Кіріспе

Америкалық қылмыс жасаушы
Нью-Йорк қаласының гангстері

Эдвард "Монк" Истмен (1875 – 26 желтоқсан, 1920) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Истмен тобын құрып, басқарған американдық гангстер. Бұл топ қаладағы ең күшті көшелік бандиттік топтардың біріне айналды.

Ерте өмір

Монк 1875 жылы Нью-Йорк қаласында Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі Корлеарс Хук ауданында Эдвард Истман болып дүниеге келді. Оның әкесі – Азамат соғысының қатысушысы және обой ілгіш Сэмюэл Истман, анасы – Мэри (Паркс) Истман. Олар, көбінесе, отарлық дәуірдегі ағылшын текті ата-аналарының ұрпақтары болған. Монк бес жасқа келгенде, әкесі отбасын тастап кетті. Мэри балаларымен бірге Жоғарғы Шығыс жағындағы әкесі Джордж Паркстің үйіне көшіп барды. 1880 жылғы АҚШ халық санағына сәйкес, 5 жасар Эдвард Истман анасымен және туыстарымен бірге Манхэттендегі Шығыс жетпіс бесінші көшеде тұрды. Шаруашылықты әжесі Джордж Паркс, 68 жаста, басқарды, ол құрғақ тауарлар дүкенінде жұмыс істеді. Паркс, оның ата-анасы да, Нью-Йоркте туған. 1870 жылғы АҚШ халық санағында Мэри Истман Манхэттеннің төменгі шығыс жағындағы Кэннон көшесінде күйеуі Сэмюэл Истманмен бірге тұрған, 40 жаста, Нью-Йоркте туылған және обой ілгіш болып жұмыс істеген. Олармен бірге Нью-Йоркте туған 3 жасар Лиззи мен Уилли де тұрды. Уилли, 1880 жылғы санақта отбасы тізімінде болмағандықтан, жас кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. 1860 жылғы санақта Сэмюэл Истман Манхэттенде әйгілі ескі Нью-Йорк отбасынан шыққан Томас Макспедонның үйінде жалғыз өмір сүрді. Оның ұстазының фирмасы, McSpedon & Baker, Нью-Йорктегі Пайн-стритте қалалық үкіметтің ресми баспаханасы болды. Өзінің бизнесін жүргізумен қатар, Макспедон Нью-Йоркте сайланған кеңесші және 19 ғасырдың ортасында қалалық өрттен қорғау басшысы болып тағайындалды. Истман обой ілгіш болып жұмыс істеді. 1900 жылғы санақ бойынша Мэри Истман Квинстегі Кертис даңғылында қыздары Элизабет және Франсин мен олардың отбасыларымен бірге тұрды. Эдвард Истман сол санақта "құс сатушы" ретінде тіркелді, ол төменгі Манхэттендегі Шығыс Бірінші көшеде тұрды және 1896 жылдан бері Маргарет Истманға үйленген. "Монк" лақап атымен танылған Истманның әжесі қайтыс болғанға дейін тұтқындалғаны туралы ешқандай жазба жоқ. Бір кезде Паркс немересіне Брум көшесінде үй жануарлары дүкенін ашуға көмектескен. Көп жылдар бойы бандит ретінде танылғаннан кейін, Истман мемлекеттік құжаттарда өзінің кәсібін "құс сатушы" деп көрсеткен.

Ұлты

Истманның тегі журналистер мен тарихшылар арасында пікірталас тудырып келген. Оның қылмыстық іскерлігіне еврей-американдық ұйымдасқан қылмыстың көптеген өкілдері қатысқандықтан, Истманды жиі еврей деп көрсеткен (оның тірі кезіндегі кейбір газеттерде де осылай жазылған). Дегенмен, зерттеушілер оның британдық еуропалық текті протестант болғанын анықтады. Жазушы Рон Аронс "Синг-Синг еврейлері" кітабында Монктың қарындастарының (сондай-ақ оның ата-анасының) ешқайсысы да еврейлік дәстүр бойынша үйленбегенін айтады. Оның анасының әкесі Джордж Паркс баптисттердің емдеу орталығында қайтыс болды. Истманды жерлеген кезде, оның жаназасын методист пасторы өткізді.

Қылмыстық мансап

1898 жылы Монк Истман Уильям Мюррей деген атпен тұтқындалып, ұрлық жасағаны үшін сотталды (ол қолданған көптеген ирландтық псевдонимдердің бірі). Ол Блэкуэлл аралында үш айға қамалды. Осы уақыт аралығында ол "Ален-стрит кадеттері" деп аталатын бұзақылар мен ұрылар тобына қатысты. Жазушы Герберт Асбери Истманды шашы ұзын, басына екі өлшем кіші келетін дерби шапқысы бар, көптеген тістері алтынмен қапталған, көбінесе жейдесіз немесе жыртық киіммен жүретін, әрқашан сүйікті көгершіндерімен бірге болатын деп сипаттады. Оның бойы 1,75 метр шамасында болған. Уақыт өте келе Монктың қатал жігіт ретінде танылуы оған Брум көшесіндегі танымал "Нью Ирвинг Холл" клубында "шериф" немесе күзетші қызметін әкелді, бұл оның үй жануарлары дүкенінен алыс емес жерде орналасқан. "Нью Ирвинг Холл" мен "Күміс доллар Смит" салонында Истман Нью-Йоркте ықпалды және этникалық иммигранттар қауымдастығымен тығыз байланыста болған Таммани Холл саясаткерлерімен танысты. Олар оны және оның серіктерін сайлауларда оппозицияны қорқыту үшін "қайта дауыс берушілер" және күш қолданушылар ретінде жұмысқа алды. Истманның ең үлкен қарсыласы Пауль Келли (шын аты Паоло Антонио Вакарелли) болды, ол итальяндық "Бес нүкте" тобының жетекшісі. 1900 жылы, 20 ғасырдың басында Истман 5-ші көшедегі 221 E мекенжайында тұрды, бұл 57-ші Грейт Джонс көшесіндегі Келлидің "Нью-Брайтон" әлеуметтік клубынан екі блок қашықтықта болды. Бұл екі топ арасындағы соғыс 1903 жылдың 17 қыркүйегінде Ривингтон көшесінде ондаған бандиттер арасындағы ұзақ атыс-шабысқа жетті. Бір топ мүшесі қаза тапты, ал екіншісі полиция офицерінен алған жарақатынан көз жұмды деп хабарланды. Көптеген бейкүнә азаматтар жарақат алды. Истман тобының 18 мүшесі тұтқындалды. Таммани Холл Келлимен де, Истманмен де сайлауларда және қаражат бөлу схемаларында өз мүшелерін жұмылдыру үшін тығыз жұмыс істеді. Олардың басшылары қақтығыстардан және топтардың салдарынан бейкүнә адамдар өлтірілген немесе жарақат алған кезде туындаған жағымсыз жариялымдардан шаршады. 1903 жылы Таммани Холл Бронкстағы ескі сарайда Истман мен Келли арасында бокс матчын ұйымдастырды, осы арқылы қақтығысты шешуді көздеді. Кездесу екі сағатқа созылды, екі балуан да көптеген соққылар алды, содан кейін тең түскен деп жарияланды. Саясаткерлер көшбасшыларды соғыс бітіруге шақырып, көшедегі зорлық-зомбылықты тоқтатуға көндірді.

Түрме

1904 жылғы 3 ақпанда Истман Манхэттендегі 42-ші көше мен Бродвей қиылысында жас жігітті тонауға тырысты. Ол жігіттің отбасы қалада проблемалардан сақтау үшін жалдаған екі Пинкертон агентінің қадағалауында болған. Истман қашып бара жатқанда оларға оқ атты, бірақ оқ дыбысын естіген полиция қызметкерлері оны ұстап алды. Истманның нашар беделінен шаршаған Таммани Холл оған көмектесуден бас тартты. Сол жылы Истман шабуылға әрекеттенгені үшін сотталып, Синг-Синг түрмесінде 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 1909 жылы Истман бес жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылды. Ол болмаған кезде Истман тобы бірнеше фракцияға бөлінді; оның сенімді серіктерінің бірі Макс Цвербах қайтыс болды. Қалған топтардың ешқайсысы Истманды өздерінің жетекшісі етіп қалаған жоқ, сондықтан ол биліктен шеттесті. Бірнеше жыл бойы Истман ұсақ-көлді ұрлықпен айналысты. Осы кезеңде ол опиумға тәуелді болып, бірнеше рет қысқа мерзімге түрмеге жабылды.

Әскери қызмет

АҚШ 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, 42 жастағы Истман әскерге қосылуға шешім қабылдады. Әскери медициналық тексеру кезінде дәрігер Истманның денесіндегі пышақтан және оқтан қалған іздерді көріп, ол қай соғыстарда болғанын сұрады. Истман: "Иә, Нью-Йорк маңында көптеген ұсақ-көлді соғыстар болды" деді. Ол Францияда 27-ші жаяу әскер дивизиясының 106-шы жаяу әскер полкі, "О'Райанның қаталдары" құрамында қызмет етті.

Соңғы жылдары және өлімі

Әскерден босатылғаннан кейін Истман тез арада ұсақ-көлгі қылмысқа қайта оралды. Оның әріптестерінің бірі – Джери Бохан, сыбайлас, тыйым салынған алкогольге қарсы агент еді. 1920 жылғы 26 желтоқсан күні таңертең Истман мен Бохан Манхэттеннің оңтүстік бөлігіндегі "Блубирд" кафесінде басқа адамдармен кездесті. Шамамен сағат 4-те олар ақша мәселесін талқылап, дауласып, әсіресе Истман мен Бохан арасында келіспеушілік туды. Бохан кеткен соң, Истман оның артынан еріп, оны сатқын деп айыптады. Өзіне қауіп төндіріліп жатқанын сезінген Бохан Истманды бірнеше рет тапаншасымен атқылап, қаза тапты. Истман Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Сайпресс Хиллс зиратында толық әскери салтанатпен жерленді. Бохан кейіннен оны өлтіргені үшін сотталды және үш жыл түрмеде жазасын өтеді.

Танымал мәдениетте

Истманның өмірі мен ерліктері Хорхе Луис Борхестің "El proveedor de iniquidades Monk Eastman" ("Монк Истман, күнәкорлықтардың жеткізушісі") атты әңгімесінде көркемделіп суреттелген, ол Борхестің "Historia universal de la infamia" ("Жамандық тарихы") жинағына енген. Ол сондай-ақ Рис Боуэннің Молли Мерфи детективтік сериясындағы тұрақты кейіпкер. П. Г. Вудхаустың 1914 жылғы "Псмит, журналист" романында автор нақты Моңк Истманды еске алады, ал Истманның мінезі, сыртқы келбеті және қылмыстық әлемдегі беделін ойдан шығарылған бандиттік топтың басшысы Бэт Джарвиске береді. Стивен Мендилло 1988 жылғы "Сегіз адам" фильмінде Истманды Арнольд Ротштейннің қолдаушысы ретінде сомдады. Монк Истманның көркемделіп бейнеленген образын 2002 жылы Мартин Скорсезе түсірген "Нью-Йорк бандиттері" фильмінде Брендан Глисон ойнады.