Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ескі әлем маймылының түрлері
Species of Old World monkey
Жалпы патас маймылы (Erythrocebus patas), сонымен қатар гусар маймылы деп те аталады, және басқалары екіге бөлінеді: батыс Erythrocebus patas patas (қара мұрынды) және шығыс E. patas pyrrhonotus (ақ мұрынды). Бірақ кейіннен осы түрлерді ажырату үшін қолданылатын мұрын түсінің, әйелдер жүкті болғанда және жануарлар қартайғанда ақ түске өзгеруі мүмкін екендігі анықталды. Сондай-ақ, Кениядағы E. patas pyrrhonotus-тың мұрыны көбінесе ақ болмайтын. Дегенмен, соңғы зерттеулер Cercopithecus-тің осы жіктелуін парафилетикалық деп тапты, сондықтан Cercopithecus-тің көптеген түрлері көптеген жаңа туыстар мен түрлерге қайта жіктелді, C. aethiops Chlorocebus туысына, ал C. lhoesti Allochrocebus туысына көшірілді. Осылайша, Erythrocebus қазір жеке туыс деп есептеледі. Бұрын Erythrocebus тек E. patas-ты қамтитын монотиптік туыс деп саналған. Алайда, 2017 жылғы зерттеуде морфологиялық айырмашылықтар мен таксондар арасындағы айқын географиялық оқшаулануға негізделген E. patas-ты үш түрге (E. patas sensu stricto, E. poliphaeus және E. baumstarki) бөлу ұсынылды, және IUCN Қызыл тізімі мен Американдық сүтқоректілер қоғамы осы ұсынысты қабылдады.
The common patas monkey (Erythrocebus patas), also known as the hussar monkey, and others listing two: the western Erythrocebus patas patas (with a black nose) and the eastern E. patas pyrrhonotus (with a white nose). However, it was later discovered that the nose colour used to separate these subspecies could change to white during pregnancy in females, as well as in general as animals aged, and E. patas pyrrhonotus in Kenya often did not have white noses, However, more recent studies have found this interpretation of Cercopithecus to be paraphyletic, and thus many species in Cercopithecus have since been reclassified to numerous new genera and species, with C. aethiops moved to Chlorocebus and C. lhoesti to Allochrocebus. Erythrocebus is thus now thought to be a distinct genus. Erythrocebus was previously thought to be a monotypic genus containing only E. patas. However, a 2017 study proposed splitting E. patas into three species (E. patas sensu stricto, E. poliphaeus, and E. baumstarki) based on morphological differences and heavy geographic separation between taxa, with the IUCN Red List and American Society of Mammalogists following through with this.
Сипаттама
Еркек қарапайым патас маймылының ұзындығы, құйрығын қоспағанда, 50-ден 85 см-ге дейін жетеді. Ересек еркектер ересек әйелдерден айтарлықтай үлкен, олардың орташа ұзындығы 50-ден 70 см шамасында болады. Ересек еркектердің салмағы 8-ден 14 кг, ал ересек әйелдердің 5-тен 10 кг, бұл жыныстық диморфизмнің жоғары деңгейін көрсетеді. 56 км/сағ жылдамдыққа жете алатын патас маймылы приматтардың арасындағы ең жылдам жүгіруші болып есептеледі. Табиғатта олардың өмір сүру ұзақтығы шамамен 20 жылға дейін созылуы мүмкін. Бұл түр тығыз орманды аймақтардан қашып, көбінесе ашық тропикалық саванналарда мекендейді.
The male common patas monkey grows to to in length, excluding the tail, which measures Adult males are considerably larger than adult females, which average in length. Adult males average and adult females , showing a high degree of sexual dimorphism. Reaching speeds of , it is the fastest runner among the primates. The life span in the wild can be up to about 20 years. The species avoids dense woodlands and lives in more open tropical savanna.
Мінез-құлық
Жалпы патас маймылы 60-қа дейінгі көп әйелді топтарда өмір сүреді (дегенмен, одан да ірі топтар кездесетіні хабарланған). Топта жылдың көп бөлігінде тек бір ересек еркек болады. Көбейту маусымында топқа бірнеше еркек қосылады. Жас еркектер жыныстық жағынан жетілгенде (шамамен төрт жасқа келгенде) топтан шығып, көбінесе тек еркектерден құралған топтарға қосылады. Топтағы ересек әйелдер топты қозғалысқа бастап, еркек олардың артынан ілеседі. Жалпы патас маймылы жәндіктермен, сағызбен, тұқымдармен және түбірлермен қоректенеді, бұл көбінесе өте кішкентай приматтарға тән диета.
The common patas monkey lives in multi female groups of up to 60 individuals (although much larger aggregations have been reported). The group contains just one adult male for most of the year. During the breeding season, there are multi male influxes into the group. Once juvenile males reach sexual maturity (around the age of four years) they leave the group, usually joining all male groups. The adult females in the group initiate movement of the group with the male following their lead. The common patas monkey feeds on insects, gum, seeds, and tubers, a diet more characteristic of much smaller primates.
Әйелдер әлеуметтік ұйымы
Патас маймылдарының әйелдер арасындағы әлеуметтік құрылымы әртүрлі популяцияларда байқалды. Бұл айырмашылық азық-түлік ресурстарына байланысты болуы мүмкін, себебі жеке тұлғалар арасындағы қақтығыстар көбінесе шектеулі ресурстар үшін бәсекелестіктің салдары болып табылады. Тығыз, бірақ шектеулі азық-түлік, мысалы, жеміс бұталары үшін туындаған қақтығыстардың жоғары деңгейі, жәндіктер сияқты кең таралған ресурстарға қарағанда, тұрақты және анық үстемдік иерархиясымен байланысты. Бұл ресурстардың қолжетімділігінің өзгеруі әйелдер арасындағы үстемдік иерархиясының өзгеруімен байланысты. Әйелдер арасындағы қақтығыстар аналық туыстарды танудың бар екенін көрсетті. Екі әйел маймылдың қақтығысқаннан кейін бір-біріне қатыстыруы, қақтығыспаған жағдайдағыдан өзгеше болады. Әйелдер көбінесе бірге отыру және күтім жасау сияқты іс-әрекеттер арқылы татуласады. Бұл татуластырушылық мінез-құлық туыс емес тұлғалар арасында да байқалады, бірақ аналық туыстар арасында жиірек кездеседі. Үстемдік құрылымы татуласу мүмкіндігіне онша әсер етпейді, тек альфа-әйел ең аз татуласады. Аналық туыстарға деген жақындық басқа приматтарда да, мысалы, вервет маймылдарында да кең таралған.
Variation in the female social structure of patas monkeys has been observed across different populations. This variation may be dependent on food resources, as conflict between individuals is often a result of competition for limited resources. Higher rates of conflict over dense, but limited, food, such as fruit bushes, is associated with more stable, well defined dominance hierarchies than habitats with more diffuse resources, such as insects. Variation in the availability of these resources has been associated with variation in dominance hierarchies among females. Conflict among females has also shown the presence of recognition among matrilineal relatives. It has been observed that, shortly after conflicts among two females, patas monkeys often act differently toward each other than if they had not been in conflict. Females often reconcile with each other by activities such as sitting together and grooming. While this reconciliatory behavior is observed even between unrelated individuals, it is most common among matrilineal relatives. Dominance structure has relatively little effect on the probability of reconciliation occurring, except that the alpha female is the least reconciliatory of the females. Affiliation toward matrilineal relatives is common in other primates as well, such as vervet monkeys.
Ерлер әлеуметтік ұйымы
Жалпы патас маймылдарының жұптасуы маусымдық және ылғалды маусымда жүзеге асады. Әйелдер ұрықтануға дайын емес кезде, бір ересек еркек және бірнеше әйелдерден тұратын салыстырмалы тұрақты топтар қалыпты жағдай. Бұл, еркектердің артық болуына алып келеді, олар еркектер тобын құрайды немесе өздері жеке өмір сүреді. Жұптасу маусымында, тұрақты еркектер шабуылдап келген жалғыз еркектермен қуылған болуы мүмкін. Бұл әдетте, көп еркек, көп әйелдерден тұратын топтардың пайда болуына әкеледі, себебі көбірек еркектер топқа еніп келеді. Жаңа тұрақты еркек, бағынышты шабуылдап келген еркектерді қумайды, керісінше әйелдермен жұптасуға назар аударады. Жұптасу маусымы аяқталғаннан кейін, бір еркек, көп әйелдерден тұратын топтар тұрақтанады. Бір еркек тұрақты болып қалады және басқа еркектерді қуып шығады. Кейде, тұрақты еркек бағынышты еркектерді қысқа мерзімге көтере алады, бірақ олар топта бірнеше күннен артық қалмайды. Жас еркектердің екіден төрт жасқа дейін туған топтарынан кетіп баратыны байқалады. Алайда, бір зерттеу көрсеткендей, көптеген жас маймылдар үш жасқа толмастан бұрын кетеді, яғни көптеген еркектер жыныстық жетілуге жетпей тұрып кетеді. Бұл, бұрынғы зерттеумен қайшы келеді, онда жас маймылдар жыныстық жетілу кезінде кететіні байқалды, бұл топтар арасында айырмашылықтар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Жас еркектердің туған тобынан кету себебі де даулы. Үстем еркектер тұтқындық жағдайында жас еркектерге қатысты агрессивті мінез-құлық танытады. Алайда, жабайы патас маймылдарына жасалған бақылаулар, жас еркектердің ересектерден ешқандай агрессивті мінез-құлықсыз туған тобынан кетіп баратынын көрсетті. Жас маймылдар, кетер алдында, топтағы ересек әйелдермен өткізетін уақытты азайтады. Алайда, жас еркектер ересек еркектің жанында өткізетін уақыттары өзгермейді. Бұл, жас маймылдардың тобынан тарауының басты себебі еркектердің агрессиясы емес, аналық желісімен байланыстың әлсіреуі болуы мүмкін.
Mating in common patas monkeys is seasonal and occurs during the wet season. During periods when females are not receptive, relatively stable groups with one adult resident male and several females are the norm. This leaves an excess of males that either form all male groups or live on their own. During the mating season, resident males may be chased away by invading solitary males. This usually results in the formation of multi male, multi female groups shortly thereafter, as more males invade a group. The new resident male does not chase away subordinate invading males, but rather focuses on mating with females. At the end of the mating season, one male, multi female groups stabilize. One male remains as the resident male and chases other males away. In some instances, submissive males are tolerated by the resident male for short periods of time; however, they rarely remain in the group for more than several days. Young males have been observed to leave their natal groups anywhere from two to four years of age. However, one study showed that most juveniles left before they were three, which is before most males reach sexual maturity. This contrasts with an earlier study in which juveniles were observed to leave later, at sexual maturity, indicating that there may be variation between groups. The reason young males leave their natal group is also contested. Dominant males have been observed to act aggressively toward younger males in captivity. However, observations of wild patas monkeys has shown young males leaving the group in which they were born without any aggressive behavior from the adult male. The juveniles, in the time shortly before they leave, spend increasingly less and less time with the adult females in the group. However, juvenile males do not change the amount of time they spend near the adult male. This may indicate weakening of matrilineal ties, rather than male aggression, as the main reason juveniles disperse from their natal group.
Ескерту шақырулары
Қарапайым пата маймылдарының бірнеше ерекше дабыл шақырулары бар, олар топ мүшелерін жыртқыштар туралы ескертеді. Топтың әртүрлі мүшелері (яғни ересек ұрғашылар, ересек еркектер, жасөспірімдер және т.б.) әртүрлі дабыл шақыруларын береді, ал кейбір дабыл шақырулары жыртқыштардың әртүрлі түрлеріне тән. Басқа приматтардан өзгеше, пата маймылдары жыртқыштардан ағаштарда сирек жасырынады. Бұл, көбінесе, пата маймылдарының мекендейтін жерлеріндегі ағаштардың тығыз болмауымен байланысты. Пата маймылдары әдетте жыртқыштардан қашып, жерде жүгіріп кетеді, бірақ кейбір жағдайларда шакалдар мен жабайы мысықтар сияқты жыртқыштарға шабуыл жасайтындары байқалған. Бұл мінез-құлық еркектер мен ұрғашыларда да кездеседі.
Common patas monkeys have several distinct alarm calls that warn members in the group of predators. Different alarm calls are given by different group members (i. e. adult females, adult males, juveniles, etc.) and certain alarm calls are distinctive of different types of predators. Unlike other primates, patas monkeys rarely take refuge from predators in trees. This is most likely due to the relatively sparse tree cover in patas monkey habitats. While patas monkeys usually run on the ground away from predators, individuals have been observed to attack predators such as jackals and wildcats. This behavior has been observed in both males and females.
Танымал мәдениетте
Патас маймылы мен шыбыртқылы тікенді акация арасындағы байланыс Доктор Сьюстың "Лоракс" туындысына ұқсас болуы мүмкін.
The relationship between the patas monkey and the whistling thorn acacia may have inspired The Lorax by Dr. Seuss.