Кіріспе
Салмақты өзгертуге арналған тағам түрлері
Диеталық тамақ (немесе диеталық өнім) – рецепті май, көмірсулар және/немесе қант мөлшерін азайту арқылы салмақ жоғалту бағдарламасының немесе диетаның бір бөлігі болу үшін өзгертілген кез келген тағам немесе сусынды білдіреді. Мұндай тағамдар көбінесе салмақ жоғалтуға немесе дене бітімін өзгертуге көмектеседі, ал дене күшін арттыруға арналған қоспалар салмақты ұлғайтуға бағытталған.
Терминология
Диетадан басқа, осы тағамдарды анықтау және сипаттау үшін тағы да бірнеше сөздер мен тіркестер қолданылады, мысалы, жеңіл, калориясыз, азырақ калориялы, азырақ майлы, майсыз және қантсыз. Кейбір аймақтарда мұндай терминдерді қолдану заңмен реттелуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та "азырақ майлы" деп таңбаланған өнімнің бір порциясында 3 граммнан артық май болмауы керек; ал "майсыз" деп таңбаланған өнімнің бір порциясында 0,5 граммнан кем май болуы тиіс.
Процесс
Тамақтың диеталық нұсқасын жасау процесі көбінесе кейбір жоғары энергетикалық ингредиенттерге лайықты, төмен тағамдық энергияға ие жаңа компоненттерді табуды қажет етеді. Бұл, мысалы, Coca-Cola сияқты диеталық сусындарда (мысалы, Diet Coke) жиі кездесетіндей, тағамдағы қанттың бір бөлігін немесе барлығын қант алмастырғышпен ауыстыру сияқты қарапайым болуы мүмкін. Кейбір тағамдарды қуырудың орнына пісіру арқылы тағамдық энергияны азайтуға болады. Басқа жағдайларда, майлылығы аз ингредиенттер алмастыру үшін қолданылуы мүмкін. Тұтас дәнді тағамдардағы жоғары талшық мөлшері ұнның құрамындағы крахмалдың бір бөлігін ығыстырып шығарады. Белгілі бір талшық түрлерінде тағамдық энергия болмағандықтан, бұл энергияны орташа деңгейде төмендетуге мүмкіндік береді. Тағы бір тәсіл – ұнның бір бөлігін ауыстыру және энергияны айтарлықтай азайту үшін төзімді крахмал немесе диеталық талшық сияқты тағамдық энергиясы төмен ингредиенттерді қасақана қосу болып табылады.
Майлылығы аз тағамдардың мысалы
Төмен майлы тағдарлар – бұл калорияның 30% немесе одан аз бөлігі майдан алынған тағдарлар. Яғни, егер тағамның 100 калориясына 3 граммнан кем май құйылса, онда ол төмен майлы тағам деп есептеледі. Дәнді дақылдар, жарма және макарон өнімдерінің мысалдары: жүгері немесе толық бидайдан жасалған тортилья, сұлы, пешкенің кеспесі, толық дәнді макарон және пита наны. Ақуыз көздерінің мысалдары: бұршақ, мерішкер, тофу, жұмыртқаның ақуызы, тунец және безгек. Екінші жағынан, омега-3 және омега-6 сияқты полиқанықпаған май қышқылдары денеге пайдалы болуы мүмкін. Құнды тағдарларға авокадо, бадам, лосось, кашу, тұқымдар және жаңғақ жатады.
Дау
Қантты азық-түлік энергиясы төмен заттармен алмастыратын диеталық тағамдарда, қанттың орнын алмастыру үшін қолданылатын заттардың өзі зиянды болуы мүмкін деген пікірлер бар. Жасанды тәттілендіргіштер ондаған жылдар бойы қатаң зерттеулерге түсті, бірақ Ұлттық қатерлі ісік институты және басқа да денсаулық сақтау ұйымдарының мәлімдемесінше, АҚШ-та қолдануға рұқсат етілген жасанды тәттілендіргіштердің ешқайсысы қатерлі ісікке немесе басқа да ауыр денсаулық проблемаларына себеп болатынына ғылыми дәлелдер жоқ. Көптеген зерттеулер жасанды тәттілендіргіштердің шектеулі мөлшерде, тіпті жүкті әйелдер үшін де әдетте қауіпсіз екенін көрсетеді. Көптеген аздаған майлы және майсыз тағамдарда майдың орнына қант, ұн немесе басқа да толыққанды азық-түлік энергиясы бар ингредиенттер қолданылады, ал тағамның энергетикалық құндылығының төмендеуі өте аз немесе байқаылмайды.