнуоллдық пикелері Уоллердің бекіністеріне шабуыл жасады, ал роялистердің мушкетерлері Уоллердің күштерін оның орналасқан жерінің екі жағындағы ормандар арқылы айналып өтті. Гренвилл парламентшілдердің атты әскері қарсы шабуыл жасап, оларды ығыстырғанда қолға-қол соғыста қаза тапты. Уоллердің жаяу әскері төбенің басына қарай қабырғаға шегінді, онда қараңғы түскенше мылтықпен атуды жалғастырды. Түнде олар үнсіз шегінді, роялистерді олар әлі де позицияны ұстап тұр деген ойға келтіру үшін қабырғаға жанып тұрған шамдарды қалдырды.

Салдары

Соғыстан кейінгі күні роялистердің оқ-дәрісі бар арба жарылды. Хоптон жарақат алып, уақытша соқыр болып қалды. Оқ-дәрінің жоғалуы және көптеген аттардың болмауы роялистерге тағы бір шайқасқа түсуге мүмкіндік бермеді. Осы уақытта Уоллер Бат қаласына қайтыды, онда күшейтіліп, қайтадан шабуыл жасауға дайын болды. Хоптонның әскері көңілсіздікпен Девизге шегінді. Хоптонның әскері шегінуге дейін соншалықты қиын жағдайда болды, Хоптонның әскери қарсыласы, бірақ ескі досы Уоллер оған Батта меймандостық ұсынды, бірақ ол бас тартты. Сол шайқасты сипаттаған Корнуолл офицері Уоллер туралы былай деп жазды: "Ол майданның иесі болмағанда да, ең жақсы жерді таңдай білетін және орналаса білетін адамды мен көрген есім". (sic) Шайқас орны салқын Аштон шіркеу үйінің ішінде шайқастан кейін қайтыс болған сэр Бевилл Гренвиллге арналған ескерткішпен белгіленген. Соғыс алаңы Тарихи шайқас алаңдарының тізіміне енгізілген, ол Англияның Ұлттық мұра тізімінің бір бөлігі болып табылады.