Кіріспе

Roundway Down шайқасы 1643 жылғы 13 шілдеде Уилтширде, Девизге жақын Roundway Down төбесінде Бірінші ағылшын азаматтық соғысы барысында болды. Оксфордтан түнгі сапардан кейін сандар жағынан кем және шаршаған болса да, лорд Уилмот басқаратын роялист кавалериясы сэр Уильям Уоллер басқаратын Батыс парламенттік армиясын күйрете жеңді. Бұл соғыстағы ең шешуші жеңіс саналды, роялисттер 1645 жылдың соңына дейін Оңтүстік-Батыс Англияны бақылауда ұстады. Екі аптадан кейін олар Бристоль портын жаулап алып, Ирландиядағы қолдаушыларымен байланыс орнатуға мүмкіндік алды.

Кіріспе

Лансдаун шайқасынан кейін роялистер Лансдауннан Маршфилдке шегінді, соғыс астанасы Оксфордтан күш-жабдықтар мен жабдықтау алуды үміттене отырып. Олар 7 шілдеде Чиппенхэмге келді. Осы уақытта, шегінуге қарамастан, Уоллер армиясы шайқастан кейін көбінесе толық қалпында болды және Бристольдегі парламенттік гарнизон жоғалғандарды жылдам толықтырды. Хоптонның қиын жағдайы Уоллерге, егер ол жедел әрекет етсе, оны жеңуге мүмкіндік берді. Уоллер 5000 әскермен Баттан шығып, 9 шілдеде Чиппенхэмге жетті. Парламенттік әскерлер жақындағанда Хоптон оңтүстікке қарай Девизге жол тартты, ал Уоллер оның ізінен Roundway Down-ді басып алды, бұл қаланың солтүстігінде шамамен 2 километр жердегі биік жер еді. Жабдықтау жетіспей және қарсыластардан кем болғандықтан, роялистер принц Морис пен 300 атты әскердің күш-жабдықтар алу үшін Оксфордқа тез жолға шығуына келісті, Хоптон мен 3000 Корнуолл жаяу әскерін Девизде қалдырды. 10 шілдеде түнгі сағат 12-де аттанған Морис келесі күні таңертең Оксфордқа жетті; роялистердің дала армиясының көп бөлігі болмады, бірақ лорд Уилмот 1500 атты әскер жинады, содан кейін Морис пен оның әскерімен бірге Девизге бет алды.

Девиз қоршауы

11 шілдеде Уоллер әскерін Раундвей Даунынан төменге әкеліп, Девиздің шығыс жағына жайғастырды. Шабуылға көмектесу үшін ол Койтфилд төбесінде қаланың ішкі қатарында артиллериялық батареяны орнатты. Уақытты кешіктіру үшін Хоптон келіссөздерге уақыт беру мақсатында бітім туралы өтініш жасады және ол қабылданды. Түнде парламентшілер Хоптонның жауабын күтіп отырғанда, олардың кавалериясы Лансдаун шайқасынан кейін Хоптонды қайта жабдықтау үшін жіберілген роялистердің оқ-дәрі және қару-жарақ конвойын тоқтатты және қолға түсірді. Конвойды сүйемелдегендердің көп бөлігі қашып кетті, бірақ 200-дейі арбаларымен бірге тұтқындалды. 12 шілде күні таңында Уоллер келіссөздерді тоқтатып, шабуылға көшті, бірінші кезекте артиллериямен қалаға оқ жаудырды, содан кейін оның жаяу әскері қаланың сыртқы бекіністеріне шабуыл жасады. Сағаттаған қаһарлы шайқасқа қарамастан, күнінің соңында роялистер Девизді бақылауда ұстады. Ертесіне таңертең Уилмоттың көмекші күштері Раундвей Даунына жақындады, және олар Хоптонды олардың жақындауы туралы ескерту үшін бірнеше зеңбірек оғын атып жіберді. Уоллер қоршаудан бас тартып, оларды тоқтату үшін солтүстікке қарай жорыққа шықты; биікке жеткенде, жаяу әскер мен артиллерия орталыққа орналастырылды, Уоллер сол жақтағы кавалерияға, ал сэр Артур Хаселриг оң жақтағы кавалерияға басшылық етті.

Шайқас

Роялистердің ат әскері үш бригадаға бөлінді; Вилмот жалпы басқарумен қатар сол жақтанғы бригадаға, сэр Джон Байрон оң жақтанғы бригадаға, ал Кроуфорд графы резервке жетекшілік етті. Түн бойы атпен жүргеніне қарамастан, Вилмот дереу шабуыл жасап, Уоллерді күтпеген жерден шаңқайтып алды, Хазельриг пен оның "Лондон омарталары" деп аталған полкі әлсіз жағдайда алдыңғы қатарда болды. Хазельриг әскерін қайта жинауға тырысты, бірақ Байрон шабуылға дайындалып жатқанын көрген соң, шегініп, Уоллердің қалған атты әскеріне қосылды. Уоллер төбеден төмен қарай жылжығанда, Байрон Вилмот пен Кроуфордтың басқаруындағы роялистердің резервінің қолдауымен шабуылын жалғастырды; өз әскерлеріне тиюден қорқып, парламентариялық жаяу әскері от аша алмады, нәтижесінде парламенттік атты әскер шайқас алаңынан ығыстырылды. Роялистердің қуып жететініне, олардың бір бөлігі тік құламадан құлап, "Қанды Арық" деп аталған аймаққа түсті. Енді оқшауланған және Девизден 3000 роялистер арттан шабуылдап жатқанда, Уоллер өз жаяу әскерін қорғанысқа орналастырып, солтүстік-батысқа қарай шегінуге бұйрық берді. Шамамен бір сағаттан кейін Байронның атты әскері қуып жететінін аяқтап, парламентшілердің артиллериясын басып алып, оны шегініп бара жатқан жауға бұрды, олардың тез тарап кетуіне себеп болды. Барлық бағытта қашқан көптегендер Вилмоттың әскерінен қаза тапты; Уоллер мен оның атты әскерінің қалдықтары Бристольге қарай қашып кетті, ал қалғандары тұтқынға берілді.

Салдары

Батыстағы Парламент әскері дерлік толығымен жойылды, шамамен 600 адам қаза тауып, 1200 адам тұтқынға алынды, олардың артиллериясы, арбалары, ұңғысы, оқ-дәрілері мен жабдықтарымен бірге. Жеңісті баяндаған хатында Байрон роялистердің жоғалтуларын "өте аз қаза тапқан, бірақ көп жарақат алған" деп көрсетеді, бірақ бұл тек офицерлер мен басқа да "джентльмендерге" қатысты. Бұл соғыстағы роялистердің ең маңызды жеңісі болды, ол оңтүстік-батысты бақылауға алды және екі аптадан кейін маңызды Бристоль портын басып алды, бұл оларға Ирландиядағы қолдаушыларымен байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Бұл шайқас роялистер үшін керемет жеңіс болды; тікелей шайқас алаңына 60 шақырымнан астам сапар шеккен 1800 атты әскер 5000-нан астам күшті, оның ішінде атты әскер, жаяу әскер және артиллериядан тұратын күшті жеңді. Оларға Вилмоттың жоғары сапалы әскері көмектесті, онда роялистік армиядағы ең тәжірибелі бөлімдер болды, сондай-ақ Хазельригтің "нашар тактикасы" да көмектесті, ол Вилмоттың шабуылын күтіп, олардың карабин атуы оларды кері шегіндіретініне үміттенеді. Бұл Парламенттік атты әскер командирлері соғыстың басында жиі жасайтын қателік еді. Керісінше, Уоллердің әскери жетекші ретіндегі беделі жоғалтудан зардап шекті, бірақ тарихшылар оның Лансдаундегі және Раундвей Даундағы басшылығында ешқандай кінә жоқ екенін айтады. Раундвей ауылы бүгінде Девизден солтүстікке қарай 2 шақырым жерде орналасқан кішкентай ауыл, онда шамамен 25 тұрғын бар. Бүгінде шайқаста қаза тапқандарды мәңгілік жерлеу орындары туралы мәселелер қарастырылуда.