Кіріспе

Американдық актер (1929–1994)
Американдық футболшы

Тимоти Аголия Кэри (11 наурыз, 1929 – 11 мамыр, 1994) – американдық кино және телевизиядағы кейіпкерлік актер, көбінесе өте жайсыз немесе зорлыққа бейім, шектен шыққан мінез-құлқымен ерекшеленетін рөлдерде ойнаған. Ол ең алдымен Стэнли Кубрикпен бірлесіп жұмыс істегенімен танымал, олардың "Жауын шабуыл" (1956) және "Даңқ жолы" (1957) фильмдері осыған дәлел. Сонымен қатар, Джон Кассаветис түсірген "Мини мен Московиц" (1971) және "Қытайлық букмекердің өлтірілуі" (1976) фильмдерінде де ойнаған. Басқа да атақты фильмдері: "Қылмыс толқыны" (1954), "Эдемнің шығысы" (1955), "Бір көзді Жек" (1961), "Жағажай бингосы" (1965), "Бас" (1968) және "Киім" (1973). Кэри сонымен қатар жазушы және режиссер болды, оның ең танымал жобасы – төмен бюджетті тәуелсіз фильм "Әлемдегі ең үлкен күнәкар" (1962).

Ерте өмір және мансап

Кейри 15 жасында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Теңіз корпусына қатарына қосылды, бірақ бұл оған ұнамады. Ол Билли Уайлдердің 1951 жылғы «Ас ішінде» (басқаша атауы – «Үлкен карнавал») фильміндегі шағын рөлмен кинодағы дебютін жасады. Кейридің ең танымал ерте рөлдерінің бірі – 1956 жылғы Стэнли Кубрик түсірген «Жазалау» фильміндегі рөлі. 1957 жылғы «Байоу» (кейін «Жұпыр ақ қоқыс» деп аталды) фильмінде Кейри «Улисс» есімді ақыл-есі дұрыс емес каджун дүкеншісінің рөлін сомдады, бұл оның басты рөлдерінің бірі болды. Кейри «Эдемнің шығысында», «Жабайы», «Бір көзді Джек» фильмдерінде де ойнады. Ол «Твит» есімді кейіпкерді сомдаған телешоуда жануарларды тірілте алатын қабілетімен ерекшеленді. Ол комедиялық «D.C. Cab» фильмінде Өлім періштесінің шағын рөлін ойнады және Monkees тобының өзін-өзі пародиалайтын музыкалық комедиясы «Head» фильмінде пайда болды. Оның соңғы түскен фильмі – 1986 жылғы «Эхо парк». Кейри 1950 жылдардан 1980 жылдарға дейін теледидарда да таңдаулы рөлдерде ойнады. Режиссер Квентин Тарантиноның айтуынша, Кейри Тарантиноның «Қанды иттілер» фильміндегі Джо Кэбот рөліне кастингтен өтті. Рөл берілмесе де, сценарий оған және басқаларға арналған. Кейридің жүзі («Жазалау» фильмінен) The Beatles тобының «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомының мұқабасында Джордж Харрисонның артында бейнеленген. Коммерциялық нұсқадағы мұқабада оның суреті болмаса да, «Sgt. Pepper» сессиясынан алынған фотосуреттерде оны көруге болады. Кейри алғаш рет 1958 жылы «Gunsmoke» сериалында «The Gentleman» эпизодында Джек Кэссидимен бірге «Тиллер Эванс» атты жабайы, зорлық-зомбылыққа бейім және қызғанышпен қараушы ковбой рөлін ойнады (S3E39). Кейіннен ол 1966 жылғы «Quaker Girl» (S12E12) эпизодында есі дұрыс емес қарулы адам – Чарльз Бастер Рилла рөлін сомдады. Ол «Columbo» сериалының пилоттық эпизоды «Ransom for a Dead Man» фильмінде Берт рөлін ойнады, онда Ли Грант қонақ ретінде түсті және ол алғаш рет 1971 жылдың 1 наурызында көрсетілді. Кейри «Columbo» сериалының «Dead Weight» эпизодында да сол рөлді қайталады, онда Эдди Альберт және Сюзанн Плешет қонақ ретінде түсті және ол алғаш рет 1971 жылдың 27 қазанында көрсетілді.

Әлемдегі ең үлкен күнәкар

Кэри 1962 жылы "Әлемдегі ең үлкен күнәкар" толық метражды фильмін жазды, өндірді, режиссерлік етті және бас рөлде ойнады. Фильмнің музыкалық қосымшасын жас, әлі "Mothers of Invention" тобына кірмеген Фрэнк Заппа жазды. Бұл фильм 2018 жылдың сәуір айында Голливудтағы TCM фестивалінде түнгі сеанста көрсетілді. Оның ұлы Ромео Кэри фильмді ұсынды.

Жеке өмір

Кэри Бруклиндегі Бей-Ридж қаласында итальян және ирланд тегінен шыққан отбасында дүниеге келген. Кэри мен әйелі Дорис алты бала тәрбиеледі: Ромео, Марио, Валенсия, Сильвана, Дагмар және Жермен. Кэри 1994 жылы Лос-Анджелесте 65 жасында инсульттан көз жұмды. Оның денесі Калифорния штатының Уиттиер қаласындағы Роуз Хиллз естелік саябағына жерленген.