Кіріспе

Неміс саясаткері (1895–1952)
Неміс саясаткері Курт Эрнст Карл Шумахер, көбінесе Курт Шумахер (13 қазан 1895 – 20 тамыз 1952) деп танылады, неміс саясаткері және нацистерге қарсы күрескен тұлға. Ол 1946 жылдан бастап Германия Социал-демократиялық партиясының төрағасы болды және 1949 жылы Батыс Германия Бундестагындағы оппозицияның алғашқы жетекшісі атанды; ол өмірінің соңына дейін екі лауазымды бірге атқарды. Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін, ол он жылға жуық түрлі нацистік концлагерьлерде түрмеге қамалған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шумахер соғыстан кейінгі Германия демократиясының негізін салушылардың бірі болды. Өмір бойы реакциялық және революциялық күштерге, оның ішінде нацистік партияға және Германия Коммунистік партиясына (ГКП) қарсы тұрды. Ол ГКП-ны "қызылға боялған нацистер" деп атады.

Ерте өмір және мансап

Шумахер Батыс Пруссиядағы Кулм қаласында (қазіргі Польшадағы Чельмно) дүниеге келді. Ол либералды Германияның еркін ойлы партиясының мүшесі және қалалық кеңес депутаты болған шағын кәсіпкердің ұлы еді. Жасынан-ақ зерек оқушы болған ол, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оқуын тоқтатты да неміс армиясына қатысты. Желтоқсан айында Польшадағы Ловичтен батысқа қарай орналасқан Белявыда ауыр жарақат алғандықтан, оң қолы ампутацияланды. Дизентериямен ауырғаннан кейін әскерден босатылып, екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Шумахер 1919 жылы Галле, Лейпциг және Берлинде заң және саяси ғылымдарды оқып бітірді. 1924 жылы Вюртемберг еркін халық штатының (Landtag) депутаты болып сайланды. Жаңа құрылған демократиялық ұрыс ұйымы Reichsbanner Schwarz Rot Gold-қа және жергілікті республикалық "Швабенланд" ұйымына өтті. Шумахер Рейхсбаннердің Штутгарт бөлімшесінің төрағасы болды. 1933 жылдың шілдесінде, СПД-ның тыйым салынуына екі апта қалғанда, Шумахер тұтқындалды және түрмеде қатты ұрып-соқты. Оған босатылса, саяси қызметтен бас тартатынын жазған мәлімдемеге қол қою мүмкіндігі ұсынылды, бірақ Фриц Бауэр және тағы жеті саяси тұтқыннан айырмашылығы, ол бас тартты. Келесі он жыл бойы Хьюберг, Кухберг, Флоссенбург және Дахау нацистік концлагерьлерінде отырды. 1943 жылы, Шумахер өлімге таяғанда, оның жеңістігімен нацистік шенеунікті оны өз қамқорлығына алуға көндірді. 1944 жылдың соңында қайта тұтқындалып, 1945 жылдың сәуірінде ағылшын әскері келгенде Нойенгаммеде болды. 1946 жылдың қаңтар айында британдықтар мен американдықтар Шумахерді басшы етіп тағайындап, СПД-ны ұлттық партия ретінде қайта құруға рұқсат берді. Нацистік Германияның барлық кезеңін Германияда бірлесіп жұмыс істеместен өткізген жалғыз СПД басшысы болғандықтан, ол зор беделге ие болды. Жаңа Германияны басқаруға лайықты екеніне сенімді еді. Алайда Шумахердің теңдесін Кёльн қаласының бұрынғы мэрі Конрад Аденауэр табысты, оны американдықтар Германияда ешқандай социализмді қаламай, басшылыққа дайындады. Аденауэр соғысқа дейінгі Германия консерваторларының көпшілігін Германияның Христиандық-демократиялық одағы (CDU) деген жаңа партияда біріктірді. Шумахер 1948 және 1949 жылдары нацистердің билікке келуіне қаржыландырғаны үшін кінәлі деп есептеген ауыр өнеркәсіпті ұлттандыру және біріккен социалистік Германия үшін үгіт жүргізді. Оның идеяларына қарсы шыққан оккупациялық биліктерді айыптады. Аденауэр социализмге қағидаттық тұрғыдан қарсы болды және одақтастардың Германияға өзін-өзі басқару құқығын қайтарудың ең жылдам жолы олармен ынтымақтастық екенін мәлімдеді. Шумахер жаңа конституцияны, күшті ұлттық президенттікті қалаған, ол өзі жеңеді деп сенген лауазым еді. 1949 жылғы Grundgesetz-тің алғашқы жобасы одақтастар мен ХДС-тың да қолдауымен федеративтік жүйе және әлсіз ұлттық үкімет қарастырды. Шумахер мойынсұнбады, содан кейін одақтастар кеңестік қиындықтарға қарсы тұру үшін жаңа неміс мемлекетін жұмыс істеуге баптау үшін Шумахердің талаптарының бір бөлігіне келісті. Жаңа федералдық үкімет штаттардан басымдық алатын болады, бірақ президенттің өкілеттігі шектеулі болады. Нацизмге қарсы сөздеріне қарамастан, Шумахердің денацификация бағдарламасы бойынша ара-жібір жазбалары болды: "CDU бәсекелесіндей, Шумахер де одақтастардың денацификация бағдарламасының кең ауқымдылығына және одақтастардың соғыс қылмыстары бойынша сот процестерінің кемшіліктеріне қарсы сөйледі. Ол "кіші нацистерді", әсіресе Гитлер жастарының бұрынғы мүшелерін мемлекетке енгізу қажеттігін түсінді, тіпті Waffen SS мүшелерін де қосуды талап етті. Ол сондай-ақ 1951 жылғы Аденауэрдің 131-заңын қолдады, ол бұрынғы НСДАП бюрократтарына, полиция қызметкерлеріне және басқа да лауазымды тұлғаларға зейнетақы мен дауыс беру құқығын берді. Ол тіпті 1951 жылы Ландсбергтегі соңғы нацистік соғыс қылмыскерлерінің атылуына наразылық білдірді".

1949 жылғы федералды сайлау

1949 жылы тамызда Федеративтік Республиканың алғашқы ұлттық сайлауы өтті. Шумахер жеңіске жететініне сенімді болды, және көптеген сарапшылар оған қосылды. Бірақ Аденауэрдің жаңа ХДС-ы СПД-ға қарағанда бірнеше артықшылықтарға ие болды. СПД-ның соғысқа дейінгі билік базасының көп бөлігі енді Кеңес аймағының құрамына кірді, ал Бавария және Рейнланд сияқты соғысқа дейінгі Германияның ең консервативті аймақтары жаңа Германия Федеративтік Республикасында болды. Сонымен қатар, американдық және француз оккупациялық биліктері Аденауэрді жақтады және британдықтар бейтарап болса да, оның сайлау кампаниясына қолдан келгеннің бәрін жасады. Үстімізден, суық соғыстың басталуы, әсіресе Кеңес Одағы мен неміс коммунистерінің Кеңес аймағындағы әрекеттері, Германияда да, басқа елдерде де антисоциалистік реакция тудырды. СПД 1945 жылы сайлауды жеңіп алуға толық мүмкіндігі болған, бірақ 1949 жылға қарай жағдай оған қарсы бұрылды. Бұл, ГСДП-ның Шығыс Германияның жаңа үкіметін сынауымен қатар жүрді. Шумахер оларды ерекше сынады және бір кезде коммунистерді «қызылға боялған фашистер» деп атады. Шумахер өзінің «демократиялық социализм» көзқарасы мен Шығыс Германиядағы шындық арасында халықтың санасында айқын шекара салды, бірақ партиясының имиджіне әсер етті. Тағы бір фактор – неміс экономикасының жаңаруы, негізінен ХДС-тың Людвиг Эрхард жүргізген валюта реформасының нәтижесінде болды. Ш. Шумахердің денсаулығы нашарлап, жағдайды усложнитті. 1948 жылдың қыркүйегінде оның бір аяғы ампутацияланды. Шумахердің СПД-сы сайлауда ең көп мандатты жеңіп алды (бірақ ХДС және оның серіктес партиясы ХСС бірге көбірек мандат алды), бірақ ХДС еркін демократтар партиясымен, христиандық-әлеуметтік одақпен және неміс партиясымен оңшыл-орталық коалициялық үкімет құра алды. Аденауэр канцлер болып сайланды, бұл Шумахер үшін күтпеген жағдай болды. Ол парламенттік мәселелерде ынтымақтастықтан бас тартып, ХДС-ты капиталистер мен шетелдік державалардың агенттері деп айыптады. Шумахер Еуропалық ынтымақтастықтың жаңа құрылымдарына – Еуропа Кеңесіне, Еуропалық Көмір және Болат қауымдастығына және Еуропалық Қорғаныс қауымдастығына қарсы болды. Ол оларды капитализмді нығайту және Германияны одақтастардың бақылауына алу құралдары деп есептеді. Бұл позиция Батыс Еуропаның басқа социалистік партияларының наразылығын тудырды, содан кейін СПД оның пікірін қабылдамады және Еуропа Кеңесіне делегаттар жіберді.

Өлім және мұра

Аденауэрдің бірінші мерзімінің қалған бөлігінде Шумахер үкіметіне қарсылығын жалғастырды, бірақ Германияның қарқынды өркендеуі, Суық соғыстың күшеюі және Аденауэрдің Германияны халықаралық қауымдастықта қабылдатудағы жетістіктері Шумахердің беделін әлсіретті. 1951 жылдың желтоқсанында инсульт алғаннан кейін, SPD Шумахерді көшбасшы етіп кезекті сайлауға түсуге қатысты күмәнге толы болды. 1952 жылдың тамызында Шумахердің күрт қайтыс болуы оларды осы мәселені шешуден құтқартты. Шумахер 1952 жылдың қыркүйегінде Дортмундта өткен партия съезі үшін SPD бағдарламасының кіріспе бөлімін жазды. Ол: "Тек азаматтық сана мен әлеуметтік әділдікпен қолдау көрсетілген Германия ғана тоталитарлық тенденцияларға тойтарыс бере алады" деп жазды.