Кіріспе

Құс түрлері

Яго торғайы (Passer iagoensis), сондай-ақ Кабо-Верде немесе қызыл-қоңыр арқалы торғай деп те аталады, Passeridae торғайлар тұқымдасына жататын құс. Бұл құс Африканың батысына жақын Атлант мұхитының шығысында орналасқан Кабо-Верде архипелагына ендемик. Аналықтары мен жас құстары қоңыр реңді қанаттарымен, үстінде қара белгілермен және күңгірт сұр астыңғы жағымен ерекшеленеді, ал басқа торғай түрлерінен үлкен, айқын суперцилиумдарымен ажыратылады. Аталықтарында жарқыраған астыңғы жағы және басында қара және қоңыр жолақтары болады. Ұзындығы бойынша бұл кішкентай торғай. Бұл құстың дауысы көбінесе оның шырықтарының түрлі вариацияларынан тұрады, еркек және әйел дауысы арасында шамалы айырмашылықтар бар. Яго торғайы бұрын Африка континентіндегі ұқсас ортада тіршілік ететін қызыл торғайларға ең жақын туыс деп есептелген. Яго торғайы сыртқы түрі жағынан қызыл торғайларға ұқсас болғанымен, морфологиясы мен мінез-құлқында маңызды айырмашылықтары бар және олардың арасы мыңдаған шақырымға созылады. Шындығында, ол үй торғайы мен испан торғайына жақын болуы мүмкін. Кабо-Вердеде бір аралдан басқа барлық аралдарда кездеседі, ал көптеген аралдарда ол кең таралған. Яго торғайы лава жазықтары, тасты төбелер және шатқалдар сияқты өзінің ареалындағы көптеген орталарда кездеседі; алайда үй торғайы мен испан торғайы әдетте тығыз елді мекендерде және өнімді егістік жерлерде кездеседі. Яго торғайына ешқандай қауіп төндірмейтіндіктен, IUCN Қызыл тізімінде «Тәуекел деңгейі ең төменгі» деп бағаланған.

Сипаттама

Иаго торғайы - кішкентай торғай, созылыңқы денелі, қанаттарының ұзындығы ... (ұзындығы көрсетілмеген). 1898 жылы орнитолог Бойд Александр ересек құстардың ақпан айының басында қауырсындай бастайтынын, ал кейбір құстардың мамырдың соңына дейін қауырсынды екенін хабарлаған.

Таксономия

Яго торғайы алғаш рет Чарльз Дарвин "Бигль" кемесінің екінші сапарының бірінші аялдамасы барысында Сантьяго аралында (Сент-Яго) жиналған. Гулд 1841 жылы Дарвинмен және тағы үш зоологпен бірлесе "Х.М.С. Бигль саяхатының зоологиясы" еңбегін жазғанда, Яго торғайын Passer туысына жатқызды, ол тұқымға қазірге дейін жатады. Митохондриялық және ядролық ДНК зерттеулері оның үй торғайы мен испан торғайына жақын туыс болуы мүмкін екенін, ал қызыл торғайларға емес екенін көрсетті. Француз орнитологы Эмиль Оустале 1883 жылы Бранкодан алынған бір мысалды Passer brancoensis деп сипаттады, ал W. R. P. Bourne оны Passer iagoensis brancoensis деп мойындады, оның әртүрлі аралдардағы Яго торғайлары арасындағы айырмашылықтарды байқағанын мәлімдеді. Кейін ол көрген өзгерістердің екі клиналды тенденциядан тұратынын жазды: оңтүстікке қарай түсінің қараюы және континенттік жағалаудан алшақтаған сайын дене мөлшерінің кішіреюі. Чарльз Ворри ірі музейлердегі мысалдардың түктері мен өлшемдерін зерттегенде ешқандай маңызды айырмашылықтар таппады, сондай-ақ Ворри мен Саммерс Смит ешқандай қосалқы түрді мойындамады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Яго құсы – Кабо-Верде архипелагының эндемигі. Ол көптеген аралдарда кең таралған, бірақ Фого аралында (онда кездеспейді) және Санта-Лузия, Бранко және Сал (онда сирек кездеседі) аралдарында жоқ. Яго құсы жазық лава далалары, жағалаудағы тік жарлар, шатқалдар және егістік жерлердің жиектері сияқты әртүрлі орталарда кездеседі, биіктігі 700 метрге дейін. Ол адам қоныстанған жерлерде және бақшаларда да кездеседі, онда үй құсымен (house sparrow) біршама араласуы мүмкін, бірақ испан құсымен (Spanish sparrow) көбінесе араласпайды. Испан құсы үлкен ағаштар мен ауылдар бар өнімді жерлерде кездеседі, ал Яго құсын кіші ағаштар бар құрғақ өнімді жерлермен шектейді. Егер үй құсы мен Яго құсы бір елді мекенде кездессе, үй құсы тығыз қоныстанған жерлерді мекендейді, ал Яго құсы көбінесе ағаштар мен ашық кеңістіктерде кездеседі. Ауыл шаруашылығында Яго құсы егінге зиян келтіруі мүмкін, әсіресе бүршіктер мен жапырақтарды жеу арқылы.

Мінез-құлық

Яго құсы азық іздеу және көбейген кезде үйірлі болып келеді. Көбейту маусымынан тыс уақытта Яго құстары әрқашан үйірде болады, олардың саны көп болуы мүмкін. Олар басқа құстармен, тіпті қара шапалақ және Кабо-Верде шапалақ сияқты құстармен бірге жүреді. Яго құсы адамдардан тым тартынбайды, тіпті ұясында болғанда да оларға жақындауға рұқсат береді. Оның мекендейтін жерінде судың тапшылығына байланысты, ол су көздеріне қатты тартылады, ал адамдар су берген кезде үлкен үйірлер жиналуы мүмкін. Олар көбінесе шаңға малып тазалануын кішкентай топтарда байқауға болады, бұл судың азауына байланысты таза болу үшін қажетті мінез-құлық. Ересек Яго құсы негізінен шөп пен дәнді дақылдардың тұқымдарымен (Кабо-Вердеде өсірілетін басты дәнді дақыл – жүгері), сондай-ақ жәндіктермен және өсімдіктердің жас өршілдерімен қоректенеді. Олар жас жапырақтарды жеп егінге зиян келтіруі мүмкін, үй құстары сияқты үйлер маңындағы тамақ қалдықтарын жейді. Балапандар, ересектерден айырмашылығы, негізінен жәндіктермен, әсіресе, сіркешкілер, шырыштар және қоңыздармен қоректенеді. Яго құсы көбінесе жерде азық іздейді, тынышсыздықпен қозғалып, егеуқұйрық сияқты жерге жабысады. Ұялар әдетте 10 жұпқа дейінгі бос колонияларда бірнеше метр арақашықтықта салынады, бірақ кейде жұптар жеке ұя салады. Ұялар әртүрлі ортада салынуы мүмкін, әдетте жартастың немесе қабырғаның ойығында немесе жарығында тостаған тәрізді болады. Олар үйдің шатыры және көше шамдары сияқты адамдар салған құрылыстарды да пайдаланады. Ұя ашық болып, қауырсын мен түктермен төселген, тығыздық үшін жиырылған. Кейбір орнитологтар бұл құстың акация ағаштарында күмбезді ұялар салады деп хабарлаған, бірақ мұндай жазбалар испан құсымен шатасудың нәтижесі болуы мүмкін. Орташа ұяда үштен бес жұмыртқа болады. Екеуі де жұмыртқаларды күтіп, балапандарына тамақ әкеледі, бірақ аналықтары көбірек еңбек етеді. Жұмыртқалар шамамен 10 минуттай қысқа мерзімге күтіледі, ал аталықтары одан да аз уақытқа және сирек күтеді. Аталық аналық тамақ іздеп, ұяға әкелгенде оған ілеседі, бірақ ол өзі көп тамақ әкелмейді; жас құстар ұядан ұшып кеткеннен кейін аталық оларды тамақтандыруға белсендірек кіріседі.