Кіріспе
Германия Коммунистік партиясы (Kommunistische Partei Deutschlands, KPD) – 1918 жылдан 1956 жылға дейін Германияда белсенді болған, солшыл саяси партия. Партия, Ұлы Отан соғысы аралығындағы Веймар Республикасындағы маңызды солшыл саяси күш, нацистік Германиядағы жасырын қарсылық қозғалысы және соғыстан кейінгі Батыс Германиядағы шағын партия болып табылды. 1956 жылы Федералды Конституциялық сот тарапынан тыйым салынғанша қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, соғысқа қарсы болған социалистер құрған партия, 1919 жылғы қаңтарда Германияда кеңес республикасын орнатуды көздеген Спартак көтерілісіне қатысты. Көтеріліс жеңілгеннен кейін және КПД басшылары Роза Люксембург, Карл Либкнехт және Лео Йогихес қаза болғаннан кейін, партия Пауль Леви басшылығымен уақытша умеренный, парламенттік бағытты ұстанды. Веймар Республикасы кезеңінде КПД дауыстардың 10-15 пайызын алып, ұлттық Рейхстагта (Веймар Республикасы) және штаттық парламенттерде өкілдік етті. 1925 жылдан бастап Эрнст Тельман басшылығымен партия толығымен сталиндік идеологияны қабылдап, Кеңес Одағының басшылығына адалдығын көрсетті. 1928 жылдан бастап партияның қаржыландыруы мен бақылауы негізінен Мәскеудегі Коминтернге жүктелді. Тельман басшылығымен партия шабуылдарын негізінен өзінің басты қарсыласы саналған Германия Социал-демократиялық партиясына бағыттап, оны «әлеуметтік фашистер» деп атады. КПД Веймар Республикасындағы барлық басқа партияларды «фашистер» деп санады. 1933 жылы Германиядағы сайлауда нацистік партия жеңіске жеткеннен кейін бір күн өткен соң КПД-ға Веймар Республикасында тыйым салынды. Партия нацистік Германияда жасырын ұйымдарын сақтап, КПД және оған байланысты топтар нацистік режимге қарсы ішкі қарсылықты ұйымдастырды, оның басты назарында нацистік әдебиеттерді тарату болды. 1933-1939 жылдар аралығында КПД 30 мың коммунисті жоғалтып, 150 мың адам нацистік концлагерлерге жіберілді. Тарихшы Эрик Д. Вайцтың сөзіне сәйкес, сталиндік террор кезінде Кеңес Одағындағы неміс эмигранттарының 60 пайызы жойылды, ал КПД Саяси бюросының мүшелерінің көбі нацистік Германияға қарағанда Кеңес Одағында қайтыс болды. Вайц сондай-ақ, Сталин әкімшілігінен жүздеген неміс азаматтарының, олардың көп бөлігі коммунистер, гестапоға тапсырылғанын атап өтті. Партия соғыстан кейінгі бөлінген Батыс және Шығыс Германияда қайта жанданып, 1949 жылғы Бундестагтың (Батыс Германия Парламенті) алғашқы сайлауында орын алды. Бірақ, Шығыстағы бұрынғы Кеңес Одағының оккупациялық аймағында Германия Демократиялық Республикасы құрылғаннан кейін партияның қолдауы төмендеді. 1956 жылы КПД Батыс Германияда Федералды Конституциялық сот тарапынан экстремистік деп танылып тыйым салынды. 1969 жылы партияның бұрынғы мүшелерінің бірі Германия Коммунистік партиясын (DKP) құрды, ол заңды күшін сақтап тұр. Сонымен қатар, КПД-ның мұрагері екенін мәлімдеген бірнеше ұсақ топтар құрылды. Шығыс Германияда партия Кеңес үкіметінің жарлығымен Социал-демократиялық партияның қалдықтарымен біріктіріліп, 1949 жылдан 1989-1990 жылдарға дейін Шығыс Германияны басқарған Социалистік Бірлік партиясын (СЕП) құрды. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін реформаторлар СЕП-ті басып алып, оны Демократиялық социализм партиясы (ДСП) деп атады. 2007 жылы ДСП, СДП-нің WASG фракциясымен бірігіп, «Сол» (Германия) партиясын құрды.
The Communist Party of Germany (Kommunistische Partei Deutschlands, , KPD ) was a major far left political party in the Weimar Republic during the interwar period, an underground resistance movement in Nazi Germany, and a minor party in West Germany during the postwar period until it was banned by the Federal Constitutional Court in 1956. Founded in the aftermath of the First World War by socialists who had opposed the war, the party joined the Spartacist uprising of January 1919, which sought to establish a soviet republic in Germany. After the defeat of the uprising, and the murder of KPD leaders Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht and Leo Jogiches, the party temporarily steered a more moderate, parliamentarian course under the leadership of Paul Levi. During the Weimar Republic period, the KPD usually polled between 10 and 15 percent of the vote and was represented in the national [[Reichstag (Weimar Republic) and in state parliaments. Under the leadership of Ernst Thälmann from 1925 the party became thoroughly Stalinist and loyal to the leadership of the Soviet Union, and from 1928 it was largely controlled and funded by the Comintern in Moscow. Under Thälmann's leadership the party directed most of its attacks against the Social Democratic Party of Germany, which it regarded as its main adversary and referred to as "social fascists"; the KPD considered all other parties in the Weimar Republic to be "fascists". The KPD was banned in the Weimar Republic one day after the Nazi Party emerged triumphant in the German elections in 1933. It maintained an underground organization in Nazi Germany, and the KPD and groups associated with it led the internal resistance to the Nazi regime, with a focus on distributing anti Nazi literature. The KPD suffered heavy losses between 1933 and 1939, with 30,000 communists executed and 150,000 sent to Nazi concentration camps. According to historian Eric D. Weitz, 60% of German exiles in the Soviet Union had been liquidated during the Stalinist terror and a higher proportion of the KPD Politburo membership had died in the Soviet Union than in Nazi Germany. Weitz also noted that hundreds of German citizens, the majority of whom were communists, had been handed over to the Gestapo from Stalin's administration. The party was revived in divided postwar West and East Germany and won seats in the first Bundestag (West German Parliament) elections in 1949, but its support collapsed following the establishment of the German Democratic Republic in the former Soviet Occupation Zone in the east. The KPD was banned as extremist in West Germany in 1956 by the Federal Constitutional Court. In 1969, some of its former members founded an even smaller fringe party, the German Communist Party (DKP), which remains legal, and multiple tiny splinter groups claiming to be the successor to the KPD have also subsequently been formed. In East Germany, the party was merged, by Soviet decree, with remnants of the Social Democratic Party to form the Socialist Unity Party (SED) which ruled East Germany from 1949 until 1989–1990; the merger was opposed by many Social Democrats, many of whom fled to the western zones. After the fall of the Berlin Wall, reformists took over the SED and renamed it the Party of Democratic Socialism (PDS); in 2007 the PDS subsequently merged with the SPD splinter faction WASG to form [[The Left (Germany).
Фишер мен Телманның басшылығы және біртұтас майдан
1923 жылы Көңес Одағына көңіл жағып, КПД-ның жаңа басшылығы сайланды. Партияның сол қанатындағы Рут Фишер, Аркади Маслов және Вернер Шолем 1924 жылы КПД басшылығына келді; Эрнст Тельман осы топпен одақтасып, политбюро мүшесі болды және 1924 жылғы қаңтарда КПД төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1925 жылғы тамызда Сталин Фишер басшылығын жойды және Тельманды партия төрағасы етіп тағайындады. Мысалы, 1923 жылғы қазанда КПД Саксония және Тюрингия штаттарында СДПК-мен коалициялық үкімет құрды. Бірақ Рейхсвер бұл үкіметтерді конституциялық процедура арқылы, Рейхсэкуция деп аталатын күшпен құлатты. 1926 жылы КПД Германия аристократиясының мүліктерін экспроприациялау жөніндегі референдумда СДПК-мен бірлесіп жұмыс істеді, олар 14,4 миллион дауыс жинады. 1927 жылы партияда 130 000 мүше болды, оның 40 000-ы 1920 жылы партияға қосылған. Партия Коминтерн бағытын ұстанды және Коминтерннен қаржыландырылды. Тельман басшылығымен партия Иосиф Сталин басқарған кеңестік басшылықпен тығыз байланыста болды; Тельман 1920-жылдардың ортасы мен соңындағы сталинизацияның қозғаушы күші және Германиядағы Сталиннің оң қолы деп сипатталды. Социал-фашизм термині 1923 жылғы Гамбург көтерілісінен кейін Германия Коммунистік партиясына енгізілді және партияда одан әрі күшті ықпалға ие болды; 1929 жылы ол теория ретінде таралды. КПД өзін Германиядағы «бірден-бір антифашистік партия» деп санады және Веймар Республикасындағы барлық басқа партияларды «фашистік» деп есептеді. 1930-жылдардың басында КПД нацистермен бірлесіп социал-демократтарға шабуыл жасады, екеуі де Веймар Республикасының либералды демократиясын құлатуға тырысты. Олар ұлтшыл көзқарасты жұмысшыларды өздеріне тартуға тырысып, ұлтшылдық бағытты ұстанды. 1931 жылы партия мүшелерінің саны 200 мыңға жетті. КПД басшылығы бастапқыда 1931 жылғы Пруссия Ландтагының референдумына сын көзбен қарады, бірақ кейін қолдады. Бұл өте оңшыл Штальхельмнің Пруссияның социал-демократиялық үкіметін плебисцит арқылы құлатуға жасаған сәтсіз әрекеті болды; КПД бұл науқанда SA-ны «жұмысшы халықтың жолдастары» деп атады. КПД сайлауда тұрақты нәтижелер көрсетті, көбінесе дауыстардың 10% -дан астамын жинады. 1932 жылғы қарашадағы сайлауда партия 100 депутатты алып, дауыстардың 16% -ын жинап, үшінші орынға шықты. 1932 жылғы ақпанда Тельманн «Гитлер алдымен билікке келуі керек, содан кейін революциялық дағдарыстың талаптары оңай орындалады» деді. 1932 жылғы қарашада КПД мен нацистер Берлиндегі көлік жұмысшыларының ереуіліне бірлесіп қатысты. Сынаушылар КПД-ның сектанттығы ұлттық социалистердің күшіне қарсы СДПК-мен біріккен майдан құру мүмкіндігін жойды деп сенді. Алайда партия 1932 жылға дейін СДПК және Жалпы Германия кәсіподақ федерациясына ашық шабуылдап, коалиция құруға тырыспады. Пруссия Ландтагында нацистер мен КПД заң шығарушыларының арасындағы төбелес Антифа құрылуына әкелді – Antifaschistische Aktion, партия оны «бірден-бір антифашистік партия КПД басшылығымен қызыл біріккен майдан» деп сипаттады. Франц фон Папен үкіметі Пруссияда төңкеріс жасағаннан кейін, КПД барлық жұмысшыларды өзінің басшылығымен жалпы ереуілге қолдау көрсетуге шақырды, бірақ бұл тек шектеулі жергілікті әрекеттерге әкелді. Декларацияға GGTUF, СДПК және Жалпы еркін жұмысшылар федерациясын қосылуға шақыру қосылды, бірақ КПД социал-демократтарды «бұқаралық күштермен мәжбүрлеуге» болатынына сенгендіктен, олардың басшыларына тікелей үндеу жасалмады. КПД Адольф Гитлер канцлер болып тағайындалғаннан кейін де осы тактиканы қайталады, бірақ бұл жолы да басқа ұйымдар мен жеке жұмысшылар оны елеусіз қалдырды.
KPD vice chairman in January 1924. Stalin engineered the Fischer leadership's removal in August 1925, and installed Thälmann as party chairman. For example, in October 1923 the KPD formed a coalition government with the SPD in the states of Saxony and Thuringia. However, the Reichswehr legally overthrew these governments by force, through a constitutional process called Reichsexekution. In 1926 the KPD worked with the SPD on a referendum to expropriate the German nobility, together mobilising 14.4 million voters. By 1927, the party had 130,000 members, of whom 40,000 had been members in 1920. ), the party followed the Comintern line and received funding from the Comintern. Under Thälmann's leadership, the party was closely aligned with the Soviet leadership headed by Joseph Stalin; Thälmann has been described as "the driving force behind Stalinization in the mid to late 1920s" and "Stalin’s right hand in Germany". The term social fascism was introduced to the German Communist Party shortly after the Hamburg Uprising of 1923 and gradually became ever more influential in the party; by 1929 it was being propagated as a theory. The KPD regarded itself as "the only anti fascist party" in Germany and held that all other parties in the Weimar Republic were "fascist". In the early 1930s, the KPD cooperated with the Nazis in attacking the social democrats, and both sought to destroy the liberal democracy of the Weimar Republic. They also followed an increasingly nationalist course, trying to appeal to nationalist leaning workers. In 1931, the party reported a membership of 200,000. The KPD leadership initially first criticised but then supported the 1931 Prussian Landtag referendum, an unsuccessful attempt launched by the far right Stahlhelm to bring down the social democrat state government of Prussia by means of a plebiscite; the KPD referred to the SA as "working people's comrades" during this campaign. The KPD maintained a solid electoral performance, usually polling more than 10% of the vote. It gained 100 deputies in the November 1932 elections, getting 16% of the vote and coming third. In February 1932, Thälmann argued that “Hitler must come to power first, then the requirements for a revolutionary crisis [will] arrive more quickly”. In November 1932, the KPD and the Nazis worked together in the Berlin transport workers’ strike. Critics believed that the KPD's sectarianism scuttled any possibility of a united front with the SPD against the rising power of the National Socialists. The party itself, however, continued to publicly attack the SPD and the General German Trade Union Federation well into 1932 and never attempted to form a coalition. A brawl between Nazi and KPD lawmakers in the Landtag of Prussia led to the creation of Antifa – short Antifaschistische Aktion, which the party itself described as a "red united front under the leadership of the only anti fascist party, the KPD". After Franz von Papen's government carried out a coup d'état in Prussia, the KPD issued a call for all workers to support a general strike under its own leadership, which only resulted in limited local action. The statement was addended with a short call on the GGTUF, the SPD and the General Federation of Free Employees to join in, but the KPD's belief that social democrats would have to be ‘coerced by the masses’ meant that their leaders were never approached directly. The KPD tried the same tactic again after Adolf Hitler was appointed as chancellor but was widely ignored by other organisations and individual workers this time as well.
Нацистік дәуір
27 ақпанда, Адольф Гитлер канцлер болып тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Рейхстаг өртке оранды және ғимараттың жанынан Нидерланд кеңесінің коммунисі Марин ван дер Люббе табылған еді. Нацистер өрттің жалпы коммунистік науқас қозушылардың салдарынан болғанын жариялады, бірақ 1933 жылы неміс сотында ван дер Люббе өздігінен әрекет еткеніне үкім шығарылды, өйткені ол өзі солай мәлімдеген еді. Келесі күні Гитлер Гинденбургті Рейхстаг өртін пайдаланып жарлық шығаруға көндірді. Бұл жарлық Веймар конституциясында бекітілген азаматтық құқықтарды тоқтатты, формальды түрде коммунистердің зорлық-зомбылық әрекеттеріне қарсы күресу үшін. Өрттен кейін бірнеше сағат өткен соң, полиция ондаған коммунистерді қамауға алып, репрессия басталды. Гитлер Компартияны (KPD) ресми түрде тыйым сала алатын болса да, ол бірден осы қадамға бармады. Ол, бір жағынан, зорлыққа толы көтеріліске ұшырау қаупінен сақтанды, екінші жағынан, Компартияның Социал-демократиялық партияның (SPD) дауыстарын тартып алып, солшылдарды бөліп тастауы мүмкін деп ойлады. Дегенмен, көптеген судьялар өртке Компартияның кінәлі екенін жариялады және Компартияға мүшелік өзіндік құтқарушылық әрекет саналады деген тұжырымға келді. 1933 жылғы наурыз сайлауында Компартия 81 депутатты сайлады. Бірақ олардың орындарына отыруларына рұқсат берілмейтіні жасырын емес еді; олардың барлығы дерлік дереу қамауға алынды. Де-факто, Компартия Рейхстаг өртін пайдаланып шығарылған жарлық күнінен бастап «заңсыз» деп есептелді, ал сайлаудан кейін, 6 наурыздан бастап «толықтай тыйым салынды». Сайлаудан кейін көп ұзамай нацистер «Уәкілеттік беру туралы» заңды қабылдады, бұл заң кабинетке – іс жүзінде Гитлерге – Рейхстагтың қатысуынсыз заңдар шығаруға мүмкіндік берді, тиімді түрде Гитлерге диктаторлық билік берді. Бұл заң жобасы конституциялық түзету болғандықтан, оны ресми түрде қарау үшін Рейхстагтың үштен екі бөлігінің қатысуы қажет еді. Ешқандай мүмкіндікке орын бермей, Рейхстаг төрағасы Герман Геринг қажетті кворумды есептеу үшін Компартияның орындарын санамады. Бұл тарихшы Ричард Дж. Эвансты «Уәкілеттік беру туралы» заң заңға қайшы түрде қабылданды деген тұжырымға әкелді. Нацистерге депутаттардың үштен екісінің басым көпшілігін алу үшін Компартия депутаттарын санаудың қажеті болған жоқ. Алайда, Эванс Компартия депутаттарын кворумды есептеу үшін санамау «олардың бар екенін мойындаудан бас тартумен» тең екенін және осылайша «заңсыз әрекет» болғанын дәлелдеді.
Соғыстан кейінгі тарих
Шығыс Германияда Кеңес Әскери Әкімшілігі Германиядағы СДПК-ның шығыс бөлімшесін КПД-мен (Пик пен Ульбрихт басқарған) біріктіріп, 1946 жылғы сәуірде Социалистік Бірлік Партиясын (СЭД) құрды. Бұл партия номиналды түрде теңдік негізінде құрылғанмен, тез арада коммунистердің ықпалына көшті, ал бірігуге қатысқан СДПК-ның көптеген наразы мүшелері жақын уақыттың ішінде партиядан қуылды. 1949 жылы Шығыс Германия мемлекетінің ресми түрде құрылуына қарай, СЭД толыққанды коммунистік партияға айналып, басқа совет блогының коммунистік партиялары сияқты дамыды. Ол 1949 жылдан 1989 жылға дейін Шығыс Германиядағы басқарушы партия болды. СДПК Берлинде тәуелсіздігін сақтап алып, СЭД-ті Батыс Берлинде шағын филиал құруға мәжбүр етті – Батыс Берлиндегі Социалистік Бірлік Партиясы. КПД Германияның батыс бөлігінде қайта ұйымдастырылып, 1949 жылғы Бундестагтың алғашқы сайлауында 5,7 пайыз дауыс жинады. Алайда, Суық соғыстың басталуы және одан кейінгі солшылдарға қарсы кең тараған репрессия партияның қолдауының күрт төмендеуіне әкеп соқты. Партияның беделі Қызыл Армияның Шығыс Германияны басып алу кезіндегі әрекеттерінен – тонау, саяси қуғын-сүргін және жаппай зорлаулар – зардап шекті. Иосиф Сталиннің бұйрығымен Парламенттік Кеңестің коммунистік депутаттары Батыс Германияның саяси заңдылығын мойындамау үшін БРД-ның Негізгі Заңына қол қоюдан бас тартты. 1953 жылғы сайлауда КПД жалпы дауыс берушілердің 2,2 пайызын ғана алып, барлық мандаттарынан айырылып, енді қайтадан сайлауға түсе алмады. 1956 жылдың тамызында Германияның Федералды Конституциялық Соты партияны тыйым салды. Германияның қайта бірігуінен кейін көптеген DKP мүшелері СЭД-тің қалдықтарынан құрылған Жаңа Демократиялық Социализм Партиясына қосылды. 1968 жылы КПД-нің тағы бір өзін мұрагер деп жариялаған ұйымы құрылды – Германияның Коммунистік Партиясы/Марксистер-Лениншілер (КПД/МЛ), ол Маоистік және кейін Ходжаистік идеяларды ұстанды. Бұл партия көптеген бөліністерден өтті және 1986 жылы троцкишілдер тобымен бірігіп, Біріккен Социалистік Партияны (БСП) құрды, бірақ ол ешқандай ықпалға ие бола алмады және 1990 жылдардың басында таратылды. Конгрестер арасында партия басшылығы Орталық Комитетте болды, ол Конгресте сайланды. Орталық Комитетке басшылық тұратын жерде тұратын адамдар мен олар өкілдік ететін округтерден сайланған (бірақ Конгресте сайланған) партияның кең ауқымындағы өкілдері кірді. Сайланған тұлғаларды оларды сайлаған органдар қайта шақыруға құқылы болды. Бруэ атап өткендей, КПД өміршеңдігінің алғашқы жылдарында шамамен 200 толық уақытты қызметкерді жұмысқа алды, олар "орташа білікті жұмысшының жалақысын алып, тұтқындалған, сотталған және сотталғандардың біріншілері болды, ал оқ атылғанда бірінші болып құлады".
Федералды сайлау
+ КПД федералды сайлау нәтижесі (1920–1953)
Сайлау Дауыстар Орындықтар Ескертулер
No.%+/– No.+/–
1920 589.454 2.1 (No. 8) Алдыңғы сайлауды бойкоттады
Мамыр 1924 3.69 3.280 12.6 (No. 4) 10.5 58 АҚШ ЖСД-нің сол қанатымен біріккеннен кейін
Желтоқсан 1924 2.70 9.086 8.9 (No. 5) 3.7 17
1928 3.26 4.793 10.6 (No. 4) 1.7 9
1930 4.59 0.160 13.1 (No. 3) 2.5 23 Қаржы дағдарысынан кейін
Шілде 1932 5.28 2.636 14.3 (No. 3) 1.2 12
Қараша 1932 5.98 0.239 16.9 (No. 3) 2.6 11
Наурыз 1933 4.84 8.058 12.3 (No. 3) 4.6 19 Гитлер Германияның канцлері болған кезде
1949 1.36 1.706 5.7 (No. 5) 6.6 66 Батыс Германияның алғашқы федералды сайлауы
1953 607.86 0.2 2.2 (No. 8) 3.5 15
Президент сайлауы
+ КПД федералды сайлау нәтижесі (1925–1932)СайлауДауыстарКандидатNo.%19251 871 815 (1-тур)1 931 151 (2-тур)7.0 (No. 4)6.4 (No. 3)Эрнст Телманн19324 938 341 (1-тур)3 706 759 (2-тур)13.2 (No. 3)10.2 (No. 3)Эрнст Телманн