Кіріспе

Химиялық реакция

Питерсон олефинациясы (сондай-ақ Питерсон реакциясы деп аталады) – α-силил карбаниондарының (төмендегі схемада 1) кетондармен (немесе альдегидтермен) β-гидроксисиланды (2) түзетін химиялық реакциясы. Бұл β-гидроксисилан алькендерді (3) түзетіндей ыдырайды. Бірнеше шолулар жарияланды.

Реакция механизмі

Питерсон олефинациясының тартымды ерекшелігі – оны бір ғана β-гидроксисиланнан цис немесе транс алкендерді дайындауға болады. β-гидроксисиланды қышқылмен өңдегенде бір алкен түзіледі, ал сол β-гидроксисиланды негізбен өңдегенде стереохимиясы қарама-қарсы алкен түзіледі.

Негізгі жою

β-гидроксисиланға (1) негіздің әсер етуі нәтижесінде (2) немесе (3) бірлескен син-элиминациясы жүзеге асып, қажетті алкен түзіледі. Пентакоординатты силикат аралық (3) болжамдалады, бірақ оны дәлелдейтін деректер әзірге жоқ. Калий алкоксидтері жылдам элиминацияланады, ал натрий алкоксидтері көбінесе қыздыруды талап етеді. Магний алкоксидтері тек қана қатаң жағдайларда ғана элиминацияланады. Алкоксидтердің реакциялық қатары, K > Na >> Mg, оттегідегі электрондық тығыздықтың артуымен үйлеседі, демек алкоксидтің нуклеофилдігін күшейтеді.

Қышқылдарды жою

β гидроксисиланды (1) қышқылмен өңдеу нәтижесінде протонға түсу және антиэлиминация арқылы қажетті алкен түзіледі.

Алкил алмастырғыштар

α-силил карбанионында тек алкил, сутегі немесе электрон беретін топтар болған жағдайда, Питерсон олефинациясының стереохимиялық нәтижесін бақылауға болады, себебі төмен температурада жою процесі баяу өтеді және аралық β-гидроксисиланды бөліп алуға болады. Бөліп алынғаннан кейін диастереомерлік β-гидроксисиландар ажыратылады. Бір диастереомер қышқылмен, ал екіншісі сілтелі (негізбен) өңделеді, осылайша материал қажетті стереохимиялық құрылыммен алкенге айналады.

Вариациялар

Кейде қышқылдық жою жағдайлары мүмкін болмайды, себебі қышқыл қос байланыстың изомерленуіне де себеп болады. Сонымен қатар, натрий немесе калий гидридін қолдану арқылы жою, үйлесімсіз функционалдық топтардың болуына байланысты мүмкін болмауы мүмкін. Чан және авторлар тобы аралық силилкарбинолды ацетилхлорид немесе тионилхлоридпен ациляциялаудың нәтижесінде β-силил эфирін алады, ол 25 °C-та спонтанды түрде жойылып, қажетті алкенді береді. Кори және оның әріптестері карбонилдік қосылыстан α,β қанықпаған альдегидті бір қадамда алуға мүмкіндік беретін, силлацияланған иминді пайдаланатын әдіс жасады (кейде Кори-Петерсон олефинациясы деп аталады). Толық синтезде қолданылуының мысалы: Kuwajima Taxol толық синтезі.