Кіріспе

Құрметті Александр Уильям Робертс FRSE FRAS FRSSA (4 желтоқсан 1857 – 21 қаңтар 1938) – Шотландияда туған, Оңтүстік Африка мұғалімі және әуесқой астроном. Ол Оңтүстік жарты шардағы жұлдыздарды жақсы білген сарапшы болды және осы жұлдыздардың көптеген карталарын жасады. Ол Ловедейлдің Робертсі деген лақап атымен белгілі болды.

Өмір

Ол Шотландияның Сазерленд графтығындағы Фарр қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Уильям Генри Робертс жас кезінде Эдинбургтің солтүстігіндегі Лит қаласындағы Ньюхейвен жолындағы Адмиралтейство үйіне көшіп келді. Александр Лейттегі St James Free Church мектебінде білім алған. Ол Эдинбургтегі Морей Хауста және Эдинбургтегі Free Church College for Teachers мұғалімдер колледжінде оқыды. 1877 жылдан 1881 жылға дейін Шотландияның Уиктегі Солтүстік мектебінде мұғалімнің көмекшісі болып жұмыс істеді. 1881 жылы ол Эдинбург университетіне көмекші болып оралды. Жастық шағында астрономияға қызығушылық танытқан, бірақ Эдинбург обсерваториясындағы қызметке үміттенгенде Шотландияның Корольдік астрономы Чарльз Пиацци Смит оны осы мансаптан бас тартып, кеңес берді. 1883 жылы Оңтүстік Африкаға эмиграциялап, Ловедейл миссионерлік институтында оқытушы болып жұмыс істеді, жергілікті оңтүстік африкалықтарды оқытты. (Кейін институт директорының міндетін атқарушы, содан кейін Ловедейл оқу мектебінің директоры болды). Оңтүстік Африкада ол Дэвид Гиллмен танысты, ол оның астрономияға деген сүйіспеншілігін қайта оятып, жаңаруына себепкер болды. 1894 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі болып сайланды. 1898 жылы Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оның кандидатурасын Ральф Коупленд, Джон Макларен, Лорд Макларен, Питер Гатри Тейт және Джеймс Берджесс қолдады. 1899 жылы Жақсы Үміт мүйісі университетінен құрметті ғылым докторы дәрежесін алды. 1908 жылы жаңадан құрылған Оңтүстік Африка Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Оңтүстік Африкада астрономияға деген қызығушылығын одан әрі дамытып, бірінші кезекте Альфа Центавр мен Бета Центаврдың параллаксын және өзіндік қозғалысын өлшеді. Содан кейін ол айнымалы жұлдыздарды, әсіресе екілік жүйеге кіретін жұлдыздарды белсенді түрде бақылап зерттеді. Ол 30 жылдан астам бойы байқауларын жүргізіп, жақын екілік жүйелерді зерттеуде алғашқы қадамдар жасады. Осы тақырыптар бойынша 100-ден астам еңбек жариялады. 1891 жылдан 1920 жылға дейін 98 өзгермелі жұлдызды 250 мыңнан астам рет бақылады. 1913 жылы Оңтүстік Африка ғылымды дамыту қауымдастығының (SAAAS) президенті, ал 1927-1928 жылдары Оңтүстік Африка астрономиялық қоғамының (ASSA) президенті болды. Оның көптеген еңбектері Гарвард колледжі обсерваториясының директоры Эдвард К. Пикеринг арқылы таратылды. Алайда, 1919 жылы Пикеринг қайтыс болғаннан кейін ол зерттеулерін тоқтатты. Оның орнына Оңтүстік Африкадағы саясат және нәсілдік қатынастар мәселелеріне көңіл бөлді, Форт-Хэрдегі Оңтүстік Африканың жергілікті колледжінде сабақ берді. Премьер-министр Ян Смутс оны 1920 жылы жергілікті африкалықтардың мүдделерін қорғайтын сенатор етіп тағайындады, сондай-ақ ол комиссия төрағасы болды. Ол қабілетті және бейтарап делдал ретінде танылып, 1920 жылы Порт-Элизабеттегі және 1922 жылы Бондлсвартс көтерілісіне қатысты комиссияны да басқарды. 1923 жылы ол жергілікті шіркеулер комиссиясының төрағасы болды. 1925 жылы ол Халықаралық Астрономиялық Одақтың (I. A. U.) Бас Ассамблеясына Оңтүстік Африка делегаты ретінде қатысты. 1930 жылы ол жергілікті экономикалық комиссияның мүшесі болды. 1938 жылдың 21 қаңтарында Оңтүстік Африкадағы Алиста қайтыс болды.

Тану

Ай бетіндегі Робертс кратері оның және сэр Исаак Робертстің есімдерімен аталады.

Отбасы

1894 жылы ол Элизабет Даннеттке үйленді. Олардың үш баласы болды – екі қызы мен бір ұлы.