Андре Кертэс: Венгр фотографының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Венгриялық фотограф (1894–1985)

Андре Кертес (kɛʁtɛs; 2 шілде 1894 – 28 қыркүйек 1985), тумасы Андор Кертес, фотосурет композициясына және фоторепортажға жасаған революциялық үлесімен танымал венгриялық фотограф болды. Карьерасының басында оның бұрынғыдан безгеше камера бұрыштары мен стилі оның жұмысының кеңінен танылуына кедергі келтірді. Кертес өзіне лайықты әлемдік танымалдық келді деп ешқашан сезінбеді. Бүгінде ол 20 ғасыр фотосуретінің маңызды тұлғаларының бірі саналады. Отбасысы оның қор брокері болып жұмыс істеуін күткенімен, Кертес фотосуретке өздігінен, тәлімгерсіз бейімделді, ал оның алғашқы жұмыстары негізінен сол жылдары кең таралған журналдарда жарияланды. Бұл оның өмірінің соңына дейін жалғасты, ол кезде Кертес тапсырыстарды қабылдауды тоқтатты. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қысқа уақыт қызмет етті және 1925 жылы отбасының қарсылығына қарамастан, әлемнің өнер астанасы Парижге көшіп келді. Парижде ол Францияның алғашқы суреттелген журналы «VU» үшін жұмыс істеді. Көптеген жас иммигрант суретшілермен және Дада қозғалысымен байланыста болған ол сыншылардың және коммерциялық табысқа қол жеткізді. Немістердің еврейлерді қуғындауы мен Екінші дүниежүзілік соғыс қаупіне байланысты Кертес 1936 жылы АҚШ-қа эмиграция жасауға шешім қабылдады, онда ол тапсырыспен жұмыс істеу арқылы өзінің беделін қайта құруға мәжбүр болды. 1940-1950 жылдары ол журналдарда жұмыс істеуді тоқтатты және халықаралық деңгейде үлкен жетістіктерге қол жеткізе бастады. Оның мансабы әдетте, ол жұмыс істеген жеріне және оның жұмысы ең танымал болған кезеңдерге байланысты төрт кезеңге бөлінеді: венгрлік кезең, француздық кезең, американдық кезең және өмірінің соңында халықаралық кезең.

Ерте өмір және білім

Андор Кертес 1894 жылғы 2 шілдеде Будапештте кітап сатушы Липот Кертес пен оның әйелі Эрнестин Хоффманның еврей отбасында дүниеге келді. Достары "Банди" деп білген Андор, үш ұлының ортаншысы еді, оның ішінде Имре мен Женө де бар. Липот 1908 жылы туберкулезден қайтыс болған соң, жесір қалған Эрнестин үш баласын асырауға күйін жеткізбеді. Эрнестиннің ағасы Липот Хоффман отбасын асырап, балаларға әкеше қамқорлық жасады. Олар көп ұзамай Хоффманның Сигетбекседегі шаруалық жеріне көшіп кетті. Кертес тыныш өмір мен табиғи ортада өсті, бұл оның болашақ мансабына бағыт берді. Хоффман 1912 жылы бітіргенге дейін ортаңғы жүрегіне сауда академиясындағы сабақтарды төледі, содан кейін оны бірден қор биржасына жұмысқа орналастырды.

Венгрия кезеңі

1912 жылы жеткілікті ақша тапқаннан кейін Кертес тез арада өзінің алғашқы камерасын (ICA қорап камерасы) сатып алды. Марк Шагал, жазушы Колетт оның АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін түсірген ең жақсы фотосуреттерінің түсірілім орындары болды. Телефото линзасын пайдаланып, ол қармен жабылған Вашингтон алаңының бірнеше суретін түсірді, онда көптеген силуэттер мен іздер көрінді. 1955 жылы Эдвард Стайхеннің «Адамның отбасы» көрмесі MoMA-да көрсетілгенде, оның жұмысы алынып тасталғаны үшін Кертес ренжіді. Чикагодағы көрмеге қарамастан, Кертес 1962 жылға дейін Лонг-Айленд университетінде фотосуреттері көрсетілгенге дейін тағы бір көрмеге қатыса алмады. Кертес бұрынғы Әлемдік сауда орталығы салынып, ашылған кезде 5-ші авенюдің 2-ші үйінде тұрды. Өлімінен бұрын ол бірнеше рет пәтерінен Егіз мұнараларды суретке түсірді.

Халықаралық кезең

1961 жылдың соңында Кертес шағын даудан кейін «Конде Наст» баспасымен жасасқан келісімшартын бұзып, дербес жұмыс істеуге қайта кірісті. Оның өмірінің кейінгі кезеңі көбінесе «Халықаралық кезең» деп аталады.

Өлім

Кертес 1985 жылғы 28 қыркүйекте үйінде ұйықтағанда қайтыс болды. Ол кремацияланды және оның күлі әйелінің күлімен бірге жерленді. 2002 жылы Кертцестің түсірілген Нью-Йорк суреті 37 центтік АҚШ пошта маркасына енді, бұл «Америкалық фотографтер шеберлері» сериясының бір бөлігі болды.

Санаткерлік бағалау

Кертестің мансабының көп бөлігінде ол фотосурет өнерінің көлеңкесінде жұмыс істеген "белгісіз сарбаз" ретінде бейнеленді, бірақ оның еңбектері 1985 жылы қайтыс болғанға дейін сирек назарға алынды. Тіпті оның өлімінен кейін жарық көрген туындылары да жақсы бағаланды: "Кертес – үнемі сапалы фотограф болатын". Кертестің өзінің жұмысы көбінесе жарықпен байланысты сипатталады, тіпті ол: "Мен жарықпен жазамын" деген еді. Ол өзінің түсірілімдеріне "көзқарас білдіргені" емес, оларды жай ғана бейнелегені үшін жиі сынға ұшырады; оның жұмысы назардан тыс қалуының себебі осы. Ол ешқандай саяси мақсатқа ұмтылмады және фотосуреттеріне өмірдің қарапайымдығынан өзге терең мән сіңірмеді. Оның өнерінің жақындық сезімі мен ностальгиялық үні басқа фотографтарға да шабыт берді; Анри Картье-Брессон 1930 жылдардың басында оның туралы: "Біздің бәріміз оған үлкен қарыздымыз" деген еді.

Жарияланымдар

Бұл тізім Capa және тағы басқалар, Corkin & Lifson және Könemann және тағы басқалар еңбектерінен құрастырылған. 1933: «Балалар» Парижде, Éditions d'Histoire et d'Art баспасынан жарық көрді. Анасы мен әйелі Элизабетке арналған 54 фотосуреттен тұратын жинақ. 1934: «Париж Андре Кертес көзімен» Парижде, Éditions d'Histoire et d'Art баспасынан жарық көрді. Кертес Паризде болған кезінен 48 фотосуреттің жинағы. 1936: «Біздің достастарымыз – жануарлар» Парижде, Éditions d'Histoire et d'Art баспасынан жарық көрді. Әртүрлі жануарлардың 60 фотосуретінен тұрады және ол өзінің алғашқы фотосуреттерін түсірген Szigetbecse-ге арналған. 1937: «Шарап соборлары» Парижде, Etablissements et Brice баспасынан жарық көрді. 28 фотосуреттен тұратын жинақ. 1945: «Париж күні» Нью-Йоркте, J. J. Augustin баспасынан жарық көрді. Паризде болған кезінде түсірілген 126 фотосуреттен тұратын жинақ. 1964: «Андре Кертес, фотограф» Нью-Йорктегі Музей қазіргі заманғы өнерде жарық көрді. Сол жылы MoMA-да өткен көрмесінен 64 фотосурет жинақталған. 1966: «Андре Кертес» Нью-Йоркте, Paragraphic Books баспасынан жарық көрді. 76 фотосуреттен тұратын жинақ. 1968: «Қайғылы фотограф» көрмесінен кейін Нью-Йоркте, Grossman Publishers баспасынан жарық көрді. 1971: «Оқу туралы» Нью-Йоркте, Grossman Publishers баспасынан жарық көрді. Әртүрлі адамдардың оқып жатқандағы аз ғана фотосуреттері. 1972: «Андре Кертес: Фотографияның алпыс жылы, 1912–1972» Нью-Йоркте, Grossman Publishers баспасынан жарық көрді. 250 фотосуреттен тұратын жинақ. 1974: «Мен Парижді жақсы көремін: Жиырмасыншы жылдардан бергі фотосуреттер» Нью-Йоркте, Grossman Publishers баспасынан жарық көрді. Оның Париждегі жылдары мен кейінгі сапарларынан алынған 219 фотосуреттен тұратын жинақ. 1975: «Вашингтон сквері» Нью-Йоркте, Grossman Publishers баспасынан жарық көрді. Кертес телеобъективпен түсірген Вашингтон скверінің 104 фотосуретінен тұратын жинақ. 1976: «Бұрмалаулар» Нью-Йоркте, Alfred A. Knopf баспасынан жарық көрді. Ойын-сауық үйінің айнасында бұрмаланған екі жалаңаш модельдің 200 фотосуретінен тұратын жинақ. Бұл фотосуреттер кітап жарық көрмес бұрын көп жыл бұрын түсірілген. 1976: «Нью-Йорк туралы» Нью-Йоркте, Alfred A. Knopf баспасынан жарық көрді. Элизабетке арналған Нью-Йорк қаласының 184 фотосуретінен тұратын жинақ. 1977: «Андре Кертес» Нью-Йоркте, Aperture Inc. баспасынан жарық көрді. Aperture Inc. баспасының «Фотография тарихы» сериясының бөлігі ретінде 44 фотосуреттен тұратын жинақ. 1979: «Американа» Нью-Йоркте, Mayflower Books Inc. баспасынан жарық көрді. Кертестің мансабынан алынған 64 фотосуреттен тұратын жинақ. Фотосуреттерде американдық өмір салты бейнеленген, ал кітап серияның төртіншісі. Басқа төрт кітап – «Құстар», «Пейзаждар» және «Портреттер» сол жылы жарық көрді, бірақ Кертес кітаптардағы фотосуреттердің репродукциясы нашар деп ойлады және алғаш рет кітаптарға автограф беруден бас тартты. 1979: «Құстар» Нью-Йоркте, Mayflower Books Inc. баспасынан жарық көрді. Кертестің мансабындағы құстар өмірін бейнелейтін 64 фотосуреттен тұратын жинақ. 1979: «Пейзаждар» Нью-Йоркте, Mayflower Books Inc. баспасынан жарық көрді. Кертестің мансабындағы 64 пейзаж фотосуретінен тұратын жинақ. 1979: «Портреттер» Нью-Йоркте, Mayflower Books Inc. баспасынан жарық көрді. Кертестің мансабындағы 64 портрет фотосуретінен тұратын жинақ. 1981: «Тереземнен» Бостонда, New York Graphic Society/Little Brown баспасынан жарық көрді. Кертестің түсті пленканы пайдаланған сирек кездесетін жағдайларының бірі – 53 түсті фотосуреттен тұратын жинақ. 1982: «Андре Кертес: Түсінудің өмір бойы» Канадада, Prentice Hall Canada Inc. баспасынан жарық көрді. 2004: «Андре Кертес» Лоуренсвиллде, Princeton University Press баспасынан жарық көрді. 2004: «Андре Кертес және Савойя» Haute Savoie журналында, Fontaine de Siloe баспасынан жарық көрді. 2005: «Андре Кертес: Байқаулар, ойлар, толғаныстар» Чикагода, Stephen Daiter Gallery баспасынан жарық көрді. 2005: «Ерте жылдар» Нью-Йоркте, W. W. Norton & Company баспасынан жарық көрді. 2007: «Полароидтар» Нью-Йоркте, W. W. Norton & Company баспасынан жарық көрді. 2008: «Фотофайл: Андре Кертес» Лондонда, Thames & Hudson баспасынан жарық көрді.

This list is compiled from Capa et al, Corkin & Lifson and Könemann et al. 1933: Enfants published in Paris by Éditions d'Histoire et d'Art. A compilation of 54 photographs dedicated to his mother and his wife Elizabeth. 1934: Paris Vu Par André Kertész published in Paris by Éditions d'Histoire et d'Art. A compilation of 48 photographs from Kertész's time in Paris. 1936: Nos Amies les Bêtes published in Paris by Éditions d'Histoire et d'Art. A compilation of 60 photographs of various animals and is dedicated to Szigetbecse, where he took his earliest photographs. 1937: Les Cathédrales du Vin published in Paris by Etablissements et Brice. A compilation of 28 photographs. 1945: Day of Paris published in New York by J. J. Augustin. A compilation of 126 photographs, again of photographs during his stay in Paris. 1964: André Kertész, Photographer published in New York by the Museum of Modern Art. A compilation of 64 photographs from his exhibition that same year at the MoMA. 1966: André Kertész published in New York by Paragraphic Books. A compilation of 76 reproduced photographs. 1968: The Concerned Photographer published in New York by Grossman Publishers following "The Concerned Photographer" exhibition. 1971: On Reading published in New York by Grossman Publishers. A small number of photographs all of various people reading. 1972: André Kertész: Sixty Years of Photography, 1912–1972 published in New York by Grossman Publishers. A compilation of 250 photographs. 1974: J'aime Paris: Photographs Since the Twenties published in New York by Grossman Publishers. A compilation of 219 photographs from his years in Paris and his later return trips there. 1975: Washington Square published in New York by Grossman Publishers. A compilation of 104 photographs of Washington Square which Kertész took using a telephoto lens. 1976: Distortions published in New York by Alfred A. Knopf. A compilation of 200 photographs featuring two naked models distorted in a funhouse mirror. These photographs were taken many years prior to the book's release. 1976: Of New York published in New York by Alfred A. Knopf. A compilation of 184 photographs taken of New York and is dedicated to Elizabeth. 1977: André Kertész published in New York by Aperture Inc. A compilation of 44 photographs as part of the History of Photography series by Aperture Inc.
1979: Americana published in New York by Mayflower Books Inc. A compilation of 64 photographs from throughout Kertész's career. The photos depict American ways of life and the book is one of four in a series. The other four books, Birds, Landscapes and Portraits, were released the same year, but Kertész thought the photograph reproductions in the books were terrible and, for the first time, refused to autograph books. 1979: Birds published in New York by Mayflower Books Inc. A compilation of 64 photographs depicting bird life from throughout Kertész's career. 1979: Landscapes published in New York by Mayflower Books Inc. A compilation of 64 photographs featuring landscapes from throughout Kertész's career. 1979: Portraits published in New York by Mayflower Books Inc. A compilation of 64 portraiture photographs from throughout Kertész's career. 1981: From My Window published in Boston by New York Graphic Society/Little Brown. A compilation of 53 colour photographs, one of the rare times Kertész used colour film. 1982: André Kertész: A Lifetime of Perception published in Canada by Prentice Hall Canada Inc.
2004: André Kertész published in Lawrenceville by Princeton University Press. 2004: André Kertész et la Savoie published in Haute Savoie by Fontaine de Siloe. 2005: André Kertész: Observations, Thoughts, Reflections published in Chicago by Stephen Daiter Gallery. 2005: The Early Years published in New York by W. W. Norton & Company. 2007: The Polaroids published in New York by W. W. Norton & Company. 2008: Photofile: André Kertész published in London by Thames & Hudson.