Кіріспе
Дифференциалдық геометриядағы түсінік. Дифференциалдық геометрияда, дифференциалданатын көптүрліліктер санатында, талшықты көптүрлілік – бұл сюръективті сумерсия, яғни, әрбір нүктеде тангенциалдық бейнелеу сюръективті болатын сюръективті дифференциалданатын бейнелеу, немесе, эквивалентті түрде, оның рангі тең.
In differential geometry, in the category of differentiable manifolds, a fibered manifold is a surjective submersion
that is, a surjective differentiable mapping such that at each point the tangent mapping
is surjective, or, equivalently, its rank equals
Тарих
Топологияда талшық (неміс тілінде Faser) және талшықтық кеңістік (gefaserter Raum) терминдері алғаш рет 1932 жылы Герберт Зайферттің мақаласында қолданылды, бірақ оның анықтамасы өте нақты жағдаймен шектелген. Дегенмен, қазіргі талшықтық кеңістік тұжырымдамасынан басты айырмашылығы – Зайферт үшін талшықтың (топологиялық) кеңістігінің негізгі кеңістігі (топологиялық кеңістік) құрылымның бір бөлігі емес, одан шығарылған бөлшек кеңістік болды. Талшықтық кеңістіктің алғашқы анықтамасын 1935 жылы Хасслер Уитни сфералық кеңістік деп атап берді, бірақ 1940 жылы Уитни оның атауын сфералық жиынтыққа өзгертті. Тілiк кеңiстiктер теориясы, оның ішінде векторлық жиынтықтар, басты жиынтықтар, топологиялық фибрациялар және тілiк көптүктiктер ерекше жағдайлар болып табылады және бұл теория Зайферт, Хопф, Фельдбау, Уитни, Стинрод, Эресман, Серр және басқаларға жатады.
Ресми анықтама
Үштік, мұндағы және дифференциалданатын көптемелер, ал – сюръективті суръекция, талшықты көптеме деп аталады. – жалпы кеңістік, ал – негіз деп аталады.
Мысалдар
Әрбір дифференциалданатын талшық буыны талшықты коллектор болып табылады. Әрбір дифференциалды жабу кеңістігі дискретті талшығы бар талшықты коллектор болып табылады. Жалпы, талшықты коллектор міндетті түрде талшық буыны болмауы мүмкін: әртүрлі талшықтарда әртүрлі топологиялар болуы мүмкін. Бұл құбылыстың мысалын тривиальды буынды алып, базалық коллектордың үстіндегі екі әртүрлі талшықтағы екі нүктені жою арқылы жасауға болады. Нәтижесінде, екі талшықтан басқа барлық талшықтары байланысқан жаңа талшықты коллектор пайда болады.