Зигфрид Рәдель: Нацизмге қарсы күрескен коммунист саясаткер

Кіріспе

Siegfried Engelbert Martin Rädel (1893-1943) - неміс саясаткері, Германия Коммунистік партиясының (KPD) мүшесі және нацистік режимге қарсы күрескер. (7 наурыз 1893 – 10 мамыр 1943) нацистік үкіметке қарсы тұрушы.

Өмірбаян

Радель Саксонияның Пирна-Копиц қаласында дүниеге келген. 1913 жылы 20 жасында Рэдль әскерге шақырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста өзінің Пионер батальонымен бірге төрт жыл бойы майдан шебінде жүріп, екі рет жараланды. 1919 жылы әріптестері оны Пирнадағы раон зауытының зауыт кеңесінің төрағасы етіп сайлады. 1921 жылы ол Пирна қалалық кеңесінің мүшесі және КПД фракциясының жетекшісі болды. Ол сондай-ақ КПД орталық комитетінің мүшесі болды, ал 1924 жылдан 1933 жылға дейін Рейхстаг мүшесі болды. Кейбір үзілістермен ол көп жылдар бойы кандидат немесе КПД орталық комитетінің мүшесі болды. 1927-1932 жылдар аралығында Готтлауба және Мюглиц аңғарларында су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетуге деген Раделдің ұмтылысы, сондай-ақ су тасқынын бақылауға бағытталған бөгет құрылысына деген бейілділігі жақсы белгілі. Алайда, мұндай бөгеттер жүйесі көп уақыт өткен соң ғана, 1958 және 1974 жылдар аралығында іске асырылды – Бушбах, Либштадт, Фридрихсвальде-Оттендорф, Мордгрундбах және Глашуттедегі су сақтағыштар мен Готтлауба бөгеті. Раделдің әлеуметтік бастамаларды, өкілеттіктерді және ұйымдарды ұйымдастыруға бағытталған күш-жігері 1927 жылы ұлттық деңгейде Әлеуметтік саяси ұйымдардың жұмыс қоғамдастығын (Arbeitsgemeinschaft sozialpolitischer Organisationen; ARSO) құруға әкелді. АРСО, Рэдль баспагер ретінде, 1928 жылдың мамыр айынан бастап Proletarische Sozialpolitik журналын шығарды. 1928 жылы тамызда Амстердамда өткен Дүниежүзілік бейбітшілік конгресінде Германия делегаттарының қатарында болды. 1933 жылы Адольф Гитлер мен нацистер билікті қолға алғаннан кейін, Радель елден кетуге мәжбүр болды. Ол Прагаға, Францияға, Кеңес Одағына және Цюрихке барды. Партия оған қарсы "фракциялық қызмет" үшін іс қозғады, бірақ бұл жай ғана сөгіспен аяқталды. Швейцария полициясы оны 1936 жылдың соңында оның серіктесі Мария Вайтерермен бірге тұтқындады, олар 1927 жылдан бері бірге өмір сүріп, жұмыс істеген. Швейцариядан қуылғаннан кейін Францияда ол кезде Парижде орналасқан КПД Орталық Комитетінің Хатшылығы Ределге коммунистік эмигрант ұйымының басшылығын тапсырды. Радель Францияда болған кезінде антифашистік халық фронтын құруға қатысты. КПД-ның Парижге жақын Дравейдегі "Берн конференциясы" кезінде ол Орталық Комитеттің 17 мүшесінің бірі болып сайланды. Оның неміс эмигрант достарының арасында Генрих Манн, Лев Фёхтвангер, Рудольф Леонхард, Леонхард Франк және Пол Меркер болды. Фашистік неміс агрессия саясатына қарсы кең ауқымды насихат жұмыстары жүргізілді. Алайда, Германия мен Кеңес Одағының шабуылдаспау шарты 1940 жылы Францияда тұтқындалып, ұсталған барлық неміс коммунистеріне, оның ішінде Ределге де әкелді, ол Ле Верне концлагеріне жеткізілді. 1942 жылы Радель Виши режимі арқылы Гестапоға тапсырылды. Жоғары сатқындық ісі бойынша ол 25 ақпан 1943 жылы, 50 жасқа толуына аз уақыт қалғанда, Volksgerichtshof-тан өлім жазасына кесілді және 1943 жылы 10 мамырда Бранденбург түрмесіндегі атақты "өлтіру гаражында" дарға асылды. Пирнадағы раон зауыты Раделдің құрметіне аталды, ол кезде Пирна Шығыс Германияның құрамында болған. Бірлесуден кейін оның есімі жоғалып кетті, ал ақырында раон зауыты жабылып, сөгілді. Алайда, Пирна қаласының орталық бөлігіндегі бір көше әлі де оның есімімен аталады.

Rädel was born in Pirna Copitz, Saxony. At the age of 20, in 1913, Rädel became a soldier. With his Pioneer Battalion, he lived through four years of World War I on the front lines and was wounded twice. In 1919, his colleagues elected him as the chairman of the plant council at the rayon works in Pirna. As of 1921, he was a town councillor in Pirna and leader of the KPD faction. He also became a member of the KPD central committee, and from 1924 to 1933, a member of the Reichstag. With some interruptions, he was for many years either a candidate or a member of the KPD central committee. Rädel's commitment to the relief efforts for those affected by floodwaters in the Gottleuba and Müglitz valleys between 1927 and 1932 is well known, as is his commitment to dam construction aimed at controlling the floods. However, such a system of dams was not realized until much later, between 1958 and 1974 – retention basins in Buschbach, Liebstadt, Friedrichswalde Ottendorf, Mordgrundbach and Glashütte, and the Gottleuba dam. Rädel's endeavours to organize social initiatives, powers, and organizations led in 1927 to the founding of the Work Community of Social Political Organizations (Arbeitsgemeinschaft sozialpolitischer Organisationen; ARSO) on a national scale. The ARSO, with Rädel as publisher, published the magazine Proletarische Sozialpolitik beginning in May 1928. Rädel was among the German delegates at the World Peace Congress in August 1928 in Amsterdam. After Adolf Hitler and the Nazis seized power in 1933, Rädel had to go into exile. He went to Prague, France, the Soviet Union, and Zürich. The Party began proceedings against him for "factional activities", but this ended with a simple reprimand. The Swiss police arrested him in late 1936 along with his partner, Maria Weiterer, with whom he had lived and worked since 1927. In France, where he found himself after being expelled from Switzerland, the Secretariat of the KPD Central Committee, which at that time was based in Paris, transferred to Rädel the leadership of the Communist emigrant organization. Rädel took part in attempts to build up an antifascist people's front while in France. At the KPD's "Bern Conference" in Draveil near Paris, he was chosen to be one of the 17 members of the Central Committee. Among his circle of German émigré friends were Heinrich Mann, Lion Feuchtwanger, Rudolf Leonhard, Leonhard Frank and Paul Merker. Extensive work in publicity was undertaken against fascist German aggression politics. However, with the German Soviet non aggression pact came the arrest and detention in 1940 of every German Communist émigré in France, including Rädel, who was delivered to Le Vernet concentration camp. In 1942, Rädel was handed over to the Gestapo by the Vichy régime. In a high treason trial, he was sentenced by the Volksgerichtshof to death on 25 February 1943, shortly before his 50th birthday, and executed on 10 May 1943 in the infamous "murder garage" at Brandenburg Prison. The rayon plant in Pirna was named after Rädel when Pirna was part of East Germany. With reunification, his name disappeared, and in the end, the rayon plant was later shut down and then demolished. However, a street in downtown Pirna is still named after him.