Фридрих Вильгельм Прёлль (1915-1944) – нацизмге қарсы күрескен неміс қарсыласы. «Қызыл көмек» ұйымында болды, үнқағаздар таратқаны үшін тұтқынға алынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс қарсыласы (1915–1944)
German resistance member (1915–1944)
Фридрих Вильгельм Пролл (23 сәуір 1915, Аугсбург – 22 қараша 1944, Нордхаузенге жақын Митльбау-Дора), Фриц Пролл деп те белгілі, нацистік режимге қарсы күрескен қатысушы болды.
Friedrich Wilhelm Pröll (23 April 1915, Augsburg22 November 1944, Mittelbau Dora near Nordhausen), also known as Fritz Pröll, was a resistance fighter against the Nazi regime.
Өмір
19 жасар металл өңдеуші Фриц Пролль 1934 жылы Аугсбургтің ең ірі қарсылық тобы – Қызыл көмекке (Rote Hilfe) қосылды. 1935 жылы үнпарақтарды тарату науқаны кезінде ол жасырын түрде жарияланды. Сот алдында Фриц кінәсін ашық мойындады. 1935 жылдың 29 тамызынан бастап ол Ландсберг түрмесінде "сақтықпен ұстау" режимінде үш жылға сотталды. Үш жыл бойы жалғыз бөлмеде (сол кезде жастарға берілетін ең ауыр жаза) ол үнемі жазалау ротасында болды. 1939 жылдың 25 қаңтарында ол Бухенвальд концлагеріне ауыстырылды. Ол жерде ол Бухенвальдта тұтқындалған ағасы Йозефпен кездесті. 1942 жылдың 14 наурызында ол Натцвайлер Струтхоф концлагеріне ауыстырылды. Сол жерде ол тұтқынға алынған еврей қызына ғашық болды, ол кейіннен қаза тапқан болуы мүмкін. 1943 жылдың 17 желтоқсанынан кейін Фриц Пролль мен оның ағасы Бухенвальд концлагеріне қайтарылды. Қарсылық оның ағасын Бухенвальдта қалдыруға қол жеткізсе, Фриц 1944 жылдың 1 қарашасында Харц тауының Нордхаузен маңындағы Mittelbau Dora концлагеріне ауыстырылды. Жер астындағы паналарында су қабырғаларға дейін жеткен, күн сәулесі ешқашан кірмейтін, үнемі жарылыстардың шуы мен шаңы өмірді тозаққа айналдырған жерде, Еуропаның түкпір-түкпірінен ондаған мың адам Гитлердің "ғажайып қаруларын" – V1 және V2 зеңбіректерін жасау үшін қажырлы еңбек етті. Вернер фон Браунның мансабы осы жерден басталды, содан кейін ол соғыстан кейін Америка Құрама Штаттарында ракета маманы болды. Онда Пролль сонымен қатар қарсылық күресшілері Альберт Кунц, Георг Томас, Людвиг Шымчак, Отто Рунки, Кристиан Бехан, Хайнц Шнайдер, социал-демократ Август Кронберг, чехословакиялық дәрігер және коммунист доктор Ян Чеспива, Одессадан келген советтік ұшқыш лейтенанты Еловой, ол Дорада Симеон Гринко деген жалған атпен болған, сондай-ақ поляк, француз және голланд қарсылық күресшілерімен кездесті.
The 19 year old metalworker Fritz Pröll joined Augsburg's biggest resistance group in 1934, the Red Help (Rote Hilfe). Owing to a leaflet distribution campaign in 1935, he was denounced. Before the court Fritz frankly admitted his guilt. From 29 August 1935 he found himself serving a three year sentence at Landsberg Prison in "protective custody" for "conspiracy to commit high treason". During his three year solitary confinement (then the maximum penalty for youths), he was constantly in the penal company. On 25 January 1939 he was transferred to Buchenwald concentration camp. There he met his brother Josef, who was likewise interned at Buchenwald. On 14 March 1942 came his transfer to Natzweiler Struthof concentration camp. There he fell deeply in love for the first time, with a Jewish internee, who probably later perished. Sometime after 17 December 1943 Fritz Pröll and his brother were brought back to Buchenwald concentration camp. While the resistance managed to keep his brother back in Buchenwald, Fritz was shifted on 1 November 1944 to the notorious Mittelbau Dora concentration camp near Nordhausen in the Harz. In underground shelters where the water reached the walls, the daylight never came in, and the crashing and dust from constant explosions made life hell, worked tens of thousands from all over Europe in drudgery to produce Hitler's "wonder weapons", the V1 and V2. Wernher von Braun's career began here, before he became a rocket specialist in the United States after the war. There, Pröll also met the resistance fighters Albert Kuntz, Georg Thomas, Ludwig Szymczak, Otto Runki, Christian Behan, Heinz Schneider, the social democrat August Kroneberg, the Czechoslovakian doctor and Communist Dr. Jan Čespiva, the Soviet flight lieutenant Yelovoy from Odessa who was at Dora under the false name Simeon Grinko, and also Polish, French, and Dutch resistance fighters.
Лагерьдегі саботаж және террор
Қарусыз, аштан жартылай өлген тұтқындар Гитлердің керемет қару жоспарын орындамауға үлес қосты. 1944 жылы ұшырылған зымырандардың үштен бірінде механизмдер істен шықты. Жалпы 10 800 V2 зымыранының жартысынан астамы әуеде тұрғанда жарылып кетті. СС обершарфюрері Сандер мен полковник Айххорн күдікті саботаж тобын қамау үшін арнайы жіберілді. Лагерь тыңшылар желісімен жабылған еді. 1944 жылдың 18 қарашасында Вермахт "Қолдануға жарамсыз – Саботаж" деген белгімен екі пойыз зымыранды кері қайтарғанда, фашистік үрей қатты күшейді. Саботажға қатысқан деген күдікпен ондаған тұтқындар азапталды және дарға асылды. Екі тіреудің арасына арқандар байланып, бірден он екі, он бес, жиырма адам асылып, тіреулер оларды жоғары көтергенде, мойындары қысылып өлді. Фриц Пролл ұзақ уақыт қамауда болғанда медицинамен шұғылданды, осылайша Дорада көптеген адамның өмірін сақтауға көмектесті. Бірақ қазір ол өз білімін азаптау кезінде өз әріптестерін жасырау қаупі болмауы үшін қолдануға тиіс болды. Соңында, 1944 жылдың 22 қарашасында ол укол арқылы өзіне-өзі қол жұмсады. Фриц Пролл 29 жасқа толған еді, оның өмірінің 9 жарым жылы түрмелер мен концлагерьлерде өтті.
The unarmed, half starved prisoners managed to thwart Hitler's wonder weapon plan. In one third of the rockets sent off in 1944, the mechanisms failed. Out of all the 10,800 V2 rockets that were deployed, more than half blew up while still aloft. The SS Oberscharführer Sander and Colonel Eichhorn were specially deployed to arrest the suspected sabotage group. The camp was covered with a system of spies. When on 18 November 1944 the Wehrmacht sent two whole trainloads of rockets back marked "Unusable – Sabotage", the fascist terror struck hard. Dozens of prisoners who were suspected of taking part in the sabotage were tortured and hanged. Onto beams between two cranes ropes with nooses were fastened, and twelve, fifteen, twenty people were hanged on them at once, strangled once the cranes lifted them up high. Fritz Pröll busied himself during his long detention with medicine, thus enabling him to help save many people's lives at Dora. Now, however, he had to use his knowledge so that there would be no danger of his betraying his fellow fighters under torture. In the end, on 22 November 1944, he killed himself with a poison syringe. Fritz Pröll was only 29 years old; he had spent 9½ of those years locked up in prisons and concentration camps.
Соғыстан бері
2001 жылы Герштофендегі Пол Кли гимназиясының бір сыныбы Пролл отбасының өмірі сияқты тақырыптарды қамтитын интернет жобасын жүзеге асырды. Олар күтпеген қиындықтарға тап болды. Қала әкімі студенттерге мұрағатқа қол жеткізуге рұқсат бермеді. Мұрағатқа тек сот шешімі арқылы ғана қол жеткізуге болады. Пролл отбасының бір мүшесі Герштофендегі Вернер фон Браун көшесін Фриц Пролл көшесі деп атауға ұсыныс жасады, бірақ бұл әлі жүзеге аспады. Герштофен қаласы атауды өзгертуден бас тартуын қаланың әр бөлігіндегі көшелерді тақырыптық принцип бойынша атау саясатының ұзақ мерзімдік болуымен түсіндірді. Осы саясатты сақтап, кез келген кемшілікті түзету мақсатында жаңа аудандағы көшелерге қарсылық көрсетушілердің есімдері берілмек.
A school class from the Paul Klee Gymnasium in Gersthofen did an Internet project in 2001 on, among other things, the Pröll family's life. They ran into unforeseen difficulties. The mayor refused to allow the students access to the archives. Access could only be gained by court order. One of the Pröll family has sought to change the street name Wernher von Braun Straße in Gersthofen to Fritz Pröll Straße, but it has not come about yet. The Town of Gersthofen justified its refusal to change the name arguing that there was a longstanding policy of naming streets in any particular part of town thematically. Following this policy, and to redress any oversight, the streets in a new neighbourhood are to be named after resistance fighters.