Кіріспе

АҚШ-тың Күн белдеуіндегі пәтер түрі – Дингбат. Дингбат – 1950 және 1960 жылдары АҚШ-тың Күн белдеуі аймағында кең таралған пәтер ғимараттарының түрі, ол "стукко қораптары" стиліндегі қарапайым үйлердің жергілікті нұсқасы болып табылады. Дингбаттар көше жағындағы тұрақ орындарын қорғайтын, шатырлары көлденең созылған екі немесе үш қабатты үйлер. Олар бүгінгі күнге дейін "арзан баспананың бекінісі" ретінде жиі қолданылады. Дингбат, бунгало ауласы сияқты, "халыққа кең тараған және танымал тұрғын үй түрі" болған. Көбінесе Оңтүстік Калифорнияда кездеседі, сондай-ақ Аризона, Флорида, Гавайи, Невада және Канаданың Ванкувер қаласында да таралған. Дингбаттардың құны арзаннан қымбатқа дейін әртүрлі болуы мүмкін. Кейбіреулері Виктория стиліндегі жеке үйлер сияқты ерекше, бірақ аз пайдалы құрылыстарды ығыстырды. 1950 жылдан бері олар орта ғасырлық модернизм және китч дизайнының үлгілері ретінде эстетикалық қызығушылық тудырып келеді, себебі көптеген дингбаттар тақырыптық аттарымен және ерекше безендірулерімен көзге түседі. Құрылыс инженерлік тұрғысынан алғанда, "тұрақ орнының астындағы кеңістік" орналасуы, егер тұрғын үй қабаттары паркинг деңгейінде жеткілікті қиғаш қабырғаларсыз жіңішке бағаналарға тірелген болса, ғимараттың тұрақсыздығына әкелуі мүмкін. Мұндай ғимараттар жер сілкінісі кезінде құлау қаупі бар.

Атауы

"Дингбат" терминіне алғашқы мәтіндік сілтеме Рейнер Банхамның "Лос-Анджелес: Төрт экологияның сәулеті" (1971) еңбегінде жасалған. Ол осы терминді ойлап табушылықты сәулетші Фрэнсис Вентрге жатқызып, оларды былай сипаттайды: [Дингбаттар] әдетте екі қабатты, ағаштан салынған, сырланған және учаскенің толық тереңдігіне дейін салынған пәтер үйлер. Осы материалдарды Рудольф Шиндлер және басқалар Лос-Анджелестегі алғашқы модернистік сәулетті салу үшін пайдаланған. Дингбат өздігінен дамыған жағдайда, көбінесе примитивті модернистік сәулеттің негізгі ерекшеліктерін көрсетеді. Артында, көпшілдің көзінен тыс жерде, олар қарапайым тіктөртбұрышты пішіндер, тегіс беттер, жіңішке болат бағаналар, қарапайым қорап тәрізді балкондар және төрт немесе бес автомобильді қорғауға арналған кең шатырларды көрсетеді. Осы әшекейлер мен басқа да безендіру элементтері заманауи, бірақ күрделі Гуги сәулетінің сипаттамалары болып табылады.

Сәулет, құрылыс және стиль

Жерді тиімді пайдалану мақсатымен салынған дингбаттар жер учаскесінің шегіне дейін созылып, әдетте 15 метр ені және 30 метр тереңдігімен ерекшеленеді. Әрқашан тікбұрышты, штукатурланған қораптар әдетте бір ғимаратта алтыдан он екіге дейін пәтерді қамтиды. Көптеген дингбаттар штукатурмен жабылады, кейде тік ағаш жалақтары, бетон блоктары немесе өзен тастары сияқты қосымша материалдар қолданылады. Ғимараттың консольдік бөлігін тіреп тұратын тіректер металдан немесе штукатурланған ағаштан жасалады. Дингбаттың екі негізгі белгісі – бірнеше кіреберіс және жеке тұрғын үйлердің тығыздығы туралы көрінеу. Ғимараттың алдыңғы жағы көбінесе бір кіреберіске немесе мүлдем кіреберіссіз болып келеді, көшеге біртұтас көрініс ұсынады. Пәтерлердің ішкі кеңістігі минимализммен сипатталады, әдетте қарапайым терезелері бар, ішкі безендірудің аз немесе мүлдем жоқ екендігімен және ең қарапайым жиһазбен жабдықталған тікбұрышты бөлмелерден тұрады. Бұл олардың тартымдылығын тұрғындар әкелген жиһаз бен әшекейлерге тікелей байланысты етеді. Сыртқы әшекейлеу штукатурланған қораптың эстетикалық тартымдылығының көп бөлігін құрайды. Егер жеке тұрған болса, дингбаттар ғарыш дәуірі, Тики және орта ғасыр американдық дизайлының жанкүйерлері тарапынан жиналады. Сыншы Мими Зейгер: "[Штукатурланған қораптар] аксессуарларын киеді – жұлдыз тәрізді металл өрнектер, ат шамы, сәндік плитка, гербтер, олар қол жетпес сұлулықты имитациялайтын әшекейлер мен брошкалар сияқты". (Басқа да танымал әшекейлерге электрлі шамдар, стильденген жануарлар және Пит Мондрианның өнерін еске түсіретін геометриялық суреттер кіреді.) Дингбаттар көбінесе ғимараттың бетіне икемді әріптермен жазылған атауға ие. Кейбіреулері көше атауын қолданды (мысалы, Редондо Редондо даңғылында орналасқан), ал басқалары фантастикалық өмір салтын және географияны бейнелейді: тропикалық жұмақтар (Кариб теңізі, Ривьера, Гавайи) немесе мәртебелі және сирек кездесетін тұрғын үйлер (виллалар, сарайлар).

Құрастыру және сақтау жұмыстары

Олардың қарапайым архитектурасы мен қорап тәрізді келбеті дингбаттарды көптеген қалаларда көз жарауға келмейтін және бұзуға тиіс нысандар деп есептейді. 2000 жылы қабылданған Флорида штатының Сарасота қаласының жоспарында қаладағы ғимараттардың галереясы болған, онда тек "дингбат" ғимарат түрі "жағымсыз" деп көрсетілген. Сол сияқты, 1999 жылы Калифорнияның солтүстігіндегі Эль-Серрито қаласы "Ескі "штукатурка қорап" пәтер үйлері заманауи және жақсы сапалы пәтерлер мен кондоминиумдармен алмастырылады" деген мазмұндағы бас жоспарын жариялады. Көптеген қала құрылысшылары дингбаттарды салыстырмалы түрде төмен тығыздығы және үлкен тұрақ алаңдары үшін сынап, бұл көше деңгейіндегі жаяу жүргіншілер кеңістігінің тартымдылығы мен пайдалылығын азайтады. Кейбір дингбаттар тұрақ алаңдарын ғимараттың артқы немесе бүйір жағына орналастырып, алдыңғы жағын жаяу жүргіншілерге ыңғайлы кіреберіс ретінде пайдаланады. Бір дизайн журналында "әсем үйлер көшесінде бір дингбат салу мүліктің құнын күрт төмендетуге жетеді" делінген, содан кейін дингбаттар мен әсем үйлердің эстетикалық (демек, әлеуметтік-экономикалық) құндылығын ажырататын, құрылыс дизайнына қатысты ережелерді енгізу қажеттігі айтылады. Дегенмен, аймақтағы мүліктің құнын төмендету тенденциясы жұмысшы табының жалға алушыларына тиімді болуы мүмкін, олар әйтпесе бұл аймақта тұрғын үйге қол жеткізе алмас еді. 1950-1960 жылдары Оңтүстік Калифорнияда дингбаттардың кеңінен салынуы, сонымен қатар мүліктің құнының төмендеуі, көп отбасылық құрылысты бүкіл айманда шектеген NIMBY (Not In My Backyard) топтарының наразылығына себеп болды. 2016 жылы авторлар Турман Грант және Джошуа Г. Стейн Лос-Анджелес сәулет және қала құрылысы форумымен бірлесіп, "Дингбат 2.0: Лос-Анджелестегі әйгілі пәтер – мегаполистің бейнесі" атты кітабын жариялады, онда Лос-Анджелестегі дингбаттардың тарихи, әлеуметтанулық және сәулеттік маңыздылығы егжей-тегжейлі сипатталған. Грант дингбатты "20-ғасырдың барлық ерекшеліктерімен бірге танымал символы деп санауға болады" деп мәлімдеп, ғимараттарды бұзу Лос-Анджелес тарихының маңызды бөлігін жоюмен тең екенін айтады. Осы осалдықтан құтылудың жолы – төбеге шығып тұрған бөлімдерді болаттық I-тәрізді профильдер немесе қалың ағаш бағаналар сияқты берік тіреу материалдарымен нығайту. Көптеген қалалар, соның ішінде Лос-Анджелес, "жұмсақ қабатты" ғимараттардың иелерін қосымша нығайту жұмыстарын жүргізуге міндеттеді.

Диңбілдер халықтық мәдениетте

Фотограф Лесли Марлен Сигел 1990 жылдан бері Оңтүстік Калифорнияның "дингбат" үйлерін фотосуреттерге түсіріп келеді. Оның каталогы қазір 2300-ден астам суреттен тұрады және 2003 жылы "Пәтерде тұру – ғажайып!" атты жеке көрмесімен аяқталды. Лос-Анджелестік тағы бір суретші Клайв Пирси сол жылы "Pretty Vacant: The Los Angeles Dingbat Observed" ("Сәнді бос жайлар: Лос-Анджелес дингбатына қарау") атты 480 суреттен тұратын фотоальбом жариялады. 1998 жылғы "Беверли-Хиллз шұңқылары" фильмінде жасөспірім Вив (Наташа Лион) отбасының үнемі бір "дингбаттан" екіншісіне көшіп-қонып жүргеніне шағымданады. "Касса Белла", – дейді ол, отбасы көшіп бара жатқан ғимараттың штукатурлы фасадын қарап, – "тағы бір "дингбат". "Дингбат" – осылай атайды. Арзан жалдамалы және жақсы өмірді уәделейтін әсем аттары бар екі қабатты үйлер, бірақ олар ешқашан орындалмайтын уәделер береді".