Кіріспе

Ральф Штайнер (8 ақпан 1899 – 13 шілде 1986) – американдық фотограф, құжаттамалық киноның алғашқы режиссерлерінің бірі және 1930-шы жылдардағы авангардты кино жасаушылардың маңызды өкілі.

Суретші

Кливлендте туған Штайнер Дартмут университетінде химияны оқыды, бірақ 1921 жылы Кларенс Х. Уайт атындағы қазіргі заманғы фотография мектебіне түсті. Уайт Штайнерге Манхэттен фотогравировка компаниясында жұмыс табуға көмектесті, және Штайнер Роберт Флагертидің 1922 жылғы «Солтүстік Нанукі» фильмінен көріністердің фотогравировкалық табақтарын жасады. Одан көп ұзамай, Штайнер Нью-Йоркте жеке фотограф ретінде жұмыс істей бастады, көбінесе жарнама саласында және «Ladies' Home Journal» сияқты басылымдар үшін жұмыс істеді. 1925 жылы ол Антон Брюэлл (1900–1982) атты әріптесімен бірге 47-ші көшеде студия ашып, «The New Yorker» журналы үшін костюм киген үш кесілген фигураның әзілді үстел үстіндегі суреттерінен повестьтік серия жасады; сондай-ақ Вебер мен Heilbroner ерлер киімінің үздіксіз апталық жарнамаларын дайындады. Олардың клиенті Уолл-стрит құлауынан зардап шекті. Фотограф Пол Страндтың ынталандыруымен Штайнер шамамен 1927 жылы «Фильм және фото лигасына» қосылды, ол солшыл бағытталған ұйым болатын. Ол сонымен қатар Уокер Эванстың фотографиясына әсер етіп, оған кеңес, техникалық көмек және өзінің бір көрініс камерасын сыйлады.

Кинорежиссер

1929 жылы Штайнер өзінің алғашқы «H2O» фильмін жасады, ол толқындар тудырған судың абстрактілі бейнесін поэтикалық түрде көрсетеді. Бұл сол кездегі жалғыз фильм болмаса да – дәл сол жылы Жорис Ивенс «Regen (Жаңбыр)» фильмін түсірді, ал Хенвар Родакевич осы кезеңде өзінің ұқсас «Жас жігіттің портреті» (1931) фильмінде жұмыс істеді – ол замандастарының назарын аударды және кейіннен классикалық туынды ретінде танылды: «H2O» 2005 жылдың желтоқсанында Ұлттық кино тізіліміне енгізілді. Штайнердің басқа да ерте фильмдерінің ішінде «Серф және теңіз шөптері» (1931) H2O тұжырымын кеңейтеді, өйткені Штайнер камерасын жағалауға бұрды; «Механикалық принциптер» (1930) – дөңгелектер мен механизмдерге негізделген абстракциялық туынды. 1930 жылы Штайнер Гарри Алан Потамкин атындағы киномектептің оқытушылар қатарына қосылды, ол Потамкиннің 1933 жылы қайтыс болуына дейін жабылды; онда ол Лео Хурвицпен танысты және Хурвицтің фильмді әлеуметтік әрекет құралы ретінде пайдалану идеяларынан шабыт алып, «Фильм және Фото лигасынан» шығып, Нью-Йорктегі кинематографистердің еркін коалициясына қосылды. Олар жинаған материалдарды жұмысшылар митингілерінде, конференцияларда және ереуілдерде көрсетілетін солшыл жаңалықтар фильміне пайдаланды. Осы фильмдердің өте аз бөлігі ғана сақталған, көптегені 1935 жылы қоймадағы өрт кезінде жойылды. Осы кезеңде Штайнер «Pie in the Sky» (1935) сияқты тақырыптық, ойдан шығарылған сатиралық фильмдерде де жұмыс істеді, бұл Элия Казанның қатысқан алғашқы фильмі болды. Штайнер жазда Коннектикут штатының Николс ауылында орналасқан Пайн Брук кантри клубында болды, ол Фелисия Сорель және Глюк Сандор сияқты актерлермен бірге «Group Theatre (Нью-Йорк)» тобының жазғы репетициялық штаб-пәтеріне айналды. Штайнер Странд, Хурвиц және Пол Иваномен бірге Паре Лоренцтің «The Plow That Broke the Plains» (1936) фильмінде оператор болып жұмыс істеді, сондай-ақ Лоренцтің «The River» (1938) фильміне де қатысты, бірақ титрде көрсетілген жоқ. Штайнер «Frontier Films» компаниясына ауысқан кезде «Nykino» тобымен бірге болды, бірақ 1938 жылы «The City» (1939) фильмінің түсірілімдерін өзімен бірге алып кетті. Штайнер мен Уилард Ван Дайк бірлесіп түсірген, Аарон Копландтың түпнұсқа музыкасымен сүйемелделген «Қала» фильмі 1939 жылы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде көрсетілді және екі жыл бойы көрсетілді. Хенвар Родакевич 1938 жылдың тамызында «Қала» фильмінің түсіріліміне көмектесу үшін Лос-Анджелестен Штайнерге көшіп келді, өзінің монтаждау, жазу және ұйымдастыру дағдыларын жобаға салған. Голливудты жек көруіне және әріптестерінің ортақ сезімдеріне қарамастан, 1940 жылдары Штайнер жазушы-продюсер ретінде жұмыс істеу үшін Голливудқа барды, бірақ төрт жылдан кейін Нью-Йоркке оралды. Содан кейін ол жеке және сәндік фотосуретшілік саласына қайта оралды, 1962 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін «Vogue», «Look Magazine» және басқа басылымдармен жұмыс істеді. Штайнер Вермонт штатына қоныстанды, онда ол жазда Мэн аралында демалыс алды.

Кейінгі фильмдер

Кино түсіруден ұзақ үзіліс жасағаннан кейін, Штайнер жеке бастамамен қайтадан киноға қайтты және 1960 мен 1975 жылдар аралығында "Көргеннің қуанышы" деген ортақ атаумен біріктірілген сегіз фильм жасады. Скотт Макдональдтың сөзіне қарағанда, бұл фильмдерге дұрыс келмейтін дыбыс жолдары қосылып, Штайнердің өзінің кез келген көркемдік мақтандықтанудан қашу ниетімен бұзылған, алайда "Штайнердің ең әдемі және есте қаларлық кадрларының көп бөлігі оларда сақталған". Штайнердің кейінгі фильмдерін монтаждауға көмектескен Натаниел Дорски, Штайнердің "ешқандай әсем нәрсе жасағысы келмеген, бірақ өмірдің өзін бағалаған және оның фильмінде біздің көрікті әлеміндегі ерекше сиқырды ең қарапайым жағдайларда көрсетуді қалаған қарт адам болғанын" айтты.

Мұра

Штайнердің фотосуреттері ерекше бұрыштарымен, абстракциясымен және кейде таңғажайып сюжеттерімен көзге түседі; 1944 жылғы «Gypsy Rose Lee and Her Girls» суреті кейде Weegee-дің туындысы деп жаңылысады. Дегенмен, оның тәжірибелік фильмдері ерте американдық авангард киносының негізгі туындылары саналады, ал Ральф Штайнердің көркемдік стилінің ықпалы әлі де сезіледі; мысалы, заманауи авангард режиссері Тимолеон Уилкинс Штайнерді шабыт көзі деп атайды. Штайнерді жоғары бағалайтын автор Скотт Макдональд бұл тізімге Дорски, Эндрю Норен, Ларри Готтхайм және Питер Хаттонды қосады. Майя Дерен, Стэн Браххейдж сияқты американдық авангард режиссерлерінің бірінші және екінші буындары арасындағы байланыс шамалы, бірақ Штайнер осы үзілісті жолай білгендердің қатарында.