Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Қоңыр жәндік маймыл немесе түрлі түсті жәндік маймыл (Ateles hybridus) – Колумбияның солтүстігі мен Венесуэланың солтүстік-батысындағы ормандарда мекендейтін, құрып кету қаупі төнген жәндік маймылдың бір түрі. Барлық жәндік маймылдар сияқты, оның да ұзын, жіңішке дене мүшелері және ұзын, жабыса алатын құйрығы бар. Қоңыр жәндік маймылдың іш жағы мен маңдайында ақшыл дақтар болады, және жәндік маймылдардың арасында ерекше – оның көздері ақшыл көк түсті болуы мүмкін. Қоңыр жәндік маймыл Неотропикадағы ең қауіпті жағдайдағы приматтардың бірі және «Әлемдегі ең қауіпті 25 примат» тізіміне алты рет енген.

Таксономия

Кейбір ғалымдар екі түрін таниды: Ателес гибридус гибридус, Колумбия мен Венесуэлада кездеседі және Ателес гибридус бруннеус, Колумбиядағы Каука мен Магдалена өзендерінің арасында кездеседі. Бұл ерекшеліктері оның биік ағаштарға көтерілуіне, бір ағаштан екіншісіне асылып, секіріп өтуіне және жиі жерге түспеуіне мүмкіндік береді. Ересек еркектердің салмағы шамамен , ал ересек ұрғашылардың салмағы шамамен . Оның орташа дене ұзындығы шамамен . Түсі баспен қоса, ашық қоңырдан қараңғы қоңырға дейін өзгереді. Оның ең ерекше белгісі – маңдайдағы ақшыл үшбұрышты дақ, бірақ барлық жекелеген дарақтарда ол кездеспейді. Кейбіреулерінің көзі ашық көк түсті, бірақ көбінесе қоңыр болады. Қоңыр жәндік маймылдары әдетте 10 мен 27 жылға дейін өмір сүреді, бірақ жабайы табиғатта орташа өмір сәуірлігі 22 жылды құрайды.

Экология және мінез-құлық

Қоңыр жұлдызша маймылы көп уақытын ағаштардың биіктігінде өткізсе де, кейде топырақ жеп, су ішу үшін төмен түседі. Ол биік жапырақ қабаттарында азық іздегендіктен, бұзылмаған алғашқы орманды ұнатады. Жұлдызша маймылының орташа өмір сүру ұзақтығы 27 жылды құрайды, бірақ тұтқындықта 40 жасқа дейін өмір сүруі мүмкін. Олардың саны кем дегенде 80%-ға азайған, ал кейбір популяциялары жойылып кеткен. Қалған популяциялардың көлемі ұзақ мерзімді өмір сүруге жеткіліксіз. Оның табиғи ареалында орта мекендеу орындары жоғалып барады және оның ареалының шамамен 98%-ы жойылған. Ормандарды кесу, егіс және мал шаруашылығы үшін жерлерді тазалау ортаны жоюға себеп болып отыр. Қоңыр жұлдызша маймылының популяциясына фрагменттелген ландшафттардың зиянды әсерін азайту сияқты қорғау шаралары жүзеге асырылуда. Қоңыр жұлдызша маймылдарын табиғи мекендеріне қайта бағыттау үшін дәліздер пайдаланылуда. Орталық Колумбияда жүргізілген жаңа зерттеу көрсеткендей, 32 омыртқалы жануар түрінің 21-і фрагменттелген ландшафттарды байланыстыратын дәліздерді пайдаланған. Колумбияның қорғалатын аймағында, Сельва-де-Флоренсия ұлттық табиғи паркінде 30-дан аз жеке мақұлықтан тұратын шағын популяция табылды. Бұл қоңыр жұлдызша маймылының ең оңтүстік популяциясы. Қоңыр жұлдызша маймылдары Колумбия мен Венесуэланың басқа да қорықтарынан белгілі. Қазіргі уақытта Колумбия мен Венесуэла ормандарында шамамен 3000 қоңыр жұлдызша маймылы қалған.