Кіріспе

Неміс коммунисі және кісі өлтіруге қатысушы Макс Матерн (19 қаңтар 1902 – 22 мамыр 1935) – Германия Коммунистік партиясының (КПД) мүшесі. Полиция капитандығына ие Пол Анлауф пен Франц Ленктерді өлтіруге қатысқандығы үшін сотталып, атылды. Бұл кісі өлтірулер 1931 жылы Берлиндегі Бюлов-плацта болды. Кейіннен КПД және Шығыс Германияның Социалистік бірлік партиясы (СЕД) Матернді шейіт ретінде мақтан тұтты.

Ерте өмір

Макс Маттерн Уэкермюндеге жақын Берндхофта дүниеге келді және Шығыс Саксониядағы Квитцдорф-ам-Зеде шаруашылығы қиын жағдайда өсті. Ол Торгеловта қалыптар жасаушы болып білім алды және 1925 жылы туған жеріне жақын жерде жұмыс таппағандықтан Берлинге көшіп кетті. Ол партияның өздігінен қорғану жасағының мүшесі болып жұмыс істеді, онда партияға берілгендігін және қатал ұстанымдарын көрсетті. Джон Кёлердің сөзіне сүйенсек, нацистерге ұқсас, «Selbstschutz» жасағының мүшелері партия жиналыстарында күзетшілер болып жұмыс істеген, ал саяси қарсыластарымен көшедегі төбелес кезінде басын жаруға беделді болған. Нацистерден өзге, олардың басты қарсыластары Германияның Социал-демократиялық партиясы (SPD) және радикалды ұлтшыл партиялар еді. Олар әрқашан «Stahlrute» – 7 дюймдық түтікке сыйып, 14 дюймға дейін созылатын екі болат серіппе алып жүретін, ол қауіпті қаруға айналатын. Нацистерден қалыспау үшін, бұл қарапайымдар көбінесе тапаншамен де қаруланған.

Қылмыстар

Веймар республикасының соңғы күндері Берлиндегі КПД полиция қызметкерін өлтіру саясатын қабылдады – әрбір өлтірілген КПД мүшесіне жауап ретінде. 1931 жылдың 2 тамызында Рейхстагтың КПД депутаттары Хайнц Нойман мен Ханс Киппенбергер Берлин-Бранденбург аймағындағы партия жетекшісі Уолтер Ульбрихттен сөккі алды. Полицияның араласуына және Нойман мен Киппенбергердің саясатты орындамауына ашуланған Ульбрихт: «Саксонияда біз бұл мәселені бұрын шешкен болар едік. Берлинде біз енді кешігіп отырмаймыз. Жақын арада полицияны басынан соғамыз». Ульбрихттің сөздеріне ашуланған Киппенбергер мен Нойман жетінші округтің қырық екі жасар командирі капитан Пол Анлауфты өлтіруге шешім қабылдады. Үш қызы бар жесір капитан Анлауфты КПД «Швейнбаке», яғни «Шошқа бет» деп атаған. Джон Кёлердің сөзіне сүйенсек, Берлиндегі қақтығыстарға толы полиция қызметкерлерінің ішіндегі ең жек көрігі – қызылдар еді. Оның округі КПД штаб-пәтерінің маңында орналасқандықтан, қаладағы ең қауіпті аймақ болып саналды. Капитан коммунистік партияның заңсыз митингтерін таратуға жиі жетекшілік еткен. 1931 жылдың 9 тамызындағы жексенбі күні таңертең Киппенбергер мен Нойман Лассант сыраханасындағы бөлмеде шабуыл тобына соңғы нұсқаулар берді. Атыс жүргізушілер ретінде Эрих Мильке мен Эрих Зимер таңдалды. Кездесу кезінде Матерн бір қарауылға «Люгер» тапаншасын беріп: «Енді бәрі жұмысты бастайды. Швейнбаке бізді ешқашан ұмытпайды» деді. Сосын Киппенбергер Мильке мен Зимерден: «Швейнбакеге оқ атуға дайынсыздар ма?» деп сұрады. Мильке партия штаб-пәтерінде полиция тінтуі кезінде капитан Анлауфты көп көргенін айтты. Киппенбергер оларға жақын маңдағы сыраханада күтуге бұйырды, онда олар Bülow Platz-дың барлық аймағын көре алатын еді. Ол оларға капитан Анлауфты әрқашан аға сержант Макс Виллиг сүйреп жүретінін еске салды, оны КПД «Гусар» деп атаған. Киппенбергер: «Швейнбаке мен Гусарды көргенде, олармен айналысыңдар» деді. Оқтар аталғаннан кейін Мильке мен Зимерге қашқындарына көмектесетін аласапыран туралы хабарланды. Содан кейін олар үйлеріне қайтып, жаңа нұсқауларды күтуі керек еді. Сол күні кешке капитан Анлауфты Пруссия парламентін таратуды талап ететін наразылыққа шақырылды. Джон Кёлердің айтуынша, үстемдік құрған СДПК-мен күрескенде, КПД мен нацистер плебисциттен бұрынғы науқан кезінде күш біріктірген. Осы науқанның бір сәтінде нацистік пропаганда басшысы Жозеф Геббельс тіпті КПД агитаторы Уолтер Ульбрихтпен бірге трибунаны бөлісті. Екі партия да парламентті таратуды қалады, себебі жаңа сайлаулар СДПК-ны, барлық радикалдардың жауы болатын партияны құлатуға мүмкіндік береді деп үміттенді. Осы факті осы жексенбідегі атмосфераның әсіресе шиеленіскен болуын түсіндіреді. Сол күні кешкі сағат сегізде Мильке мен Зимер капитан Анлауфты, сержант Виллигті және капитан Франц Ленкті Bülow Platz және Кайзер Вильгельм көшесінің бұрышында орналасқан Вавилон кинотеатрының алдында келе жатқанда көрді. Олар кинотеатрдың кіреберісіне жеткенде, біреудің «Швейнбаке!» деп айқайлағанын естіді. Капитан Анлауф дауысқа бұрылғанда, Мильке мен Зимер жақын қашықтықтан оқ ашты. Сержант Виллигтің сол қолы мен қарынына оқ тиді. Алайда ол өзінің «Люгерін» тартып алып, шабуылшыларға толық патронды оқ жаудырды. Капитан Франц Ленк кеудесіне оқ тиіп, кіреберіс алдында қайтыс болды. Виллиг мойнына екі оқ тиген капитан Анлауфқа қарай жүгірді. Өмірінің соңғы демімен капитан «Wiedersehen Gruss» («Қоштасу, сау болыңыз») деді. Міне, осылай Мильке, Зимер, Тунерт және Матерн қашқанда кетті. Сержант Виллигтің аман қалғаны және шабуылшыларды тануға болатыны белгілі болғаннан кейін, Мильке мен Зимерді Кеңес Одағына жасырып әкетті.

Тұтқындау, сотталу және өлтіру

1933 жылғы наурыз айында қарауылшы Макс Тунертті Берлин полициясы қамауға алды, ол кісі өлтіруге қатысқандығын мойындады және барлық білгенін айтты. Бірнеше күн ішінде он бес күдікті, оның ішінде Маттерн, ұсталды және түрмеге қамалды. 1933 жылдың 14 қыркүйегінде Берлин газеттері олардың барлығының кісі өлтірудегі рөлдерін мойындағанын хабарлады. 1934 жылдың 19 маусымында Макс Матерн екі сотталушы, Михаэль Клаузе және Фридрих Бродэмен бірге кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді. 1935 жылдың 22 мамырында ол гильотинаға алынды.

Салдары

Шығыс Германия тарихи әдебиетінде Матерн коммунистік идея үшін шейіт ретінде бейнеленді. Көптеген көшелер, мектептер мен ұйымдар оның атымен аталды. Оның өмірі үлгілі коммунистің көркемделген мансабына айналды, бұл оның өмірбаянының үгіт-насихаттық нұсқасында көрініс тапты. Он жылдардан кейін, 1993 жылдың 26 қазанында, Шығыс Германияның бұрынғы Мемлекеттік қауіпсіздік министрі Эрих Мильке (1907–2000) капитан Анлауф пен Ленкті өлтіргені және сержант Макс Виллигті өлтіруге талпынғаны үшін сотталды. Ол алты жылға бас бостандығынан айырылды. Бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты, ол толық мерзімін өтемеді.