Кіріспе

Англия шіркеуіндегі епархиялық епископ. Карлайл епископы – Йорк провинциясындағы Англия шіркеуінің Карлайл епархиясының ординары. Епархия Алстон Мур және бұрынғы Седберг ауылдық округін қоспағанда, Камбрия графтығын қамтиды. Епархиялық орын Карлайл қаласында орналасқан, онда 1133 жылы собор мәртебесіне көтерілген Қасиетті және бөлінбеген Үштік соборы орналасқан, бұл собор бұрын коллегиат шіркеуі болған. Епархия 1133 жылы Генрих I Дурхам епархиясының бір бөлігінен құрылған. 1856 жылы ол кеңейтіліп, Честер епархиясының бір бөлігін қосты. Епископтың резиденциясы 2009 жылға дейін Дальстондағы Роуз қамалы болды; қазіргі епископ Кесуиктегі жаңа Епископ үйінде тұратын алғашқы епископ. 67-ші епископ Джеймс Ньюкомның зейнетке шығуына байланысты 2023 жылдың 31 тамызынан бастап епархия бос.

Ерте заман

Епархияның бастапқы аумағы алғаш рет Вильям Руфус патша (1087–1100) тұсында саяси бірлікке айналды, ол оны Камберленд және Вестморленд графтықтарының көп бөлігін қамтитын Карлайл графына айналдырды. 1133 жылы, оның ізбасары Генрих I билік құрған кезде, графтық аумағында епархия құрылды, ол Дурхам епархиясынан бөлініп алынды. Бұл, жергілікті жерде Глазгоға епископтық басшылық іздеген күшті кельт элементі болғанына қарамастан болды. Бірінші епископ ретінде король өзінің бұрынғы рухани кеңесшісі, ағылшын Этельвульфті (1133–1155) тағайындады, ол 1102 жылы Карлайлда орналасқан Августин канондарының приоры болған. Бірақ, оның консекрациясы кезінде Этельвульф Йоркширдегі Ностеллдегі Августин үйінің приоры болған сияқты. Ол тиімді әкімші болып, 1156 жылы қайтыс болғанға дейін епархияны басқарды және епархиялық өмірге белгілі бір сергектік сыйлады. Басқа бастамалардың қатарында, ол трансепттері мен кемесінің бір бөлігі бүгінге дейін сақталған орташа өлшемдегі нормандық собор салды. Осы соборға қызмет ету үшін ол өз августиндік бауырларын шақырды, нәтижесінде Карлайл Англияда августиндік соборлық бөлімі бар жалғыз епархия болды, ал Англиядағы басқа монастырь соборлық бөлімдері бенедиктин монахтарынан тұрды. Бір ғана архидиакондық болды – Карлайл архидиакондығы. Келесі епископ Бернард туралы көп мәлімет жоқ, ал оның қайтысынан кейін, шамамен 1186 жылы, епархия ұзақ уақытқа бос тұрды, осы кезеңде оны Рагуза архиепископы тағы бір Бернард басқарды. Осы кезеңде Карлайл шотландтардың шабуылдарынан қатты зардап шекті, ал Генрих III патшаның билігінің басында король Папаға Карлайлдың Шотландияға қарсы көтерілгені және канондар өздеріне епископ сайлағаны туралы шағымданып айтты. Папаның өкілі Филипп Дрю осы әрекетті канондарды жер аударып, жақсы әкімші болған Болие аббаты Хьюды епископ етіп тағайындау арқылы жазалады. Англия үкіметі үшін Карлайлда сенімді прелаттың болуы маңызды болды, өйткені олар шотланд істеріне қатысу, келісімдер туралы келіссөздер жүргізу және жалпы дипломат рөлін орындау үшін епископқа үнемі сенеді. Келесі епископ – Вальтер Малклерк, бұрын король Джонның өкілі және Генрих III патшаның билігіндегі көрнекті тұлға. Әрқашан уағыздаушылардың қамқоршысы болған ол қала мен епархияға доминикандықтар мен францискандықтарды әкелді. 1246 жылы ол Санкт-Доминик орденіне қосылу үшін қызметінен кетті. Осы шақта жаңа хор салынды және аяқталды, бірақ 1292 жылғы үлкен өртте жойылды. Эдуард I-нің сүйіктісі, белсенді епископ Джон де Халтон (1292–1324) жаңа бастама жасады және қазіргі хордың құрылысы көптеген үзілістермен болғанымен, шамамен жүз жылға жуық уақыт бойы жалғасты. Оның басты даңқы – өзінің сұлулығымен де, ерте стильден өрнек шеберлігіне көшуді көрсететін де үлкен шығыс терезесі. Осы кезеңде епархияны өз заманында тығыз жұмыс істейтін және пайдалы дипломаттар болған, бірақ басқа жағынан ерекше көзге түспеген епископтар басқарды. Епископ Джон Кёркби 1345 жылы шотландтық шабуылды жеңіп, келесі жылы Невиллдің кресті шайқасында ағылшын әскерлеріне қолбасшылық етті. Томас Мерк Ричард II-нің жақын досы болды, кейін Генрих IV тұсында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыпталып, қызметінен алынды. Келесі епископтар ғалымдар болды, олар көбінесе Шотландиямен келісімдер мен бітімдер туралы келіссөздер жүргізіп, олардың бірнешеуі Оксфорд немесе Кембридж университетінің канцлерлері болды.

Тюдор дәуірі

Бұл ғалым дипломаттардың ұрпағы арасында кардинал Томас Уолсидің досы Джон Кайт (1521–1537) болды, ол өз қожайынына адал болды және өмірінің соңғы күндеріндегі кедейлікте оны қолдады. Риммен қарым-қатынаста болған соңғы епископ – Оуэн Оглторп, ол жақсы мінезді адам еді, және басқа епископ табылмағандықтан оны Елизаветаны тәж кигізуге көндірді. Кейін ол бұл әрекетіне қатты өкінді. Патшайым таққа отырғаннан кейінгі Рождество күні ол Корольдік капелласында киелі хостияны көтеруге тыйым салған патшайымның хатын бұзды. Оның Жоғарлыққа ант беруден бас тартуы оны және басқа епископтарды лауазымдарынан айырды, ол 31 желтоқсан 1559 жылы тұтқын ретінде қайтыс болды. Оуэн Огелторптың басшылығымен Карлайл кедей епархия болды, ал реформаторлар шіркеулерді тонағанда әрқайсысында тек бір тостаған ғана таба алды, тіпті олардың кейбіреулері қалайыдан жасалған еді. Огелторптың лауазымнан алынуынан және қайтысынан кейін Бернард Гилпин Карлайлда оның орнын басуға тиіс болды, бірақ ол көп қысым көрсетілгеніне қарамастан бас тартты, ал епископтық Джон Бестке берілді, ол 1560 жылдың 2 наурызында қасиеттіленді. Епископ Джон Бест Карлайлдағы алғашқы Мариандық англикан епископы болды. Епископ Бест 1561 жылдың 2 мамырынан 1570 жылдың 22 мамырында қайтыс болғанға дейін Карлайлдың 31-ші епископы болды.

Кейінгі ғасырлар

Собор бастапқыда Ұлы Марияға арналған, алайда қазіргі арнауын Реформация дәуірінде алды. 1856 жылы діни округ Честер епархиясының бір бөлігі қосылу арқылы кеңейтілді.

Епископтардың тізімі

Карлайл епископтары
1133 – 1156 Этельвольд Адельф; Ностеллдегі Сент-Освальд шіркеуінің приоры.
1156 – 1186 Лауазым бос.
1186 Паулин Лидстік, Йорктегі Сент-Леонард ауруханасының меңгерушісі; Ричард I-нің тілегі бойынша сайланды, бірақ бас тартты.
1186 – 1203 Лауазым бос.
1203 – 1214 Бернард, Папа Иннокентий III Рагузадан аударды; 1204 жылы патшалық келісім алды.
1214 – 1218 Лауазым бос, шотландтық оккупация 1216-1217 жылдары.
1218 – 1223 Хью де Болие, Болие аббаттығының аббаты.
1223 – 1246 Уолтер Моклерк, сондай-ақ 1227–1233 жылдары лорд-казначей; 1246 жылы отставкаға кетті.
1246 – 1254 Сильвестр де Эвердон, бұрын Честер архидиаконы және Ұлы мөрдің сақтаушысы.
1255 – 1256 Томас Випонт, бұрын Грейсток ректоры.
1256 Роберт де Санкта Агата, бұрын Нортумберленд архидиаконы; сайланды, бірақ бас тартты; кейіннен Дурхам архидиаконы.
1258 – 1278 Роберт де Шоуси, бұрын Бат архидиаконы; патшайымның капелланы.
1278 Уильям Лэнгтон, Йорк деканы; сайланды, бірақ бас тартты.
1280 – 1292 Ральф де Иртон, Гисборо Приориясының преоры.
1292 – 1324 Джон де Халтон, Карлайл каноны.
1325 Уильям Айремин, Йорк каноны; 7 қаңтар 1325 жылы сайланды, бірақ 13 ақпан 1325 жылы жойылды.
1325 – 1332 Джон Росс, Лорд де Ростың ұлы, Херефорд каноны; Папа Иоанн XXII тағайындаған.
1332 – 1352 Джон Кёркби, Карлайл каноны.
1352 Джон Хорнкасл; Папа Климент VI сайлаған, бірақ құлшылыққа тағайындалғанға дейін шеттеткен.
1353 – 1362 Гилберт Велтон.
1363 – 1395 Томас Эпплби, Карлайл каноны.
1396 Роберт Рид, Уотерфорд пен Лисмордан аударылған; Чичестерге аударылды.
1397 – 1400 Томас Мерке; 1400 жылдың 10 қаңтарында сотталып, түрмеге жабылды, келесі жылы кешірілді, содан кейін Винчестерде епископтың орынбасары және міндетін атқарушы болды.
1400 – 1419 Уильям Стрикленд.
1420 – 1423 Роджер Уэлпдейл, Квинс колледжінің провасты, Кембридж.
1423 – 1429 Уильям Барроу, Бангордан аударылған.
1429 – 1449 Мармадук Ламли, бұрын Нортумберленд архидиаконы және Кембридж университетінің канцлері; сондай-ақ 1446–1449 жылдары лорд-казначей; Линкольнге аударылды.
1450 – 1452 Николас Клоуз, бұрын Колчестер архидиаконы; Личфилд пен Ковентриге аударылды.
1452 – 1462 Уильям Перси, Кембридж университетінің канцлері 1451–1456 жылдары.
1462 – 1463 Джон Кингскот, бұрын Глостер архидиаконы.
1464 – 1468 Ричард Скроуп, Кембриджширдің Фен Дитон қаласының ректоры.
1468 – 1478 Эдвард Стори, Кембридж университетінің канцлері 1468–1469 жылдары; Чичестерге аударылды.
1478 – 1495 Ричард Белл, бұрынғы Дарем приоры; отставкаға кетті; 1496 жылы қайтыс болды.
1495 – 1502 Уильям Сенхаус, Йорктегі Сент-Мария аббаттығының иесі; Дурхэмге аударылды.
1503 – 1508 Роджер Лейбёрн, Дурхам архидиаконы.
1508 – 1520 Джон Пенни, Бангордан аударылған.
1521 – 1537 Джон Кит, Армагтан аударылған; Тибес архиепискобы 1521–1537 жылдары.
1537 – 1556 Роберт Олдрич, Итон провасты және Виндзор каноны.
1557 – 1559 Оуэн Оглторп, Виндзор деканы; 15 қаңтарда Елизавета I-ге таж киді; 26 маусымда қызметтен алынды; 31 желтоқсан 1559 жылы қайтыс болды.
1560 Бернард Гилпин, Оглеторп қайтыс болғаннан кейін епископтық қызметтен бас тартты.
1560 – 1570 Джон Бест, Уэллс пребендары.
1570 – 1577 Ричард Барнс, бұрын Нотингэм епискобы 1567–1570 жылдары; кейін Дурхамға аударылды.
1577 – 1598 Джон Мей, Эли пребендары.
1598 – 1616 Генри Робинсон, Оксфордтағы Король колледжінің провасты.
1616 – 1621 Роберт Сноуден, Саутвелл пребендары.
1621 – 1624 Ричард Милборн, Сент-Дэвид шіркеуіне аударылды.
1624 – 1626 Ричард Сенхаус, Глостер деканы.
1626 – 1629 Карлайлдың Фрэнсис Уайт деканы; Норвичке аударылды.
1629 – 1642 Барнаби Поттер, Оксфордтағы Король колледжінің провасты.
1642 – 1646 Джеймс Ушер, тек мақтаулы түрде; Армгам архиепискобы; 9 қазан 1646 жылы Парламент ағылшын епископтығын жойғанда, ол орыннан айырылды; 1656 жылы қайтыс болды.
1646 – 1660 Облыс мемлекеті мен протекторат кезінде жойылды.
1656 – 1660 Лауазым бос, ағылшын интеррегнұмы кезінде епископтық жойылды.
1660 – 1664 Ричард Стерн, Кембридждегі Иса колледжінің магистрі; Йоркке аударылды.
1664 – 1684 Эдвард Рейнбоу, Магдалина колледжінің магистрі, Кембридж.
1684 – 1702 Томас Смит, Карлайл деканы.
1702 – 1718 Уильям Николсон, Карлайл архидиаконы және пребендары; Дерриге аударылды.
1718 – 1723 Сэмюэл Брэдфорд, Вестминстер пребендары; Рочестерге аударылды.
1723 – 1734 Джон Уо, Глостер деканы.
1734 – 1747 Сэр Джордж Флеминг, Карлайл деканы.
1747 – 1762 Ричард Осбальдестон, Йорк деканы; Лондонға аударылды.
1762 – 1768 Чарльз Литтелтон, Эксетер деканы.
1769 – 1787 Эдмунд Лоу, Карлайл архидиаконы.
1787 – 1791 Джон Дуглас, Сент-Пол каноны; Солсбериге аударылды.
1791 – 1808 Эдвард Венаблс Вернон, кейіннен Венаблс Вернон Харкорт; Йоркке аударылды.
1808 – 1827 Сэмюэл Гуденуф, қызмет барысында қайтыс болды.
1827 – 1856 Хью Перси, Рочестерден аударылған; қызмет барысында қайтыс болды.
1856 – 1860 Генри Монтагю Вильерс, Сент-Пол каноны; Дурхэмге аударылды.
1860 – 1869 Сэмюэл Уолдегрейв, Солсбери каноны; қызмет барысында қайтыс болды.
1869 – 1891 Харви Гудвин, Эли деканы.
1892 – 1904 Джон Бардсли, Содор және Мэннен аударылған.
1905 – 1920 Джон Диггл.
1920 – 1946 Генри Уильямс, 1946 жылы отставкаға кетті; 1961 жылы қайтыс болды.
1946 – 1966 Томас Блумер, 1966 жылы отставкаға кетті; 1984 жылы қайтыс болды.
1966 – 1972 Сирил Булли, бұрын Пенерит епископы; 1972 жылы отставкаға кетті; 1989 жылы қайтыс болды.
1972 – 1989 Дэвид Хэлси, бұрын Тонбридж епископы; 2009 жылы қайтыс болды.
1989 – 1999 Иан Харланд, бұрын Ланкастер епископы; 2008 жылы қайтыс болды.
2000 – 2009 Грэм Дау, бұрын Уиллесден епископы.
2009 – 2023 Джеймс Ньюком, бұрын Пенерит епископы.
2023 әрекет ететін Роб Санер Хейг, Пенерит епископы, Лауазым бос кезінде діоцездық епископ.