Кіріспе

Нацистік Германиядағы неміс антифашистік диссиденттер тобы – Крейзау шеңбері (нем. Kreisauer Kreis, ) (1940–1944 жж.) – Гельмут Джеймс фон Мольтке басшылығындағы шамамен жиырма бес неміс диссиденттерінен құралған топ. Олар Силезиядағы Крейзау ауылындағы Мольткеге тиесілі үй шаруашылығында жиналатын. Шеңберге әртүрлі әлеуметтік топтардан шыққан ерлер мен азаназдар, сондай-ақ бірнеше әйелдер кірді: ақсүйектер, шынайы протестанттар мен католиктер, зиялылар, әскери қызметкерлер, социалистер және консерваторлар. Араларындағы айырмашылықтарға қарамастан, Крейзау шеңберінің мүшелері Гитлер режиміне қарсы моральдық және діни ұстанымдарында ортақ пікірге келді. Олардың кездесулерінде Үшінші рейх құлағаннан кейін Германия үкіметін қайта ұйымдастыру жолдары талқыланды. Топ режимді күшпен құлатуға ұмтылмаса да, нацистер олардың жоспарларын мемлекетке қарсы қылмыс деп есептеді, себебі ол Германия соғысты жеңе алмайды деген болжамға негізделген. 1944 жылдың қаңтар айында Гельмут фон Мольтке гестапоға ұсталғаннан кейін топтың ықпалы әлсіреп, 1944 жылдың 20 шілдесінде Клаус фон Штауфенбергтің Гитлерге жасаған қастандығынан кейін көптеген мүшелері тұтқындалғаннан кейін толыққанды аяқталды.

Зияткерлік білімі

Крейзау шеңберінің мүшелеріне Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Германиядағы халықтық қозғалыстар, ең әсіресе неміс жастар қозғалысы мен неміс діни социализмі зор әсер етті. Әр түрлі идеологияларға қарамастан (неміс жастар қозғалысы табиғатқа қайта оралуды, ал діни социализм христиандық құндылықтарға қайта оралуды мақсат еткен), әрбір бағыт өзінің жақтастарына дәстүрлі қатаң саяси, әлеуметтік және діни шекараларды қайта қарауға, сондай-ақ олармен келіспейтіндермен пікір алмасуға шақырып, нацистік режимге қарсы тұруға ынталандырды. Осы ортақ ерекшеліктер әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан адамдардың үшінші рейхке қарсы интеллектуалдық күреске қатысуына және бірлесіп жұмыс істеуіне жағдай жасады.

Неміс жастар қозғалысы

Неміс жастар қозғалысы 1896 жылдан бастап табиғатқа оралуға баса назар аударған түрлі жастар ұйымдарының құрылуымен еректелді. Мысалы, 20 ғасырдың басында пайда болған «Вандервогель» жастар қозғалысы, жастарды материалдық құндылықтарға артық мән беретін орташа топтық тәрбиеден бас тартуға үндеді. 1928 жылдың 14 наурызы мен 1 сәуірі аралығында әртүрлі әлеуметтік топтардан келген шамамен жүз адам алғашқы Силезия еңбек лагеріне бас қосты. Тиллих бұл социализмді «теономиялық» деп атады. Аталған топтың белгілі әйел мүшелерінің тізіміне: Фрея фон Мольтке (заңгер), Марион Йорк фон Вартенбург (заңгер), Маргрит фон Трота (экономист), Розмари Райхвайн (дәрігер/терапевт) және Ирен Йорк фон Вартенбург кіреді.

Социалистік мүшелері

Социалистердің мүшелері Карло Мирендорф, Теодор Хаубах және Юлиус Лебер болды. Сондықтан, осы болжамға сүйене отырып, Крейзау шеңберінің жұмысы осы күнге дайындық жасау болды. 1941 жылдың 24 сәуірінде Крейзау шеңбері «Бастау нүктесі, мақсаттары және міндеттері» атты меморандум жасады. Бұл мәтінде шеңбер Үшінші рейхтің аяқталуымен ұлтшылдық, нәсілшілдік және партиялық саясаттың да аяқталады деген сенімін білдіреді. Негізгі бостандықтар қалпына келтірілуі керек еді. Германия 3 миллионнан 5 миллионға дейінгі халқы бар провинцияларға бөлінген, орталық үкіметі әлсіз федеративтік мемлекетке айналады. Провинциялар өздері басқаратын қауымдастықтарға бөлінеді, олар аудандарға ұйымдастырылады. Өңірлер аудандық жиналыстар сайлайтын парламенттерге ие болады. Сайлау құқығының ең төменгі жасы 27 жас болады. 21 жастан асқан немесе әскери қызмет өткерген барлық адамдар – «барлық сайлау құқығы бар азаматтар» деп Мольтке анықтағандай, муниципалитеттер мен округтік өкілдік жиналыстарды сайлайды. Бұл округтік жиналыстар аймақтық заң шығарушы органды сайлайды, ол Рейхстаг мүшелерін сайлауға жауапты болады. Кейінірек гестапо фон Мольтке оны тұтқындау туралы ескерткенін біліп, Гельмуттың өзі 1944 жылдың 19 қаңтарында тұтқындалды.