Кіріспе

Флетчер класының эсминшісі. USS Healy (DD 672) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминшісі болған.

Есімдес

Хауард Р. Хили 1899 жылғы 28 наурызда Массачусетс штатының Челси қаласында дүниеге келген. 1922 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірген. Флоттың түрлі кемелерінде қызмет еткеннен кейін және Теңіз академиясында оқытушы болып жұмыс істеген соң, Хили 1937 жылдан 1939 жылға дейін «Дорси» кемесіне қолбасшылық етті. «Ньюпорт» Теңіз торпедалық станциясындағы қызметтен кейін, 1941 жылғы 13 наурызда командир Хили «Лексингтон» авианосецінде Залалдарды бақылау офицері қызметіне тағайындалды. Коралл теңізіндегі шайқаста «Лексингтон» 1942 жылғы 8 мамырда екі торпеда және екі бомбаға ұшырады, бірақ залалды бақылау шараларына қарамастан, құтқару мүмкін болмады. Хили кемеде қаза тапты және қаза болғаннан кейін «Қола жұлдыз» орденімен марапатталды.

Құрылыс және іске қосу

Хили 1943 жылдың 4 шілдесінде Нью-Джерси штатының Кеарни қаласындағы Federal Shipbuilding & Dry Dock Co. компаниясымен суға түсірілді, оның демеушісі осы атау иесінің жесірі, Ховард Р. Хилидің әйелі болды және 1943 жылдың 3 қыркүйегінде Нью-Йорк теңіз кемежайында (Navy Yard) комиссияға қабылданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бермуда аймағында сынақ сапарын аяқтағаннан кейін, 31 қазанда Нью-Йоркке қайтып келді. Кеме 10 қарашада бір апталық жағалау күзетуіне шықты, теңізде конвоймен кездескен соң 1943 жылғы 18 қарашада Вирджиния штатының Норфолк портына келді. Екі күннен кейін ол Тынық мұхитына бағыт алды, Панама каналын өткеннен кейін 4 желтоқсанда Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына жетті. Одан кейін ол Перл-Харборға жол тартты, 11 желтоқсанда келгеннен кейін вице-адмирал Марк Митчер басқаратын белгілі 58-ші Жеделтоп (TF 58) құрамына кіретін Йорктаун және басқа кемелермен Гавайи суларында бірнеше апта жаттығулар жасады.

1944 жылдың қаңтар-қыркүйек айлары

Әскери-теңіз күштері Тынық мұхитындағы алып аралдар науқанын Гилберт аралдарын басып алумен бастады, ал «Хили» 1944 жылдың 16 қаңтарында екінші ірі операцияға, Маршалл аралдарын басып алуға аттанды. 1 ақпанда топтан бөлінгенге дейін «Хили» «Энтерпрайз» және «Йорктаун» кемелерін мақсатты аралдардағы, соның ішінде Кваджалейндегі нысандарға жасалған шабуылдар кезінде сүйемелдеді. 1 ақпанда «Хилиге» Вашингтон және Индиана кемелерін Маджуроға жеткізу міндеті жүктелді және 4 ақпанда тасымалдаушылармен кездесті. «Хилидің» келесі ірі операциясы Тынық мұхитындағы жапондықтардың ірі теңіз базасы – Трукты бейтараптандыру болды. Маджуродан 12 ақпанда шығып, 17-18 ақпанда Трукты шабуылдады, көптеген кемелер мен ұшақтарды батырып, Трукты одақтастардың жоспарларына қауіп тудырмайтын күйге келтірді. Шабуылдан кейін «Хили» мен тасымалдаушылар Мариан аралдарына бет алды, 22 ақпанда бірнеше әуе шабуылына тойтарыс берді және Американың Тынық мұхитындағы келесі мақсаттары – Сайпан, Тиниан және Гуамға қарсы маңызды шабуылдар жасады. Алайда, Мариан аралдарына шабуыл жасауға дейін «Хили» «Энтерпрайз» кемесін батыс Тынық мұхитындағы шабуылдарға көмектесу үшін пайдаланды. Эспириту Сантода тоқтағаннан кейін кемелер 30 наурызда Палау аралдарына шабуыл жасады, ал жапондықтардың әуе шабуылына тойтарыс бергеннен кейін келесі күні Яп және Улитиге шабуылдады. «Энтерпрайз» ұшақтары 1944 жылдың 1 сәуірінде Волеайға шабуыл жасап, бес күннен кейін Маджуроға оралды. 14 сәуірде «Хили» қайтадан теңізге шығып, Жаңа Гвинеяға шабуыл жасау кезінде «Энтерпрайз» кемесіне сүйемелдеді және Танахмера шығанағындағы операциялар мен десанттарды қолдады. 29-30 сәуірде Труктің жапондық базасына жасалған тағы бір күшті шабуыл осы өте табысты операцияны аяқтады, ал кеме 4 мамырда Маджуроға оралды. Жаттығулар мен дайындықтардан кейін, 6 маусымда «Хили» Маджуродан Мариан аралдарын басып алуға аттанды – бұл жақын маңдағы Эниветок базасынан шамамен 1800 шақырым қашықтықта жүзеге асырылатын керемет десанттық операция. Тасымалдаушыларға сүйемелдеуші кеме ретінде әрекет ете отырып, «Хили» 11-15 маусымдағы шабуылдарды жұмсартуға көмектесті және адмирал Ричмонд Келли Тернердің теңізшілері 15 маусымда Сайпанға десант түсірген кезде тікелей қолдау көрсетті. Екі күннен кейін «Хили» және басқа кемелер адмирал Митчердің авианосецтік күш тобына қосылу үшін шықты, өйткені жапондықтар Мариан аралдарын шешуші теңіз шайқасына дайындады. Ұлы флоттар 19 маусымда соғыстың ең ірі авианосецтік шайқасына – Филиппин теңізіндегі шайқасқа жақындады. Америкалық позицияларға төрт ірі әуе шабуылы жасалғанда, «Хилидің» күш тобының ұшақтары мен кемелердің артиллериялық атысы жапондық құрамаларды жойды. Америкалық теңізшілердің көмегімен Митчер 19 маусымда «Марианалық түйеқұс атуы» кезінде жаудың әскери-әуе күштеріне салған зиянмен қатар, екі жапондық авианосецті батырды. «Хили» 21 маусымда құлаған ұшақтардан ұшқыштарды құтқаруға көмектесті және 9 шілдеде Эниветокке келді. Мариан аралдарын басып алу қамтамасыз етілді және жаудың қауіпті әсері тоқтатылды. 17 маусымда қайтадан жолға шыққан «Хилидің» күш тобы Гуамға бірнеше рет шабуыл жасады, Каролин аралдарына енді және 25 шілдеде Палауға шабуыл жасады. 58-ші күш тобымен бірге жүзуді жалғастыра отырып, «Хили» 4-5 тамызда Бонин және Вулкан аралдарына шабуылдар кезінде тасымалдаушыларды сүйемелдеді және 11 тамызда 1944 жылы Эниветокке оралды. 28 тамызда қайтадан теңізге шығып, топ 17 қыркүйекке дейін Бонин, Палау және Филиппиндегі әртүрлі нысандарға шабуыл жасады. «Хили» сол күні бөлініп, Пелелиуді басып алуға тікелей қолдау көрсету үшін тасымалдаушы күш тобына қосылды – бұл Жапонияға аралдық жолдағы келесі қадам болды.

Қазан-желтоқсан 1944

21 қыркүйекте эсминец тасымалдаушы тобымен бірге Манус аралына оралды және Батыс Тынық мұхитындағы операцияларды жүргізу үшін маңызды жұмыс тобын құру мақсатында Улитиге бет бұрды. 17 авианосец пен қолдау көрсететін су үсті кемелерінен құралған алып күш теңізде кездесіп, 10 қазанда Окинаваға шабуылдар жасады. 12 қазанда авианосецтер өздерінің нақты мақсатына – Формозаға қарай жылжыды. 3 күнге созылған ауа шабуылдарында авианосецтердің ұшақтары Формозаны жапондықтардың алдағы аралдық шайқастарда қолдау базасы ретінде жоюға үлкен үлес қосты. Жапондық күштер қарсылық ретінде ауыр және қайталамалы ауа шабуылдары жасады. "Хили" бір бомбалаушыны құлатты және Канберра мен Хьюстон кемелері зардап шеккен осы шайқастарда тағы көптегенін құлатуға көмектесті. Зақымдалған кемелерді ("CripDiv 1") қорғағаннан кейін, "Хили" 19 қазанда Филиппин нысандарына қарсы ауа шабуылдарын тоқтатуға қайта кірісті. Лейтедегі әскерлер Филиппинге тарихи оралу үшін жағаға түскен кезде, "Хили" мен оның тасымалдаушы тобы операцияны тікелей қолдауға кірісіп, Оңтүстік Лусонның әуежайларын нысанаға алды. 24 қазанға қарай Лейтеге жасалған шабуыл жапондықтардың американдық флотты жоюға бағытталған соңғы күш-жігері екені анық болды. Оның үш негізгі флот бөлімі Лейте шығанағы үшін тарихи шайқасқа қатысу үшін Филиппинге бет алды, адмирал Уильям Ф. Холсидің тасымалдаушыларын солтүстікке бұрып, шығанақтағы шабуылдаушы күштерге екі жақты соққы беруді көздеді. "Хили" 24 қазанда Лусон жанында контр-адмирал Фредерик С. Шерманның 38.3 (TG 38.3) жұмыс тобына қосылды, оған күнінің басында құрлықтағы ұшақтар шабуыл жасады. Жұмыс тобының ұшақтары Сибуян теңізінде вице-адмирал Такео Куританың кемелеріне шабуыл жасап, жапондық "Мусаши" жауынгерлік кемесін батырып, жапондық күштердің басқа да ауыр бөлімшелеріне зақым келтірді. Ұлы шайқастың басқа екі кезеңі – Суригао бұғазы және Самар шайқасы жүріп жатқанда, адмирал Холси адмирал Джисабуро Озаваның тасымалдаушыларының алдау тобын тоқтату үшін тасымалдаушы күштерін солтүстікке жөнелтті. 25 қазанда байланыс орнатып, "Хили" және басқа да су үсті кемелерімен қамтамасыз етілген тасымалдаушылар жапондық тасымалдаушы тобына бірнеше шабуылдар жасады. Жаудың тиімді зениттік отына қарамастан, ұшақтар төрт тасымалдаушыны батырып, ал зақымдалған эсминец кейіннен оқтармен батырылды. Осылайша Ұлы теңіз шайқасы аяқталды, Лейтеге жасалған шабуыл сәтті аяқталып, жапондық флот енді тиімді күш ретінде саналмады. "Хили" 30 қазанда Улитиге қайта оралды және екі күннен кейін Филиппиндегі қосымша шабуылдар үшін жұмыс тобымен бірге қайта аттанды. 5 қарашадағы шабуылдар Лусонның әуежайларын қиратты, Манила шығанағындағы кемелерге зақым келтірді және жапондық ұшақтардың флотқа жасаған ауа шабуылдарына қарсы тұрды. Бұл операциялар 2 желтоқсанға дейін жалғасты, "Хили" өзінің тасымалдаушыларын қорғап, шабуылдаушы ұшақтардың бірнешеуін құлатты. Ұзын уақытқа созылмаған Улитидегі тоқталыстан кейін, эсминец және оның жұмыс тобы 14-16 желтоқсанда әуежайларға қарсы шабуылдар жасау үшін Лусонға оралды. Халл, Монаган және Спенс кемелерін батырған қатты тайфуннан аман қалғаннан кейін, "Хили" 24 желтоқсанда Улитиге қайта оралғанға дейін жоғалған кемелердің аман қалғандарын іздеді.

1945 жыл

30 желтоқсанда жорыққа шыққаннан кейін, Хили және оның топтық күштері Филиппинге қайта оралды. Олар 1945 жылдың 8 қаңтарына дейін Формоза және Лузонға шабуыл жасады, содан кейін әуе кемесіндегі әуе күшінің жылдамдығын көрсету үшін Оңтүстік Қытай теңізіне бағыт алды. Формоза, Камрань шығанағы, Сайгон, Гонконг және Хайнаньға шабуылдап, кемелер 21 қаңтарда Оңтүстік Қытай теңізінен шығып, 130 000 тоннадан астам жүк тасымалдаушы кемелерді батырып, көптеген ұшақтарды жойды. Улитиде тағы бір тоқтағаннан кейін, әуе кемесі күштері енді Иво Джимаға назар аударды. Хили және басқа эсминецтерді қорғау экранында ұстап, әуе кемесі ұшақтары 19 ақпанда аралға шабуыл жасауға тікелей қолдау көрсетті және жапондық әуе базаларына шабуылдар жасау үшін кетер алдында 3 күн бойы қолдауын жалғастырды. Әуе кемесі тобынан шыққаннан кейін, Хили Иво Джиманы бомбалауға белгіленген соғыс кемелеріне тағайындалды және 4-27 наурыз аралығында арал маңында күзеттік және қорғау міндетін атқарды. Содан кейін ол Тхубанмен бірге Сайпан және Эниветок арқылы Перл-Харборға бет алды, 1945 жылдың 4 сәуірінде жетті. Одан кейін, тәжірибелі эсминец Сан-Франциско шығанағына жүзіп, 23 сәуірде жетті. Жөндеу және қосымша оқудан кейін, Хили 1945 жылдың 20 маусымында қайтадан соғыс аймағына аттанды, 2 тамызда "Нью-Джерси" және басқа кемелермен бірге Гавайи аймағынан Батыс Тынық мұхитына бағыт алды. Эсминец 11 тамызда Гуамға келді және Иво Джимаға жол тартқанда соғыс аяқталғаны туралы жаңалықты естіді. Хили Миссури және басқа да бөлімшелермен бірге Жапония жағалауында ресми капитуляцияға дайындық жүргізді, содан кейін Токио шығанағында портты бақылау кемесі ретінде қызмет етті. 1945 жылдың 21 желтоқсанында Сан-Диегода жолаушыларды түсіріп, Калифорниядан Панама каналы арқылы Нью-Йоркке бет алды, 1946 жылдың 17 қаңтарында жетті. Кейін ол Чарльстонға (Оңтүстік Каролина) бағыт алып, 1946 жылдың 11 шілдесінде қызметтен босатылды.

1951-1958 жылдар

Хили 1951 жылдың 3 тамызында Чарльстонда қайта іске қосылғанға дейін резервте қалды. Гуантанамо шығанағында жаттығудан өткеннен кейін, кеме 1953 жылдың 29 маусымына дейін су астына қарсы күрес, әуе қорғанысы және ілесу жаттығуларына қатысты. Осы кезеңде ол Кариб теңізіндегі әртүрлі порттарға барды және Панама каналына келіп-кеткен кемелерді сүйемелдеді. Хили 1953 жылдың 29 маусымында теңізге шығып, Сан-Диего және Перл-Харборда тоқтағаннан кейін Алыс Шығысқа бет бұрды. Эсминец 7-ші флотпен бірге Коммунистік Қытайдың жағалауында күзеттік операцияларға қатысып, 1953 жылдың 3 тамызынан 3 желтоқсанына дейін Корея жағалауында патрульдік қызмет атқарды. Өзінің бөлімшесіне қайта қосылғаннан кейін, ол Гонконг, Цейлон, Египет, Италия және басқа да елдерді аралап, 1954 жылдың 6 ақпанында Норфолкке оралды. 1954 жылдың қалған бөлігін кеме Солтүстік Еуропаға курсанттарды даярлау сапарына және Вирджиния жағалауындағы жергілікті жаттығуларға жұмсады. 1955 жылы эсминец 6-шы флотқа қосылып, 5 қарашада Жерорта теңізіне бағытталды. Ол 1956 жылдың 26 ақпанына дейін аймақтағы одақтастардың мүдделерін қорғай отырып, флот құрамында болды, содан кейін Норфолкке қайтты. Курсанттарды оқыту үшін тағы бір сапардан кейін, ол қайтадан Солтүстік Еуропаға барды және 1956 жылдың 31 шілдесінде Аннаполиске оралды. Содан кейін Хили жергілікті операцияларға қатысып, бір ай бойы Йорктаун, Вирджиниядағы Әскери-теңіз миналық соғыс мектебі үшін оқу кемесі ретінде қызмет етті және 1957 жылдың 19 наурызында Норфолкке келді. Филадельфияға көшіп, кеме 1958 жылдың 11 наурызында қызметтен босатылды. Хили 1974 жылдың 1 желтоқсанында Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен шығарылды. 1976 жылдың 12 сәуірінде сатылып, металл тескілеріне жіберілді.

Марапаттар

Хили Екінші дүниежүзілік соғысындағы қызметі үшін сегіз шайқас жұлдызымен марапатталды.

Танымал мәдениетте

"Хили" "Барлық қайықтарды алып таста" фильмінде пайда болды, Тынық мұхитындағы Флетчер эсминецтерінің авиацияға қарсы қызметін дәл бейнелейді.