Кіріспе

Жоғары докторлық дәрежесі

Әдебиет докторы (D. Litt., Litt. D., латынша: Litterarum Doctor немесе Doctor Litterarum), кейбір елдерде «әдебиет докторы» деп аталады, – өнер, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы жоғары деңгейлі академиялық дәреже. Елдеріне қарай, бұл дәреже философия докторынан (Ph.D.) кейін берілетін жоғары докторлық дәреже болуы мүмкін, немесе ғылым докторы (Sc. D. немесе D. Sc.) немесе заң докторы (LL. D.) сияқты басқа да жоғары докторлық дәрежелермен теңестіріледі. Бұл дәреже көптеген елдердегі университеттер тарапынан өнер, әлеуметтік ғылымдар немесе гуманитарлық ғылымдар саласындағы ерекше жетістіктері үшін, мысалы, шығармашылық немесе мәдени өнерге жасаған жаңа үлестері үшін, немесе әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдардағы зерттеулері мен ғылыми еңбектері үшін беріледі. Ол әдетте, бастапқы диссертацияны дайындау және қорғауды қамтитын, жүйелі докторлық оқуды аяқтағаннан кейін немесе тұрақты зерттеулер, жарияланымдар, зерттеу жұмыстары немесе жоғары деңгейдегі ғылыми еңбектер жиынтығын ұсынғаннан кейін беріледі. Бұл докторлық дәрежеге қол жеткізуден басқа, бұл дәреже құрмет ретінде де берілуі мүмкін, бұл жағдайда гуманитарлық, мәдени немесе көркемдік салалардағы өмір бойына жеткен жетістіктерін немесе қоғамға жасаған маңызды үлестерін мойындау мақсатында болады. Құрметті докторлық дәрежесі ретінде берілген кезде, диплом тағайындау органының қалауынша, өтініш, тіркелу, оқу курстары, докторлық диссертация немесе дипломдық жұмыс, портфолио бағалау сияқты стандартты талаптардың көпшілігі немесе барлығы алынып тасталуы мүмкін. Құрметті Әдебиет докторын алған адамдардың марапаттаушы мекемемен бұрынғы байланысы болуы міндетті емес, және көп жағдайда олар өз есімдерінің алдынан «доктор» деген атауды қолдануына рұқсат етілмейді. Университеттер, колледждер немесе ғылыми қоғамдар, әсіресе гуманитарлық ғылымдарды немесе жалпы адамзатты байытқан сирек кездесетін тұлғалар ретінде танылған көрнекті тұлғаларға Әдебиет докторы немесе Гуманитарлық ғылымдар докторының құрметті дәрежесін беруі мүмкін. Марк Твен 1907 жылы Оксфорд университетінен әдеби еңбектері үшін құрметті Әдебиет докторы дәрежесімен марапатталды. Нельсон Мандела 1993 жылы Натал университетінен және 2000 жылы Танзанияның Ашық университетінен Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күрестегі көшбасшылығы үшін құрметті Әдебиет докторы дәрежесін алды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та диплом құрметті диплом немесе еңбекпен алынған диплом ретінде берілуі мүмкін. Гарвард, Колумбия және Йель университеттері сияқты көптеген американ университеттері әдебиет докторы (D. Litt.) дәрежесін үнемі табыстайды. Дрю университетінде еңбекпен алынатын әдебиет докторы (D. Litt.) бағдарламасы магистрлік дәрежеден кейін 45 академиялық сағатты аяқтауды, соның ішінде 150-ден 220 беттік докторлық диссертацияны сәтті әзірлеу және қорғауды талап етеді.

Франция

Францияда докторлық диссертация мамандық бойынша беріледі, бірақ олардың ресми тізімі жоқ. Әдебиет докторына үміткерлерге Doctorat ès lettres, немесе қысқаша Dr ès l беріледі.

Жоғары академиялық дәреже – Habilitation à diriger des recherches, ол әр салада әртүрлі ережелер бойынша алынады. Әдебиет саласында үміткерлер жаңа және бұрын жарияланбаған еңбек ұсынуы керек. Абибилитация (мамандығы көрсетілмейді) иелері француз университеттерінде профессорлық қызметке үміттенуге құқылы. 1950 жылдарға дейін қолданылған, қазір жойылған Doctorat d'État дәрежесі Doctorat ès lettres деп аталды (Францияда "хаттар" термині "гуманитарлық ғылымдарды" білдіреді).

Үндістан

Үндістанда DLitt дәрежесі бұрын «Әдебиет докторы» деп аталатын, бірақ қазіргі уақытта DLitt – 2014 жылдан бастап «Әдебиет докторы» деген аббревиатура, себебі Үндістан Үкіметінің газетте жарияланған хабарламасы бойынша номенклатура өзгертілді. DLitt – өнер, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы докторантурадан кейінгі ең жоғары дәреже. DLitt мемлекеттік университеттегі зерттеулер арқылы «жетілуі» мүмкін, немесе ерекше жетістіктері үшін құрметті сыйлық ретінде табыс етілуі мүмкін. DLitt дәрежесін алу үшін философия докторы дәрежесі және PhD бітіргеннен кейін осы салаға маңызды үлес қосқанының куәлігі қажет. DLitt диссертациясы ерекше жоғары деңгейде болуы тиіс және оны осы саланың көрнекті сарапшылары қарастырады. Сондай-ақ, DLitt диссертациясындағы жаңа білімдер көпшілік алдында қорғалуы керек. DLitt (honoris causa) мемлекеттік университеттермен, әдетте, құрметті қонақтарға немесе талап етілетін біліктіліктері болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, бірақ білім саласының академиялық немесе кәсіби дамуына маңызды үлес қосқан сарапшыларға беріледі. Құрметті DLitt – бұл академиялық дәреже емес, сыйлық ретінде қарастырылады. Сол сияқты, Үндістанда санскрит, пали, пракрит, үнді дінтану, шығыс әдебиеті және индуология салаларындағы докторантурадан кейінгі ең жоғары білім беру дәрежесі Видья Вачаспати деп аталады, ол заңды түрде DLitt-ке тең деп танылады. Видья Вачаспати бағдарламасына қатысу үшін, әдетте, жарияланған еңбектердің болуы және докторлық дәрежесіне тең Видья Вайриди дәрежесін алғандығы талап етіледі. Видья Вачаспати атағы сондай-ақ, басқа жағдайда білім беру талаптарына сай келмейтін, бірақ олардың біліктілігі мен үлесі құрметке лайық деп танылған көрнекті ғалымдарға да берілуі мүмкін.