Кіріспе
Аса улы жыланның түрі, Африкаға тән "жалпы сопақша жылан" (Bitis arietans) – Сахара және ылғалды ормандарды қоспағанда, Марокко мен Батыс Арабияның саванналары мен далаларында кездесетін аса улы жылан. Ол Африкада жылан шағуынан болатын өлім-жітімнің ең көп себебі болып табылады, себебі оның кең таралғандығы, көптеген адамдар тұратын аймақтарда жиі кездесуі және шабуылға бейімділігі сияқты факторлар бар. Барлық итті жыландар сияқты, ол да улы. Қазіргі уақытта екі түрше танылған, оның ішінде осы жерде сипатталған негізгі түршесі бар. Бұл түр көбінесе сопақша жылан, африкалық сопақша жылан немесе жалпы сопақша жылан деп аталады.
the viper species "common puff adder", native to Africa
The puff adder (Bitis arietans) is a highly venomous viper species found in savannahs and grasslands from Morocco and western Arabia throughout Africa except for the Sahara and rainforest regions. It is responsible for causing the most snakebite fatalities in Africa owing to various factors, such as its wide distribution, frequent occurrence in highly populated regions, and aggressive disposition. Like all other vipers, it is venomous. Two subspecies are currently recognized, including the nominate subspecies described here. The species is commonly known as the puff adder, African puff adder, or common puff adder.
Таксономия
Неміс табиғаттанушысы Бласиус Меррем 1820 жылы бүйірбас жыланын сипаттаған. "Arietans" сөзі "күшті соғу" мағынасын білдіреді және латын тіліндегі "arieto" сөзінен шыққан. Оның түпкілікті таралған жері – "Promontorio bonae spei" (Жақсы Үміт мүйісі), Оңтүстік Африка.
Үдемелі өсу
Басы үшбұрыш тәрізді емес, тұмсы дөңгелек және жуан. Дегенмен, басы мойнынан әлдеқайда кең. Ростральдық қабықша кішкентай. Көзшеңберлік сақина 10–16 қабықшадан тұрады. Бас үстінде 7–11 аралықкөзді қабықшалар орналасқан; субокулярлар мен супралабиалдарды үш немесе төрт қабықша бөліп тұрады. Оның 12–17 жоғарғы ерін қабықшасы және 13–17 төменгі ерін қабықшасы бар. Бірінші үш-төрт төменгі ерін қабықшасы иек қалқандарына жанасады, олардың тек бір жұбы бар. Көбінесе әр жақ сүйекте екі тіс болады, олардың екеуі де функционалды болуы мүмкін. Ол жаңбырлы ормандарда, мысалы Батыс Африка жағалауында және Орталық Африкада (атап айтқанда, Конго Демократиялық Республикасының орталық бөлігінде) табылмайды; сондай-ақ Солтүстік Африканың Жерорта теңізі жағалауында да кездеспейді. Арабия түбегінде ол Таифке дейін солтүстікке қарай таралған.
Мінез-құлық
Көбінесе баяу жылдамдығымен белгілі келетін Puff зомби қорғану үшін камуфляжға сенеді. Қозғалысы негізінен түзу сызықты, кең құрсақ қабыршақтарын құрт сияқты пайдаланады және сүйреу үшін өзінің салмағымен көмектеседі. Қоздырылған кезде, ол күтпеген жылдамдықпен әдеттегі жылан сияқты қозғалысқа көше алады.
Көбею
Аналықтары еркектерді тарту үшін феромон бөліп шығарады, ал еркектер мойын күресінен тұратын би шайқасына қатысады. Малиндидегі бір аналықтың артынан жеті еркек ертіп жүрген. Бұл жылан LD50 көрсеткіші бойынша ең улы жыландардың бірі болып саналады. Малоу және авторлар (2003) 1.0–7.75 мг/кг тері астына (SC) енгізілгендегі LD50 диапазонын көрсетеді. Удың мөлшері әдетте 150–350 мг, максимум 750 мг құрайды. Ауыр шағулар салдарынан зардап шеккен бұлшық еттердегі күшті қан кету немесе қан ұюынан аяқ-қолдардың қимылсыз қалуына әкеледі. Дегенмен, қалдық қатаю сирек кездеседі және көбінесе бұл аймақтар толығымен жазылып кетеді. Көптеген өлім жағдайлары нашар медициналық көмек көрсетумен және немқұрайлылықпен байланысты.