Кіріспе

Фарфа абаттығы – Италияның орталық бөлігіндегі Лацио аймағының солтүстігінде орналасқан территориялық абаттық. Орта ғасырларда ол Италиядағы ең бай және танымал аббаттардың бірі болды. Бенедикт орденіне жатады және Римнен шамамен арақашықтықта, Фара Сабина коммунасында орналасқан, сонымен қатар ол осы коммунаның бір бөлігі (ит. frazione) болып табылады.

Тарих

XII ғасырдағы «Фарфа хроникасы» аңызында Фарфадағы монастырь императорлар Юлиан немесе Грациан заманында құрылған делінеді. Лаурентий Сириялық, қарындасы Сусаннамен және басқа монахтармен бірге Римге келген ол, епископ болып тағайындалғаннан кейін, монастырлық өмірге құмарланып, Тибрдің саласы – Фарфа өзенінің жанындағы орманды төбеде шіркеу мен монастырь салуға шешім қабылдады. 1888 жылы жүргізілген археологиялық зерттеулер алғашқы монастырьдың бұрынғы пұтхана орнында салынғанын көрсетті. Бұл алғашқы монастырь V ғасырда вандалдар тарапынан қиратылған. VI ғасырға қатысты аз ғана мәліметтер монахтар қауымының ертеде болғанын куәлейді. VII ғасырда ирландиялық монахтар Италияға таралып, Боббиодағы аббаттық және 681 жыл шамасында Галиядан келген монахтардың құрған «Фарфа» аббаттығын негіздеді, бұл Италиядағы бенедиктиндік дәстүрдің қайта жаңғыруын жариялады. 857 жылы жазылған «Constructio Monasterii Farfensis» кітабында монастырьдің негізін қалаушы Томас Мауриеннің өмірі кеңінен баяндалған. Қасиетті қабір алдында дұға еткен кезде, Құдай ана оған Италияға оралып, Фарфаны қалпына келтіруді аян етті, ал Сполет герцогі Фарольд II де аян көрген болатын. Бұл аңызға байланысты іздер ертеректе Беневентодан келген үш ақсүйектің Волтурнодағы Сент-Винсент монастырын құруына қатысты, оған Фарфа билігін талап еткен. Томас 720 жылы қайтыс болды, және бір ғасырдан астам уақыт бойы Фарфада франк абаттары билік жүргізді. Ломбард басшылары, кейіннен каролингтер Фарфаны Риети епископтарына бағынудан алып тастап, монастырьға көптеген иммунитеттер мен артықшылықтарды қамтамасыз етті. «Chronicon Farfense» мәліметінше, Нонатола аббаттығынан басқа, Фарфа бұл кезеңде Италиядағы ең маңызды монастырь болды. 898 жылы аббатхана сарацендер тарапынан тоналып, өртелді. 930 және 936 жылдар аралығында Фарфа абат Ратфред тарапынан қайта құрылды, бірақ кейіннен екі зұлым монах, Кампо мен Хильдебранд оны улап, аббатхана байлығын бөлісіп, Рим князі Альберик I Сполетоға дейін басқарды. Кампо жер аударылды, ал оның орнына Меровингтерден шыққан Дагиберт есімді қасиетті монах келді. Бес жылдан кейін ол да уланып қайтыс болды, Фарфаның моральдық жағдайы нашарлап, монахтар ғибадатхананың әшекейлерін тонап, азартты өмірге берілді. Император Оттонның қорғауымен, 967 жылы папаның ықыласымен киеліленген Иоанн III абат тәртіпті қалпына келтіруге қол жеткізді. Бірақ Фарфаның ұлы реформаторы Хьюг (998–1010) болды. Оның абат болып тағайындалуы симониясыз болған жоқ, бірақ оның үкіметінің табысы оның сайлауының кемшілігін жояды. Осы кезде Клюнийлік Одило мен Дижондық Вильгельм Фарфаға барып, онда дінге және білімге деген сүйіспеншілікті қайта орнатты. 1010 жылы Фарфалық Гвидоның басшылығымен жасалған «Consuetudines Farfenses» Хьюгтың Фарфадағы монастырлық өмірді қалай ұйымдастырғанын көрсетеді. «Destructio Monasterii» деген атпен Хьюг өзінің билігіне дейінгі қайғылы кезеңнің тарихын жазды, ал «Diminutio Monasterii» және «Querimonium» деген аттармен Фарфаны қамтитын уақытша қиындықтарды, Римнің кіші иелерінің амбицияларын баяндады. Бұл еңбектер сол кезеңнің тарихшылары үшін өте маңызды. Хьюгтың мұрагерлерінің бірі, 1049 жылдан 1089 жылға дейін абат болған Берард I, аббатхананы зияткерлік қызметтің үлкен орталығына айналдырды. Катинолық Григорий (1060 ж.т.) мұрағаттарды ретке келтірді. Фарфаның талаптары мен оның монахтарының құқықтарын дәлелдеу үшін ол «Regesto di Farfa» немесе «Liber Gemniagraphus sive Cleronomialis ecclesiæ Farfensis» құрастырды, ол 1324 құжаттан тұрады, барлығы 11 ғасырдағы итальян қоғамының тарихы үшін өте маңызды. 1103 жылы Григорий «Largitorium» немесе «Liber Notarius sive emphiteuticus» деп аталатын кітап жазды. Осы егжей-тегжейлі ақпараттарды жинағаннан кейін, ол монастырь тарихы бойынша «Chronicon Farfense» жазуға кірісті, ал 70 жасқа толғанда, өзінің ертедегі еңбектеріне сілтеме жасауды жеңілдету үшін «Liber Floriger Chartarum cenobii Farfensis» деп аталатын кітап құрастырды. Григорий – нағыз білімді адам, ол XI ғасырдың басында-ақ тарихи деректерді көзқарасымен және үлкен байлығымен жазған. Фарфа монахтары 683 шіркеу немесе монастырь, екі қала (Centumcellæ (Civitavecchia) және Alatri), 132 қамал, 16 бекініс, 7 теңіз порты, 8 тұз шахтасы, 14 ауыл, 82 диірмен, 315 шағын елді мекенге ие болды. Осы байлықтардың барлығы діни өмірге кедергі келтірді. 1119 және 1125 жылдар аралығында Фарфа абат Гвидо мен абат болуға ұмтылған монах Берард арасындағы бәсекелестікке ұшырады. Инвеституралық қақтығыс кезінде Фарфа, көбінесе, Гибеллиндер тарапында болды. Монахтар Гибеллиндер партиясын қолдау үшін «Orthodoxa defensio imperialis» жариялады. «Regesto» кітабындағы канондық мәтіндердің жинағы 11 ғасырдың реформаторлық папаларының канондық мәтіндерін мақсатты түрде жолап қалдырғандай көрінеді. Бірақ 1262 жылы папалардың соңғы Гогенштауфенге қарсы жеңісі Италиядағы германдық билікке нүкте қойғанда, Фарфа IV Урбаннан қорғау іздеді. 14 ғасырдың соңында Фарфа аббаттығы кардиналдыққа айналды, ал 1842 жылдан бастап Сабинаның кардинал-епископы, субурбикариялық епископ Фарфа аббаты атағын да иеленеді. Орсини әулеті 16 ғасырдың басына дейін сақталды, 1494 жылы кафедралық соборды киеледі. Олардың орнына Делла Ровере келді, бірақ Орсини қайта оралып, 1542 жылға дейін сақталды. Кейін монастырь Фарнезе әулетіне өтті. Кардинал Рануччо Фарнезе 1561 жылы фламанд суретшісі Хендрик ван ден Броекке Аббаттық үшін «Соңғы сот» суретін салуға тапсырыс берді. Кардинал Алессандро Фарнезе басшылығымен монастырь 1567 жылы Кассине конгрегациясына қосылды. Келесі екі ғасыр бойы, кейбір жөндеулер мен жаңа құрылыстарға қарамастан, Фарфа маңыздылығын жоғалтты. Монастырь 1798 жылы жабылды, ал 1861 жылы жаңа Италия Корольдігі тарапынан қайтадан жабылды. Мүліктерінің бір бөлігі жеке азаматтарға сатылды. Феличе Джакомо Витале бұл мүліктің соңғы иесі болды, ол Фарфа аббаттығын граф Вольпиге сатты (Витале 20 ғасырдың басында Римдегі белгілі адвокат еді). Вольпи әулетінің мұрагерлері монастырьға тиесілі жердің бір бөлігін және оның төңірегіндегі жерді монахтарға сыйлады. 1920 жылы Альфредо Ильдефонсо Шустер, Римдегі Әулие Павел қабырғасының аббаты (Әулие Павел қабырғасының базиликасына қосылған) жіберген монахтар тобы Фарфа аббаттығына жаңа өмір сыйлады, монахтар қауымын құрды. Фарфа ұлттық ескерткіш деп жарияланды, бірақ ғимараттарды қайта құру және жөндеу жұмыстары көп уақыттан кейін басталды.

Собор

Собордың үлкен романдық қақпасы бар, онда тамаша гүлдік фриздер орналасқан. Ішкі кеңістікте үш бөлім бар, ал ортаңғы бөлімі Мәриям мен Баланың бейнесі салынған жартылай дөңгелекпен жабылған. Ренессанс залында бірнеше шағын шіркеулер бар: Фарфаның ең қастерлі бейнесі Крест шағын шіркеуінде сақталған. Фасадтың ішкі қабырғасында фламанд суретшісі Хендрик ван ден Броктың 1571 жылғы «Соңғы сот» атты үлкен суреті ілулі тұр. 9 ғасырға дейін сақталған көне шіркеудің қираған қалдықтары шіркеу мен монастырь аумағына кіреді. 1961 жылы апсидада біздің заманымыздың 1-ші немесе 2-ші ғасырына жататын құнды римдік саркофаг табылған. Үлкен монастырь 16 ғасырдан бері сақталған. Қоңырау мұнарасы бастапқы Каролингтік құрылыстардың бір бөлігі болып табылады. Ішінде, төменгі жағында, Абат Сихард оратория салдырған.

Ауыл

Ортағасырлық Фарфа ауылы аббатхана төңірегінде жатыр және онда 42 адам тұрады.

Көлік

Ең жақын темір жол станциясы, Фара Сабина Монтелибретти, Пассо-Корезеде орналасқан және аббаттан қашықтықта жатыр. Бұл станция Рим қала маңы темір жолының FL1 Orte–Fiumicino желісіне кіреді.