1848 жылғы Цейлон (Шри-Ланка) көтерілісі: Маталледе британдық үстемдікке қарсы шаруалар көтерілісі. Кандьян провинцияларындағы тәуелсіздік күресі тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1848 жылы британдық Цейлондағы көтеріліс
1848 rebellion in British Ceylon
Матал көтерілісі, сондай-ақ 1848 жылғы көтеріліс деп белгілі, Цейлонның Матал қаласында губернатор Джордж Бинг, 7-ші виконт Торрингтон басшылығымен британдық отаршыл үкіметке қарсы болды. Бұл отаршылдыққа қарсы көтерілістің классикалық феодалдық нысанынан қазіргі тәуелсіздік күресіне өтудің маңызды кезеңі болды. Көтерілістің негізгі күші – шаруалар еді.
The Matale rebellion, also known as the Rebellion of 1848, took place in Matale city, Ceylon against the British colonial government under Governor George Byng, 7th Viscount Torrington. It marked a transition from the classic feudal form of anti colonial revolt to modern independence struggles. It was fundamentally a peasant revolt.
Өмірбаян
Қандия аймақтарында дүрбелең болды. Олар 32 жыл бойы британдық үкімшілік астында болды. 1840 жылғы 12 нөміріндегі «Корольдік жерлер (иеленулер)» жарлығы (кейде «Корольдік жерлер жарлығы» немесе «Бос жерлер жарлығы» деп аталады) бойынша еуропалық плантаторлар шаруалардың ортақ жерлерін тартып алып, оларды жақсылықтан айырды. 1830 жылдары Цейлонға кофе әкелінді, ол биік жерлерде жақсы өседі және шаруалардан тартып алынған жерлерге отырғызылды. Бұл дамудың басты себебі – Батыс Индияда құлдық жойылғаннан кейін кофе өндірісінің төмендеуі болды. Дегенмен, жерсіз қалған шаруалар плантацияларда жұмыс істеген жоқ: Кандиялық ауыл тұрғындары дәстүрлі өмірлену жолын тастап, осы жаңа иеліктердегі қорқынышты жағдайда жалдамалы жұмысшылар болудан бас тартты, британдық үкімет тарапынан көрсетілген барлық қысымға қарамастан. Сондықтан британдықтар өздерінің оңтүстікке қарайғы үлкен жаңа бекінісіне жұмыс күші үшін Индиядағы қосалқы армиясына жүгінуге мәжбүр болды. Оңтүстік Индиядан Шри-Ланкаға жүздеген мыңдаған тамил «кулилерді» кофе плантацияларына тасымалдайтын жаман атқа ие келісімді еңбек жүйесі құрылды. Бұл тамил жұмысшыларының ондаған мындары жол жүрісінде де, плантацияларда да қаза тапты. Ұлыбританиядағы экономикалық төмендеу жергілікті кофе және даршын өнеркәсібіне ауыр соққы берді. Плантаторлар мен саудагерлер экспорттық баж салығын төмендетуді талап етті. Коломбодағы колониялық хатшы сэр Джеймс Эмерсон Теннент Лондондағы колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы Эрл Грейге салық салу жүйесін тікелей салық салуға түбегейлі түрде өзгертуді ұсынды, бұл ұсыныс қабылданды. Кофеге экспорттық баж салығын жою және даршынға экспорттық баж салығын азайту туралы шешім қабылданды, бұл халықтан түсетін тікелей салықтар есебінен толықталатын 40 000 фунт стерлингтік тапшылықты қалдырды. Королева Виктория бұл реформаларды жүзеге асыру үшін 35 жастағы лорд Торрингтонды, премьер-министр лорд Расселлдің туысын Коломбоға жіберді. 1848 жылдың 1 шілдесінде қару-жараққа, иттіктерге, арбаларға, дүкендерге лицензиялық алымдар салынды және егер арнайы салық төленбесе, плантациялық жолдарда еңбек міндетті болды. Бұл салықтар Кандия шаруаларының қалтасына ғана емес, дәстүрлеріне де ауыр соққы берді. Қысымшылық салыққа қарсы үлкен халық қозғалысы күшейді. Халықтың өздерінің туған патшасының (1815 жылы тақтан түсірілген) немесе басшыларының (Ува көтерілісінен кейін таңсық етілген немесе отаршылдық билікпен ынтымақтасқан) басшылығы болмады. Кандия провинцияларында басшылық алғаш рет қарапайым халықтың қолына өтті.
The Kandyan provinces were in a state of turmoil. They had been under British rule for 32 years. Under the Crown Lands (Encroachments) Ordinance No. 12 of 1840 (sometimes called the Crown Lands Ordinance or the Waste Lands Ordinance), European planters had expropriated the common land of the peasantry and reduced them to penury. In the 1830s, coffee was introduced into Ceylon, a crop which flourishes in high altitudes, and grown on the land taken from the peasants. The principal impetus to this development was the decline in coffee production in the West Indies, following the abolition of slavery there. However, the dispossessed peasantry were not employed on the plantations: The Kandyan villagers refused to abandon their traditional subsistence holdings and become wage workers in the nightmarish conditions that prevailed on these new estates, despite all the pressure exerted by the colonial state. The British therefore had to draw on its reserve army of labour in India, to man its lucrative new outpost to the south. An infamous system of contract labour was established, which transported hundreds of thousands of Tamil 'coolies' from southern India into Sri Lanka for the coffee estates. These Tamils labourers died in tens of thousands both on the journey itself as well as on the plantations. An economic depression in the United Kingdom had severely affected the local coffee and cinnamon industry. Planters and merchants clamoured for a reduction of export duties. Sir James Emerson Tennent, the Colonial Secretary in Colombo recommended to Earl Grey, Secretary of State for the Colonies in London that taxation should be radically shifted from indirect taxation to direct taxation, which proposal was accepted. It was decided to abolish the export duty on coffee and reduce the export duty on cinnamon leaving a deficit of £40,000 Sterling which was to be met by direct taxes on the people. A new Governor, 35 year old Lord Torrington, a cousin of Prime Minister Lord Russell was dispatched to Colombo by Queen Victoria to carry out these reforms. On 1 July 1848, license fees were imposed on guns, dogs, carts, shops and labour was made compulsory on plantation roads, unless a special tax was paid. These taxes bore heavily not only on the purse but also on the traditions of the Kandyan peasant. A mass movement against the oppressive taxes was developing. The masses were without the leadership of their native King (deposed in 1815) or their chiefs (either crushed after the Uva Rebellion or collaborating with the colonial power). The leadership passed for the first time in the Kandyan provinces into the hands of ordinary people.
Көтеріліс
1848 жылғы 26 шілдеде көшбасшылар мен олардың жақтастары тарихи Дамбула вихарасына кірді және сағат 11:30-да Дамбуланың бас монахы, Вена. Гирангема Тера Гонгалегода Банданы патшалыққа бекітті. Гонгалегода Банда "Шри Викрама Субха Сарва Сиддхи Раджасингхе" деп аталды. Ол халықтан буддистердің немесе британдықтардың жағында екендерін сұрады. Сол күні оның інісі Диннес Сат-Корале (Жеті округ) қосалқы патшасы, ал Дингирала таққа отырмаған патша деп жарияланды. Веера Пуран Аппу премьер-министр болып тағайындалды және Гонгалегода Банданың қылышын алып жүрді, сондай-ақ оның патшалыққа бекітілу салтанатына 4000-қа жуық адам қатысты. Патша жарияланғаннан кейін ол әскерімен Дамбуладан Матале арқылы Кандиді британдықтардан басып алу үшін аттанды. Олар Матале Каччери сияқты үкіметтік ғимараттарға шабуыл жасап, салық тізімдерінің бір бөлігін жойды. Сонымен қатар, Дингирала Курунегалада шабуылдарды ұйымдастырды, нәтижесінде британдықтардың қолынан сегіз адам қаза тапты. Губернатор Лорд Торрингтон 1848 жылғы 29 шілдеде Кандиде, ал 31 шілдеде Курунегалада әскери жағдай режимін жариялады. Пуран Аппу британдық әскерлерге тұтқындалды және 8 тамызда өлім жазасына кесілді. Гонгалегода Банда мен оның кіші інісі Диннес қашып, жасырын өмірге көшті. Гонгалегода Банда Маталедегі Елкадувадағы үңгірде тұрды. Торрингтон оны тұтқындауға ордер шығарды және оның тұрған жері туралы мәлімет бергендерге 150 фунт стерлинг сыйақы белгіледі. 21 қыркүйекте ол малай әскерлерімен тұтқындалды, бірақ тұтқындалғанға дейін қарсылық көрсетті, содан кейін Маталеден Кандиге жеткізіліп, түрмеге қамалды. Гонгалегода Банданың ісі 27 қарашада Кандидегі Жоғарғы сотта басталды. Ол Канди патшасымын деп мәлімдегені және британдықтарға қарсы соғыс ашқаны үшін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Ол өзінің барлық қылмыстарын мойындады. Жоғарғы сот оны 1849 жылғы 1 қаңтарда асылуға үкім шығарды. Кейіннен, өлім жазасын 100 соққыға және Малаккаға (Малайзия) жер аударуға өзгертетін жарлық шығарылды.
On 26 July 1848, the leaders and the supporters entered the historic Dambulla Vihara and at 11.30 a. m., Gongalegoda Banda was consecrated by the head monk of Dambulla, Ven. Giranegama Thera. Gongalegoda Banda was called "Sri Wickrama Subha Sarva Siddhi Rajasinghe". He asked the people whether they were on the side of the Buddhists or the British. On the same day Dines, his brother was declared the sub king and Dingirala as the uncrowned king of the Sat Korale (Seven Counties). Veera Puran Appu was appointed prime minister and the sword bearer to Gongalegoda Banda and attended his consecration ceremony with 4000 others. After the proclamation of the king, he with his army left Dambulla via Matale to capture Kandy from the British. They attacked government buildings including the Matale Kachcheri and destroyed some of the tax records. Simultaneously, Dingirirala instigated attacks in Kurunegala, where eight people were killed by the British. Governor Lord Torrington immediately declared martial law on 29 July 1848 in Kandy and on 31 July in Kurunegala. Puran Appu was taken prisoner by the British troops and was executed on 8 August. Gongalegoda Banda and his younger brother Dines escaped and went into hiding. Gongalegoda Banda lived in a cave at Elkaduwa, from Matale. Torrington issued a warrant for his arrest with a reward of £150 for information on his whereabouts. On 21 September, he was arrested by Malay soldiers — although he offered resistance before his arrest and was brought from Matale to Kandy where he was kept a prisoner. The trial of Gongalegoda Banda commenced on 27 November at the Supreme Court sessions in Kandy. He was charged with high treason for claiming to be King of Kandy and waging war against the British. He declared that he was guilty of all the charges. The Supreme Court condemned him to be hanged on 1 January 1849. Subsequently, a proclamation was issued to amend the death sentence to flogging 100 times and deportation to Malacca (Malaysia).
Басшылар
Матал көтерілісін Паранағама Ниламе, Сварнапали Паранагама Кумарихами (Паранағама Ниламе қызы), Суриябандара Ниламе (Матал патшасы) (Ұлы), Гонгалегода Банда, Динес, Динги Рала және Пурана Аппу сияқты көшбасшылар жетекшілік етті. Олар Матал халқы мен ауыл ақсақалдарының қолдауына ие болды. Бұл төмендік аймақтармен байланысы бар жұмысшылар еді, олар жетекшілік еткен Кандия шаруаларына қарағанда көрегендікке ие болды.
The Matale Rebellion was led by leaders such as, Paranagama Nilame, Swarnapali Paranagama Kumarihami (daughter of Paranagama nilame ), Suriyabandara Nilame (King Of Mathale) (Son), Gongalegoda Banda, Dines, Dingi Rala and Puran Appu who were supported by the people and the village headmen of Matale. These were workers with links to the low country, with rather broader vision than the Kandyan peasants they led.
Гонгалегода Банда
Гонгалегода Банда, Вансапурна Деваге Синчия Фернандоның ұлы, 1848 жылғы көтерілістің жетекшісі және Канди королі болды. Бұрын полицияда қызмет еткен ол, Удунуварадағы Гонгалегодада қоныстанды, онда Канди халқының арасында танымал болды. 1848 жылғы көтеріліс басталар алдында ол Тіс реликвиясы сақталатын ғибадатханада көрінді. Гонгалегода Банда 1848 жылдың 6 шілдесінде Канди Каччери маңында негіссіз салықтарға қарсы наразылық шеруін ұйымдастырды.
Gongalegoda Banda, the son of Wansapurna Dewage Sinchia Fernando was the leader of the 1848 Rebellion and King of Kandy. He had been employed by the police and came to reside at Gongalegoda, Udunuwara where he became a popular figure among the Kandyans. He was seen at the Temple of the Tooth just before the 1848 Rebellion broke out. Gongalegoda Banda led a protest march regarding unjustifiable taxes on 6 July 1848, near the Kandy Kachcheri.
Вира Пурана Аппу
Вера Хеннидиге Франсиско Фернандо, Вира Пуран Аппу – Шри-Ланка тарихындағы ең жарқын тұлғалардың бірі. Ол 1812 жылдың қараша айында Моратува теңіз жағалау қаласында дүниеге келген. 13 жасында Моратувадан кетіп, Ратнапурадағы сіңілісімен (ағасы емес) тұрып, содан кейін Ува провинциясына көшіп кеткен. 1847 жылдың басында ол Кандиде Гуннепана Арахчидің қызы Бандараменикемен танысып, үйленді.
Weerahennedige Francisco Fernando alias Veera Puran Appu is one of the most colourful personalities in Sri Lanka's history. He was born in November 1812 in the coastal town of Moratuwa. He left Moratuwa at the age of 13 and stayed in Ratnapura with his uncle, who was the first Sinhalese proctor, and moved to the Uva Province. In early 1847, he met and married Bandaramenike, the daughter of Gunnepana Arachchi in Kandy.
Мұра
Матале көтерілісі – феодалдық сипаттағы көтерілістен толығымен бас тартуға жасалған алғашқы қадам және негізінен шаруалардың көтерілісі болды. Халықтың өздерінің туған патшасының (1815 жылы тақтан түсірілген) немесе басшыларының (Ува көтерілісінен кейін таңсық қалған немесе отарлық билікпен байланыс орнатқан) басшылығы болмады. Кандия аймақтарында басшылық алғаш рет қарапайым адамдардың қолына көшті. Көтерілісшілердің басшылары – Англия революциясындағы левелерлерге ұқсас шеберлер мен қолөнершілер, сондай-ақ Америка революциясының ортасында болған Пол Ревир мен Том Пейн сияқты механиктер еді. Ескі феодалдық топтар жеңіліске ұшырап, әлсіз қалды. Күресті жетектеп, билікке бағыттай алатын жаңа тап әлі пайда болған жоқ.
The Matale Rebellion was the first transitional step towards abandoning the feudal form of revolt, being fundamentally a peasant revolt. The masses were without the leadership of their native King (deposed in 1815), or their chiefs (either crushed after the Uva Rebellion or collaborating with the colonial power). The leadership passed for the first time in the Kandyan provinces into the hands of ordinary people. The leaders were yeomen artisans, resembling the Levellers in England's revolution, and mechanics such as Paul Revere and Tom Paine who were at the heart of the American Revolution. The old feudalists were crushed and powerless. No new class capable of leading the struggle and heading it towards power had yet arisen.