Жаңа әлем маймылы – қызыл ішті тити маймылы

Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Қызыл ішті тити маймылы немесе қараңғы тити (Plecturocebus moloch) – тити маймылының бір түрі, Жаңа әлем маймылының бір түрі, Бразилияға ендемик. Еркектердің салмағы аралығында, ал мекемелердің салмағы аралығында болады. Оның баскан сүйегінен үлкенрек саусағы бар. Әрқайсысының бес саусағында алты алақандық төсемше және тырнақтары бар. Оның тіс формуласы i 2/2, p 3/3, m 3/3, жалпы саны 36. Жоғарғы кескіш тістері созылған, ал кескіш тәрізді кындық тістері басқа тістерден аз ғана шығып тұрады. Жоғарғы молярлары кейде үш қырлы, ал төменгі премолярлары салыстырмалы түрде қарапайым. Жоғарғы және төменгі молярлары төрт қырлы. Оның салыстырмалы түрде үлкен құлақтары бар, көбінесе басының бүйініндегі жүнмен жасырылады. Мұрынының ішкі бөлігі кең, ал мұрын тесіктері бүйірге қарай ашылады. Ересектерде арқасының түсі сұр, қызғылт немесе қоңыр болуы мүмкін. Маңдайында әдетте ақ немесе қара жолақтар болады. Бұл түс үлкендерде де, жастарда да кездеседі. Құлағының спиральді шеті жоғары және артқа қарай тартылады. Алдыңғы жоғарғы шеттері дөңгеленген. Трагус және антитрагус кішкентай, жапырақша тәрізді және бірдей өлшемде. Манусқа ерекше рейдтік төсемшелер тән; саусаралық төсемшелер алақаннан «терең иілгіш сызық» деп аталатын құрылыммен бөлінеді. Алақан екі созылған орталық төсемшеден, гипотенарлық төсемшеден және тенарлық төсемшеден тұрады. Бас сүйегі ортогонатиялық, орбиталар терезесіз, сүйектер ішкі жағынан қабынып, мұрыннан жоғары үлкен синус орналасқан. Магнум тесігі алға қарай орналасқан, ал атластың алдыңғы буындық жақтары кондилдердің бекітілуіне мүмкіндік береді. Жасқырлы ойыстың алдыңғы шеті жоғарғы жақ сүйегімен немесе оның жанында қалыптасады. Премаксилла қысқа, басқа платирриндерге қарағанда кішкентай, бірақ ерекше прогнатиялық емес бетке ие. Мандибуланың денесі артқа қарай тереңдейді, ал рамус биік. Жылы сүйек кеңейген және құрсақ жағынан дөңгелек.

Егемендік және экология

Топтардың мөлшері екіден төрт дарабасқа дейін өзгеріп тұрады, көбінесе ересек әйел және ересек еркек болады. Жастар әдетте 2-3 жасқа келгенде топтан шығып кетеді. Олар басқа приматтармен сирек қарым-қатынас жасайды. Еркек және әйел арасындағы байланыс өте мықты. Осы қарым-қатынас орнағаннан кейін, серіктестер бір-біріне жақын болып қалады. Жұптар мүмкіндігінше құйрықтарын бір-біріне орап алады. Жұптар күні бойы бірін-біріңізден кейін еріп, жақын қалады. Еркектер жас ұрпақты күтуде маңызды рөл атқарады. Алайда, туыстар рөл ойнамайды және көбінесе жас ұрпақты тәрбиелеуге көмектеспейді. Ересектер көзге көрінетін сигнал ретінде кеуделерін сүртіп жатады, тармақтарды кеуделеріне қарай баяу сырғытады. Кейіннен, сүргеннен кейін, осы жерді иіскеп немесе сүртіп жатады. Олар көбінесе өзендер мен өзен жағалауларына жақын, төменгі және тығыз тропикалық орманды мекендейді. Олардың диетасы жеміс-жидектерге негізделген, жемістер мен бұтақтардан бастап жапырақтар мен жәндіктерге дейін жейді. Олардың қоныстану аймағы салыстырмалы түрде кішкентай. Басқа титилер сияқты, олар да өте аумақтық және аумақты белгілеу үшін және басқа жануарларды қорқыту үшін дауыстық сигналдар жібереді. Күні бойы жиі, көбінесе демалыс кезінде күтім жасау жүзеге асырылады. Әйелдер де, еркектер де, ересектер де, жастар да күтім жасауға қатысады. Күтім жасау – серіктестермен қарым-қатынас және физикалық байланыс туралы түсінікті қалыптастыратын дағдылану түрі деп саналады. Ересектер мен жасөспірімдер бір әлеуметтік топтан екі дарабас бір-бірімен кездескен кезде, әдетте, қарама-қарсы жынысты дарабастармен құйрықтарын бір-біріне орап алады. Қызыл ішті титидің түрлі дене күйі мен бет-әлпеттері көзге көрінетін сигналдар ретінде қолданылады. Бүкіл денені тербету, басты бүйірге бұру және басты төмен қарату – осы сигналдардың мысалдары. Байқаушылар осы сигналдардың кедергіге немесе қашуға бейімділікке жауап екенін анықтады. Арқаны қисайту – қызыл ішті титидің шабуылға дайындалып жатқанын ескертетін сигнал. Бұл сигнал жаушылдықпен байланысты, арқаны қисайғаннан кейін көбінесе шабуыл жасалады. Жаушылдықпен байланысты басқа сигналдарға пилоэрекция және құйрықты соғу жатады. Бұл сигналдар көбінесе арқаны қисаюдан кейін келеді және жиі қорқыту тактикасы ретінде қолданылады. Бұл түрде байқалатын бет-әлпеттеріне көздерді жартылай және толық жабу, еріндерді шығару және тістерді көрсету, көбінесе еріндерді шапалақтау кіреді. Нәрестелер көбінесе еркектерге беріліп, олар күтім көрсетеді. Аналықтар нәрестелерді тек жалап, емшектейді. Ересек еркектер нәрестелерді көтеріп жүруге жауапты, нәресте емшектеу немесе жалану кезінде болмаса. Кейде жас дарабас ересектен ересекке ауысады, әсіресе екі ересек бір-біріне жақын болғанда. Жастар өздігінен қозғала бастағаннан кейін еркектер мен жастар арасында тығыз байланыс орнатылады.

Groups vary in size from two to four individuals usually with an adult female and an adult male. The young tend to leave group at the age of 2–3 years old. It rarely interacts with other primates. Bonding between male and female pairs is extremely strong. Once this relationship is established, partners remain very close to each other. Couples also intertwine the tails whenever possible. Couples tend to follow each other and remain near each other throughout the day. The males play a major role in taking care of the young. Siblings however, do not play a role and do not usually help in rearing of the young. The adults use chest rubbing as a visual signal, dragging branches along their chest slowly. Later, after brushing, the area is smelt or rubbed. It tends to inhabit lower and denser tropical forest especially close to rivers and river banks. It has a frugivorous diet, eating anything from fruits and twigs to leaves and insects. It has a relatively small home range. Like other titis, it is highly territorial and sends out vocal calls to mark territory and scare off other animals. Grooming occurs frequently throughout the day, mostly during rest periods. Both females and males, adults and young participate in grooming. It has been suggested that grooming is a form of habituation introducing the concept of presence and physical contact with companions. Adults and juvenile also intertwine tails with the opposite sex whenever two from the same social group are by each other. The red bellied titi has a variety of postures and facial expressions that it uses as visual signals. Swaying the entire body, turning the head sideways and lowering the head to face downward are examples of these signals. Observers have seen that these signals are a response to a disturbance or escape tendencies. Arching of the back is a signal that the red bellied titi uses to warn that they're about to attack. This signal is associated with hostility, after they arch their backs an attack usually follows. Other signals associated with hostility include piloerection and tail lashing. These tend to follow back arching and are often used as scare tactics. Facial expressions observed in these species include partial and complete shutting of the eyes, protrusion of the lips and baring of the teeth which is usually followed by smacking of the lips. Infants are usually transferred and tended to by the males. Females only lick and nurse the infants. The adult males are responsible for carrying the infants except when the young is being nursed or licked. Sometimes the juvenile transfers itself from adult to adult, especially when the two adults are close to each other. There is a close association between males and juvenile after the juvenile becomes self locomoting.