Кіріспе

Брунейдегі қала

Серия (жазылуы: ; Jawi: ڤكن سريا ;) – Брунейдің Белайт ауданындағы қала. Елдің астанасы Бандар-Сери-Бегаваннан шамамен батысқа қарай орналасқан. 2016 жылы халық саны 3 625 адамды құрады. Брунейде 1929 жылы мұнай алғаш рет осы жерде табылды және содан бері елдің мұнай және газ өнеркәсібінің маңызды орталығына айналды. 1954 жылдың 19 қыркүйегінде ресми түрде ашылған қалалық базарда бөлшек сауда орындары, таза өнімдер сататын нарықтар, супермаркеттер, банк қызметтері, туристік ақпарат орталықтары және түрлі мейрамханалар бар – малай, қытай, үнді, индонезия және итальян тағамдарын ұсынатын мейрамханалар, сондай-ақ ашық ауада тамақтануға арналған қарапайым жерлер де кездеседі. Автокөлікті тіркеу және үй шаруасына жәрдемшілерді (ама) жалдауға қатысты құжаттарды рәсімдеу үшін мемлекеттік кеңселер Куала-Белайт қаласында орналасқан.

Атауы

Қаланың атауы 1929 жылы мұнай алғаш рет табылған өзеннің атынан шыққан. Бұрын Серия Паданг Берава деп аталатын, бұл жергілікті атау "Жабайы көгершіннің даласы" деп аударылады және Бера және Серия өзендері арасындағы аймаққа сілтеме жасайды. Алайда, бастапқы атауы қазір ұмытылып кеткен. Берава сонымен қатар индонезия тілінен алынған сөз, ол әдетте жағалау аймақтарындағы суға толып, көптеген су өсімдіктері өсетін төмен жатқан жерді білдіреді – бұл Серияның бұрынғы бейнесін нақты сипаттайды. Осыдан бастапқы атаудың индонезиялық немесе явандық әсерге ие болуы мүмкін екені көрінеді.

География

Серия мангровый батпағында орналасқан және мұнай алабымен қоршалған. Қаланың Оңтүстік Қытай теңізімен тар жағалауы бар. BirdLife International оны Маңызды құс аймағы (IBA) деп белгілеген. Ашық теңізден басқа, онда таяз су мен құмды жазықтар, мангр және жағажай орман бар, олар Борнеоның қыртысы жоқ отқа құстары, сұр император көгершіндері, қысқа саусақты кукаль, кіші адьютанттар, қытай эгреттері, Уоллес бүркіттері, малай көк жолақты балықшыл құстар және сабанбас бұлбұлдар сияқты түрлі құстардың популяциясын қолдайды.

Тарих

Бірінші мұнай кен орны 1929 жылы Британдық Малайя мұнай компаниясы (BMPC) тарапынан ашылды, ал сол жылы Серия өзенінің батыс жағалауындағы Wild Pigeon's Field-те алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасы салынып аяқталды. Алғашқы экспорт 1932 жылы басталды. Жапондық Кавагучи жасағы 1941 жылдың 16 желтоқсанында, Пёрл-Харборға шабуылдан соң тоғыз күн өткенде жағаға шықты. Басқыншылық кезінде, мұнай кен орны британдық күштер тарапынан жапондықтарға түсіп қалмауы үшін жойылды. 1945 жылдың 28 сәуірінде Серияға АҚШ Әскери-теңіз күштері шабуыл жасады, олар Жапон әскерлері басып алған Азия-Тынық мұхитындағы нысаналарды атады. Қала 1945 жылдың 29 маусымында австралиялық күштер тарапынан азат етілді. Олар Серияға келген кезде мұнай кен орны күйіп, қираған еді, және өндіріс тек сол жылдың қараша айында ғана қайта жаңартылды. 1946 жылға қарай, алғашқы қала толығымен қирады. Ұңғыма экипажының денелері Куала-Белайт зиратына жерленді. Бірақ ол көп ұзамай 1962 жылдың 11 желтоқсанында Гуркха атқыштар полкінің 1/2-ші батальоны және Корольдік Highlanders жасағы тарапынан азат етілді. Британдық Қиыр Шығыс командованиесі 99 Гуркха жаяу әскері және 3 командалық бригадасын жөнелтті.

Мұнай және газ

Қала 1929 жылы ашылған және содан бері үздіксіз өндірісте жүрген Серия мұнай кен орнының үстінде орналасқан. Seria мұнай өңдеу зауыты Брунейдегі жалғыз мұнай өңдеу зауыты болып табылады және Sungai Bera аймағында, Жаңа газ сығыстыру орналымында (NGCP) және Жаңа өнеркәсіптік аймақта (NIA) орналасқан. Sungai Bera жинау алабындағы (SBHB) ашық ауадағы мұнай-суды тазарту қондырғысы қоршаған ортаға зиян келтіретін себептермен тоқтатылды.

Дін

Серияда ислам діні басым бөлігі жергілікті тұрғындар ұстанатын, сондай-ақ христиан діні, сикх діні, индуизм және буддизм діндері де кең таралған. Бұл діндерді негізінен тұрақты тұрғындар, шетелдік жұмысшылар мен көшіп келушілер қабылдаған. Серияда екі мешіт бар, олардың ең бастысы және ескісі – Пекан Серия мешіті. Сондай-ақ, Сент-Маргарет шіркеуі мен Біздің Таза Концепциямыз шіркеуі сияқты христиан шіркеулері де бар.

Жол

Қаланың көп бөлігіндегі жолдар асфальтталған. Сериядан Бандар-Сери Бегаванға және Мириге жолаушыларды тасымалдайтын автобустар бар. Куала-Белайт тас жолы Малайзия шекарасының батысындағы Суннай Тужухтан басталып, Куала-Белайт арқылы Бандар-Сери Бегаван мен Муара қаласына саяхаттауға мүмкіндік беретін бірнеше басқа да тас жолдармен қосылады.

Темір жол

Серияда жұмыс істейтін теміржол немесе жеңіл теміржол жоқ. Сериядан Бадасқа дейінгі 8 миль (13 км) ағаш теміржолдың маршруты мен қалдықтары, соғыстан бұрын Британдық Малайя мұнай компаниясы (қазіргі Бруней Шелл Петролеум) Сугай Белайт өзеніндегі Бадас сорғы стансасынан Серияға су жеткізу үшін салған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BMP қызметкерлері теміржолдың маңызды бөліктерін жапондардан жасырды, сол себепті жапондар оны қалпына келтіре алмады және ол тозығы жетті. Австралияның 9-шы дивизиясының азат ету күштері келгенде, бұл бөліктер керемет түрде қайта пайда болды және теміржол жылдам қалпына келтіріліп, Бадасқа екі 25 фунттық зеңбірек пен оқ-дәрілерді тасымалдады, сол арқылы аймақта әлі де болған жапон жасағын қысымға ұшыратты.

Су

Серияда паромдық, өзендік немесе порттық қызметтер жоқ. Ең жақын порт Куала-Белайт қаласында, ал Брунейдегі ең жақын терең су порты – Муара порты. Коммерциялық саяхатшылар коммерциялық рейске оту үшін Бандар-Сери-Бегаванға немесе Мириге баруға тиіс. Панага денсаулық орталығында және Бруней Шелл Петролеум бас кеңсесінде бір тікұшақ алаңы бар. Британдық армияның ормандағы жауынгерлік оқу мектебінің ішінде тікұшақ алаңы орналасқан. Тікұшақтар №1563 рейсі RAF-қа, бұрынғы №667 эскадрилья AAC және №7 рейсі AAC-ге тиесілі.

Инфрақұрылым

1938 жылы алғашқы Серия мешіті құрылып аяқталды. 1953 жылы Masjid Pekan Seria 250 000 британдық долларға қайта жаңартылды, ол Брунейдегі күмбезді бірінші мешіт болды. 1993 жылы Андукиде Ан Наем ислам зираты ашылды. Бұрын электр энергиясы табиғи газға отын қосылатын жергілікті электр стансасында өндірілетін. Бұл станса кейін бұзылып, оның орнына Tenaga Suria Brunei (TSB) күн электр стансасы салынды. 20 миллион британдық долларға құрылған бұл күн электр стансасы 2010 жылы жұмысын бастады. Серия пошта бөлімі қаланың басты пошта бөлімі қызметін атқарды. 1951 жылы Серияда RBPF CID оқу орталығы салынды. Қала сонымен қатар Нидерланды және Шри-Ланка елдерінің консулдықтарына да мекенжай болып табылады.

Сауда

Пасарнека Сериясы, сондай-ақ Серия ылғал нарығы деп те аталады, қаланың базарлық алаңы болып табылады. Серия Плазасы – қаланың сауда орталығындағы сауда алаңы. Милимевах универмагы – бұл саудагердің елі бойынша ашылған бесінші орны. Ол 2019 жылы қайта ашылды, бұған дейін 2015 жылдың қыркүйегінде өрт салдарынан қираған тарихи дүкен үйлерін бұзып, жаңадан салу жоспарланған еді.

Демалыс және спорт

Сериядағы қоғамдық демалыс шаралары көбінесе елдік клубтармен (Панага клубы және Бруней Шелл демалыс клубы) шектеледі. Панага клубында 18 лункалы гольф алаңы және Бруней Шелл демалыс клубында ат спортымен айналысуға арналған алаң бар. Балық аулау және желкендесу Андуки юбилейлік демалыс паркінде жүзеге асырылады. Ол 1992 жылы Негара Бруней Даруссалам Сұлтаны мен Ян Ди Пертуанның қатысуымен, Брунейдің Сұлтанының таққа отырған күміс юбилейін атап өту мақсатында Бруней Shell Petroleum компаниясының үлесімен ашылды. Арена спорт кешеніне жүгіру жолы мен футбол алаңы кіреді. Бруней Даруссалам Футбол қауымдастығы (FABD) оны ұлттық футбол жарыстарын өткізу үшін жиі пайдаланады.