Кіріспе
Пальмахтың қолбасшысы Ицхак Саде (туған Изаак Ландоберг, 10 тамыз 1890 – 20 тамыз 1952) Пальмахтың қолбасшысы және Израиль мемлекеті құрылған кезде Израиль қорғаныс күштерінің негізін қалаушылардың бірі болды.
Yitzhak Sadeh (, born Izaak Landoberg, August 10, 1890 – August 20, 1952), was the commander of the Palmach and one of the founders of the Israel Defense Forces at the time of the establishment of the State of Israel.
Өмірбаян
Садех Ресей империясының Ресей бөлігінде (қазіргі Польша) Люблин қаласында поляк еврей отбасында Исаак Ландоберг болып дүниеге келді. Оның анасы Ребекка раввин Шнеур Залман Фрадкиннің қызы еді. Жастық шағында ол раввин Хиллель Цайтлинмен оқыды. Саде үш рет үйленді. Оның үшінші әйелі Марго Мейер Саде, ол одан бір жыл бұрын рактан қайтыс болды. Оның екі қызы – Иза Дафни және Ривка Сфарим, сондай-ақ Жорам Саде деген ұлы болды. Саде 1952 жылдың тамызында Тель-Авивте қайтыс болды. Ол кезде ол харизматикалық және ерекше тұлғаға айналған, Палмахтағы лақап аты Хазакен (Қарт) болды. Ол Гиват Бреннер кибуцында жерленген.
Әскери мансап
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Ресей империясының армиясына қосылды. Ол жауынгерлік қимылдарға қатысып, батылдығы үшін марапатталды. 1917 жылы ол Жозеф Трамплдормен танысып, 1917-1919 жылдары аралығында оған HeHalutz (Пионер) қозғалысын құруға көмектесті. 1920 жылы Саде Палестинаға көшіп, Gdud HaAvoda (Еңбек батальоны) ұйымының негізін қалаушылардың және жетекшілерінің бірі болды. 1921 жылы Саде Иерусалимдегі Хагана (қорғаныс) командирі болды. 1929 жылғы көтерілістер кезінде Хайфаны қорғау шайқасына қатысты. 1936-1939 жылдары Палестинада арабтардың көтерілісі басталғанда, Саде Иерусалимде Nodedet (Көшпелі жасақ немесе патрульдік бөлімше) құрды, ол арабтарды олардың ауылдары мен базаларында қарсы күресті. Ол өзінің әскерлеріне "қорғаныстан шығып" әскери операцияларды бастауға бұйрық берді. 1937 жылдың жазында еврей қоныстары полициясының командирі ретінде Хагананың арнайы жасағы – Posh (פו"ש) құрамын құрды. Бұл элиталық шабуыл жасағының мүшелері Саде тарапынан таңдалып алынды. Саде Ливанның оңтүстік шекарасындағы шалқап жатқан төбеде Ханита кибуцын құруға жетекшілік етті. 1941 жылы ол Palmach (Plugot Mahatz, "Шабуыл жасақтары") құрылысына белсенді қатысты, ол Хагананың ерікті әскери күштері болды. Бұл құпия элиталық бөлімнің мақсаты – Орталық державалар Палестинаға кірген жағдайда партизан соғысына дайындық жасау еді. 200 күндік үрей кезінде Саде Кармель жоспарын жасады, ол Палестинадағы барлық еврей қауымын Кармель тауына көшірудің және басқыншыларға қарсы тұру үшін үлкен анклав құрудың егжей-тегжейлі стратегиясы болды. Ол 1945 жылға дейін Palmach командирі болды, содан кейін Хагана Бас штабының бастығы болып тағайындалды және басқа да іс-әрекеттердің ішінде Палестинадағы британдық билік кезінде британдық күштерге қарсы және құпия еврей иммигранттарын Израильге жеткізу операцияларына жауапты болды. Ол сонымен қатар 1941 жылы Gadna құрылысына белсенді қатысты және бағдарламаның алғашқы бейресми командирі болды.
Тәуелсіздік соғысы
1948 жылдың басында Саде Мишмар ХаЭмектегі Хагананың оқу лагеріне қолбасшылық етті. Сәуірдің басында ол араб Азаттық Армиясының толыққанды шабуылына қарсы кибуцты сәтті қорғады. Одан кейін жасалған қарсы шабуылда оның әскері Езрел аңғарының үлкен бөлігін басып алды. Сәуірдің соңында ол Иерусалим мен оның төңірегіндегі стратегиялық маңызды аймақтарға жасалған шабуылдар сериясында екі бригадаға басшылық етті, бұл "Йевуси" операциясы болды. Маусым айындағы уақытша тынығу кезінде ол Израиль Қорғаныс Күштерінің (IDF) алғашқы бронетанктік бригадасын құруға жауапты болды. Шілдеде бұл бригада "Дэнни" операциясында маңызды рөл атқарды, Лод әуежайын жаулап алды, ал қазан айында "Йоав" операциясында Ирак Сувайдан бекінісін басып алып, Негевке жол ашты. 1948 жылғы желтоқсанда ол Негевтегі "Хорев" операциясына қатысты, оның басқаруындағы күштер Египет шекарасын кесіп өтіп, Газа секторындағы египет армиясына және Ариш қаласына қауіп төндірді.
Әдеби мансап
1949 жылы тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін Пальмах таратылып, Саде әскери қызметтен кетті. Ол эсселер, әңгімелер және пьесалар жазды. "Мисавив Ламедура" (Оттың айналасында) кітабында оның Я. Нодд (Я. Саяхатшы) деген псевдониммен жазған мақалаларының жинағы бар.
Спорттық белсенділік
Саде еврей спортын дамытушы және оқытушы болды. Ресейде күрес жарыстарына қатысып, Санкт-Петербургтің күрес чемпионы атанды. Белсенді спортшы ретінде ол дене шынықтырудың маңызды мәдени және білім беру құндылықтарын мойындады. "Хапоэль" (Жұмысшы) кеңесінің мүшесі ретінде ол саясатты қабылдады, ережелерді белгіледі және "Алафим ло Алуфим" ("Мыңдаған чемпиондар емес") деген "Хапоэль" ұранын жасады. Бүгінде Саде идеалдарына арналған Тавор тауы жарысына мыңдаған спортшылар мен әскерлер қатысады.
Мұра және еске алу
Әскери әдебиет бойынша Ытжақ Саде сыйлығы жыл сайын оның құрметіне табыс етіледі. Израиль поштасы Саде есімін еске түсіретін марка шығарды. Негевтегі Нир Ицхак және Машабей Саде кибуцтары, сондай-ақ Сде Ицхак мошавы және Израиль бойынша көптеген көшелер оның атымен аталады (көбінесе "Генерал Садех", яғни Алуф Садех деп).