Кіріспе
Сигатока (singa TOKA) – Фиджидегі қала. Ол Вити Леву аралында, Сигатока өзенінің сағасында, Надиден шамамен 61 километр қашықтықта орналасқан. 2017 жылғы халық санауы бойынша халқы 17 622 адамды құрайды. Надрога-Навоса провинциясының бас қалалық орталығы болып табылады. Сигатоканың көкжиегін Харе Кришна жақтастары салған әсем ғибадатхана безендіреді, ол жұртшылыққа ашық. Басты туристік тартымдардың қатарында Кулукулу ауылының жанындағы, Сигатокадан солтүстік-батысқа қарай екі километр жерде орналасқан Сигатока құмды төбелері және көптеген тропикалық елдерден 100 түрге қарасты 500-ге жуық құстың мекені – Кула Эко паркі бар. Бұл қала сонымен қатар Фиджидің жағалау туризмінің негізгі орталығы – Коралл жағалауының да орталығы болып табылады, онда елдің көптеген жетекші қонақ үйлері мен демалыс орындары орналасқан.
Тарих
Сигатоканың мекендеу тарихы б.з.д. 1000 жылға дейін жетеді, сол кезде жергілікті тайпа басшылары осы аймақты мекендеген. Еуропалықтар Фиджи колониясының бір бөлігі ретінде Сигатоканы зерттеген кезде, байланыс орнаған кезеңде осы жерге келді. 1900 жылдары Лаутока қант зауытынан қант қамысы өндірісі Сигатокаға кеңейтілді. Қазіргі заманда Сигатока Фиджидің маңызды ауыл шаруашылығы орталығы болып дамып келеді, және 2001 жылы демократиялық үкімет сайланды.
Басқару
Сигатока 1959 жылы қала ретінде құрылды және оны үш жылға сайланатын 10 мүшелі Сигатока қалалық кеңесі басқарады. 2005 жылғы 22 қазанда өткен соңғы муниципалдық сайлауда барлық 10 орынды "Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua" (SDL) және "Ұлттық федерация партиясы" (NFP) коалициясы жеңіп алды. Жаңа кеңес Рату Исикели Тасереді қала әкімі етіп қайта сайлады, бұл лауазым бір жылдық мерзімге тағайындалады және оны кез келген санымен жаңартуға болады. 2009 жылы әскери қолдау алған уақытша үкімет Фиджидегі барлық муниципалдық үкіметтерді таратып, қалалық аймақтарды басқару үшін арнайы әкімшілерді тағайындады. 2015 жылға дейін сайланған муниципалдық үкімет қайта құрылмады. Сигатоканың арнайы әкімшісі – Исая Тудираки. Қалалық кеңестің бас директоры – Ананд Сами Пиллай.
Ауыл шаруашылығы
1912 жылдан 1923 жылға дейін Сигатока аңғарындағы банан плантациялары Сары Сигатока ауруы деп аталатын саңырауқұлақтық инфекцияның күшті шабуылдарына ұшырады. Одан да қиратушы өсімдік ауруы – Қара Сигатока, осымен байланысты. Сигатока аңғары жоғары көкөніс өндірісімен белгілі, сондықтан Фиджидің "көкөніс бауыншасы" деп аталады.
Білім
Сигатока көптеген білім беру орталықтарымен де танымал. Онда бірнеше бастауыш және орта мектептер бар. Атап айтқанда, Сент-Жоанна-оф-Арк бастауыш мектебі, Надрога Сангам мектебі, Сигатока методистік бастауыш мектебі, Сигатока методистік орта (жоғары) мектебі, Куву колледжі, Лисиуэкс бастауыш мектебі және Лисиуэкс колледжі (бұрын Бемана католик бастауыш және орта мектебі деп аталған), Надрога Навоса орта мектебі және Андхра орта мектебі бар. Сигатока қаласының көптеген тұрғындары Сигатока методистік орта мектебінде (қазір Сигатока методистік колледжі) білім алған. Сигатока Андхра орта мектебі қазіргі уақытта Надрога Ария колледжінен кейін екінші ең жоғары нәтиже көрсеткішіне ие. Мефодистік бастауыш мектебі – Сигатока қаласындағы ең үлкен бастауыш мектептердің бірі. Онда мыңнан астам оқушы оқиды. Әрбір мұғалімге 62 оқушыдан шамалы. Оқушылар алты жасынан бастап бастауыш мектепке барады.
Спорт
Сигатока, негізінен Надрога провинциясының бір бөлігі, жергілікті демеушілікпен өткізілетін регби жарыстарында (нақты саны белгісіз) және Farebrother Sullivan Trophy кубогын сексен бір рет жеңіп алған Nadroga регби одағының чемпион командасына мекендейді. Фиджи ұлттық регби аренасына провинциялық регби командасының ықпалынан Сигатока қазір көбінесе "Регби қаласы" деп аталады. Қалада сондай-ақ Надрога футбол ассоциациясы орналасқан. Барған өткен даңқына қарамастан, NSA қазір бірнеше себептерге байланысты жоғары лигада қалу үшін күресіп жатыр. Қазіргі NSA президентінің айтуынша, себептердің арасында қаржылық қиындықтар мен талантты ойыншыларды тартып алу бар. Олар Фиджи футбол лигасының соңғы турнирінде алтыншы орынды иеленді. Сигатока – Фиджи және Оңтүстік Тынық мұхитының Паралимпиада ойындарында алғашқы алтын медальді жеңіп алған (2012) Илиэса Делананың туған қаласы.
Денсаулық
Денсаулық сақтау жүйесі негізінен мемлекеттік қаржыландыруда, және Сигатока мен Надрога/Навоса провинциясының көптеген тұрғындары мемлекеттік денсаулық сақтау және медициналық қызметтерді пайдаланады, олар көбінесе тегін немесе минимал төлемдермен қолжетімді. Сигатока қаласында бір жергілікті аурухана (Сигатока облыстық ауруханасы) бар, ал Надрога/Навоса провинциясының түрлі аудандарында денсаулық сақтау орталықтары орналасқан. Қала орталығында шектеулі мөлшерде жеке медициналық және стоматологиялық қызмет көрсететін дәрігерлер бар.
Экономика
Сигатока экономикасы көбінесе кеңейтілген Надрога/Навоса экономикасының әсерімен анықталады. Надрогада Надиден тыс жерлерде көптеген қонақ үйлер мен курорттар орналасқан. Сигатокада бірнеше курорт бар, мысалы, Intercontinental Fiji Golf Resort and Spa (IHG), Shangri La's Fijian Resort, Outrigger on the Lagoon Fiji, Warwick Fiji Resort & Spa, Hideaway Hotel, Naviti Hotel. Соңғы кезде халықаралық тұрғын үй құрылысы да қарқынды дамыды. Туризм көптеген адамдарды жұмыспен қамтып, провинцияның дамуына үлкен үлес қосады. Надрога сонымен қатар «Фиджидің салат тостағаны» деп аталады, әсіресе Сигатока алқабы, ол елдің жемістерінің, дәмдеуіштерінің және көкөністерінің көп көлемін жергілікті тұтыну және экспорт үшін өндіреді. Дало (немесе Таро), көбінесе Шығыс Фиджиге тән, Надрогада кеңінен өндірілмейді, бірақ маниока (тапиока) тұтыну және экспорт үшін өндіріледі. Аймақ Фиджиде қант өндіретін аймақтардың бірі болып табылады, алайда соңғы 10 жылда фермалардың саны мен өндіріс азайды, себебі фермерлер егістерін әртараптандыруға және пайдалырақ дақылдарға көшуге тырысады. [4] Жерді жалға беру мерзімінің аяқталуы да қант өндірісінің төмендеуіне себеп болды. Ірі қара мал (ет) шаруашылығы бұрын үкіметтің қолдауымен жүргізілетін ірі схема болған, бірақ соңғы жылдары оның да көлемі азайды. Сигатока экономикасы үлкен Надрога/Навоса провинциясындағы туризм мен ауыл шаруашылығының тигізген әсерінен пайда тапты. Қала қонақ үй индустриясы, қонақ үй қызметкерлері, фермерлер және т.б. үшін көтерме және бөлшек сауда тауарларын, мемлекеттік қызметтерді, полицияны, коммуналдық қызметтерді және басқаруды қамтамасыз ету арқылы маңызды қызмет көрсету орталығы болып табылады. Сигатокадағы ең ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келе жатқан бизнес компанияларының кейбіреулері: R Billimoria & Sons, Tappoos, Sigatoka Electric Limited, Pratap Foodhall, MAMP Shop2Save супермаркеті, Neels мейрамханасы, Bhavani Jewellers, Sigatoka Motor Spares және Patel's Hardware. Pacific Green Industries (Fiji) Limited компаниясының халықаралық кеңсесі Сигатокада орналасқан.