Христиан дініндегі бөлініс бірлігі

Кіріспе

Христиандық бөлініс

Епархияның діни бөлінісі

Приход – көптеген христиан дінтеріндегі епархияның ішкі бөлігін құрайтын аумақтық бірлік. Приход көбінесе діни қызметкердің, әдетте приходтық діни қызметкер деп аталатын, рухани қамқорлығы мен басқаруында болады, оған бір немесе бірнеше көмекші діни қызметкерлер көмектеседі және ол приходтық шіркеуден жұмыс істейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, приход жиі поместьемен бірдей географиялық аумақты қамтыған. Оның шіркеумен байланысы ең маңыздысы болып табылады. Сонымен қатар, бұл термин тек аумақтық бірлікке ғана емес, сонымен қатар оның қауымының мүшелеріне және оның ішіндегі шіркеу мүлігіне де қатысты. Англияда бұл шіркеу мүлігі техникалық түрде приходтық діни қызметкердің меншігінде болған, ол осы приходқа тағайындалған кезде оған берілген.

Этимологиясы мен қолданылуы

Алғаш рет ағылшын тілінде 13 ғасырдың соңында тіркелген "парришь" сөзі, көне француз тіліндегі paroisse сөзінен келген, ал ол өз кезегінде paroecia сөзінен – грекше паροικία сөзінің латынша жазылуынан шыққан, мағынасы "шет елде мекендеу". Бұл сөздің өзі πάροικος (paroikos) – "жанында тұрушы, шетелдік, қонақ" сөзінен туындаған, ол παρά (pará) – "жанында, қасында, жақын" және οἶκος (oîkos) – "үй" сөздерінен құралған. Ежелгі тұжырым ретінде "парришь" термині ұзақ жылдар бойы қалыптасқан христиан діндерінде қолданылады: католик, англикандық шіркеу, шығыс православие шіркеуі және лютеран шіркеулері, сондай-ақ кейбір методист, конгрегационалист және пресвитериандық басқару органдарында. Кентербери архиепископы, Теодор Тарсский (шамамен 602–690 жж.) англосаксондық ауылдық бірліктерге парришь жүйесін қосты, онда ол бар болған және ондағы мистерлер айналағы аймаққа қызмет көрсеткен.

Аумақтық құрылым

Жалпы алғанда, приход – шіркеу әкімшілігінің епископтық құрылымындағы стандартты бірлік болып табылады, бірақ приходтың бөліктері шапкель ретінде бөлінуі мүмкін, егер негізгі приходтық шіркеуге бару қиын болса, онда жергілікті құдайға табыну орны ретінде жеңілдетілген шатыр немесе бағынышты шіркеу қызмет етеді. Діни құрылымның жалпы картинасында приход – диоцездің немесе кафедраның бөлігін құрайды. Диоцездегі приходтар деканатқа немесе викариатқа (немесе жай ғана викариатқа) топтастырылуы мүмкін, оны декана немесе викарий басқарады, ал кейбір жағдайларда архиерей басқарады. Англикан қауымының кейбір шіркеулерінде деканаттар архидиакондықтардың бөлігі болып табылады.

Қосалқы станциялар

Аутстанция – жаңадан құрылған қауым, бұл термин көбінесе шіркеу евангелистік немесе миссионерлік болған жағдайларда қолданылады, әсіресе Африка елдерінде. Олар көбінесе католик және англикан приходтарының құрамында болады. Камерунның Англикан епархиясы аутстанцияларын "аналық приходтар бастаған, демеушілік еткен және бақылаған" миссионерлік жұмыстың нәтижесі деп сипаттайды. Бір орында жеткілікті ғибадат етушілер тобы жиналғанда, аутстанцияға епархия епископы ат қояды. Оларды "катехистер/евангелистер" немесе мирян оқырмандар басқарады, ал олардың жұмысын құрылтайшы приход немесе архидиакондық бақылайды. Аутстанциялар өздерін-өздері қамтамасыз ете алмайды және кедей аймақтарда көбінесе өте қарапайым құрылыстардан тұрады. Приход діни қызметкері мүмкіндігінше жиі келіп тұрады. Егер қауым жеткілікті деңгейде өссе, аутстанция приходқа айналып, оған приход діни қызметкері тағайындалуы мүмкін. Көптеген ағылшын тіліндегі елдерде "приход діни қызметкері" деп аталатын лауазым АҚШ-та "пастор" деп аталады, онда "приход діни қызметкері" термині шіркеуге тағайындалған кез келген діни қызметкерге, тіпті ең төменгі дәрежеде болса да қолданылады. Олар "көмекші діни қызметкерлер", "парохиялық викарийлер", "кураторлар" немесе АҚШ-та "көмекші пасторлар" және "аға көмекші пасторлар" деп аталады. Әрбір епархия (әкімшілік аймақ) приходтарға бөлінеді, олардың әрқайсысының діни қызметтер өтетін өз орталық шіркеуі болады. Кейбір үлкен приходтар немесе бір приход діни қызметкері басқаратын біріктірілген приходтарда екі немесе одан да көп шіркеу болуы мүмкін, немесе приход алыс жердегі ғибадат етушілердің ыңғайлылығы үшін аналық шіркеуден шалқап жатқан шағын шіркеулерге (немесе жеңілдік шағын шіркеулерге) жауапты болуы мүмкін. Приход шіркеуінен басқа, әрбір приход қосымша ұйымдар мен олардың ғимараттарын, мысалы, діни қызметкер үйін, приход залын, приход мектебін немесе монастырды ұстауы мүмкін, олар көбінесе сол аумақта немесе шіркеуге іргелес орналасқан. Әдетте, приход географиялық тұрғыдан анықталған аумақта тұратын барлық католиктерді қамтиды, бірақ белгілі бір обрядқа, тілге, ұлтқа немесе қауымға жататын католиктер үшін жеке негізде белгілі бір аумақта аумақтық емес приходтар да құрылуы мүмкін. Мысалы, 2007 жылғы 7 шілдедегі Summorum Pontificum мотупропиосына сәйкес, Ватикан II-ге дейінгі дәуірдегі литургияны сақтаушылар үшін жеке приходтар құрылған.

An outstation is a newly created congregation, a term usually used where the church is evangelical, or a mission and particularly in African countries, They exist mostly within the Catholic and Anglican parishes. The Anglican Diocese of Cameroon describes their outstations as the result of outreach work "initiated, sponsored and supervised by the mother parishes". Once there is a big enough group of worshippers in the same place, the outstation in named by the bishop of the diocese. They are run by "catechists/evangelists" or lay readers, and supervised by the creator parish or archdeaconry. Outstations are not self supporting, and in poor areas often consist of a very simple structure. The parish priest visits as often as possible. If and when the community has grown enough, the outstation may become a parish and have a parish priest assigned to it. What in most English speaking countries is termed the "parish priest" is referred to as the "pastor" in the United States, where the term "parish priest" is used of any priest assigned to a parish even in a subordinate capacity. These are called "assistant priests", "parochial vicars", "curates", or, in the United States, "associate pastors" and "assistant pastors". Each diocese (administrative region) is divided into parishes, each with their own central church called the parish church, where religious services take place. Some larger parishes or parishes that have been combined under one parish priest may have two or more such churches, or the parish may be responsible for chapels (or chapels of ease) located at some distance from the mother church for the convenience of distant parishioners. In addition to a parish church, each parish may maintain auxiliary organizations and their facilities such as a rectory, parish hall, parochial school, or convent, frequently located on the same campus or adjacent to the church. Normally, a parish comprises all Catholics living within its geographically defined area, but non territorial parishes can also be established within a defined area on a personal basis for Catholics belonging to a particular rite, language, nationality, or community. An example is that of personal parishes established in accordance with the 7 July 2007 motu proprio Summorum Pontificum for those attached to the pre Vatican II liturgy.

Англия шіркеуі

Англия шіркеуінің географиялық құрылымы негізгі бірлік ретінде жергілікті приход шіркеуін пайдаланады. Приход жүйесі Реформациядан аман қалды, Англия шіркеуінің Римнен бөлінуі көбінесе өзгеріссіз қалды; осылайша, ол католик шіркеуінің төменде сипатталған жүйесімен ортақ тамырға ие. Приходтар әртүрлі графтықтарға немесе жүздіктерге созылуы мүмкін, ал тарихи тұрғыдан көптеген приходтар негізгі ауданына қосымша шеткі бөліктерді қамтыды, олар әдетте «жекеленген» деп сипатталды және басқа приходтардың жерлерімен араластырылған. Қазіргі Англия шіркеуінің барлық приходтары Кентербери провинциясына (30) және Йорк провинциясына (12) бөлінген 42 діни округтің (епархияның) бірінде орналасқан. Әрбір приходтың әдетте өз діни қызметкері (викарий немесе ректор, феодалдық ондық жүйенің ерекшеліктеріне байланысты: ректориялар көбінесе жоғары табысқа ие болған) және бір немесе бірнеше пасторлар немесе диакондар болады. Бірақ шіркеулік плюрализмнің салдарынан кейбір діни қызметкерлер бірнеше приходты ұстауы мүмкін, олар тұрмайтын жерлерде пасторды тағайындап, басқаруға берген. Дегенмен, қазір көптеген көршілес приходтар бірге біріктіріліп, діни қызметкердің басқаруына беріледі, ол қызметтерді кезеңмен жүргізеді, ал қосымша қызметтерді мирян оқырмандары немесе шіркеу қауымдастығының басқа дінші емес мүшелері ұсынады. Капеллия – Англияда және Шотландияның төмендігінің кейбір аймақтарында 19 ғасырдың ортасына дейін шіркеулік приходтың бөлімшесі болды. Ол поселенің мәртебесіне ие болды, бірақ оның аты осылай қойылды, өйткені ондағы капелла негізгі приход шіркеуіне қосалқы құлшылық орны ретінде қызмет етті. Англияда азаматтық приходтар мен оларды басқаратын приход кеңестері 19 ғасырда пайда болды, өйткені шіркеулік приходтар азаматтық жауапкершілік деп саналған міндеттерден босатыла бастады. Осылайша олардың шекаралары айырмашылыққа ие бола бастады. «Приход» сөзі дүниелік мағынада қолданыла бастады. 1895 жылдан бері қоғамдық дауыс беру арқылы сайланған приход кеңесі немесе (азаматтық) приход жиналысы азаматтық приходты басқарады және ресми түрде аудандық кеңестен төменгі жергілікті басқару деңгейі ретінде танылады. Англия шіркеуінің негізгі бірлігі болып табылатын приходтың дәстүрлі құрылымы Англия қауымдастығы және Ұлттар Достастығындағы басқа елдерге және шіркеулерге таратылды, бірақ міндетті түрде бірдей басқару жолымен жүзеге аспайды.

The Church of England's geographical structure uses the local parish church as its basic unit. The parish system survived the Reformation with the Anglican Church's secession from Rome remaining largely untouched; thus, it shares its roots with the Catholic Church's system described below. Parishes may extend into different counties or hundreds and historically many parishes comprised extra outlying portions in addition to its principal district, usually being described as 'detached' and intermixed with the lands of other parishes. Church of England parishes nowadays all lie within one of 42 dioceses divided between the provinces of Canterbury, 30 and York, 12. Each parish normally has its own parish priest (either a vicar or rector, owing to the vagaries of the feudal tithe system: rectories usually having had greater income) and perhaps supported by one or more curates or deacons although as a result of ecclesiastical pluralism some parish priests might have held more than one parish living, placing a curate in charge of those where they do not reside. Now, however, it is common for a number of neighbouring parishes to be placed under one benefice in the charge of a priest who conducts services by rotation, with additional services being provided by lay readers or other non ordained members of the church community. A chapelry was a subdivision of an ecclesiastical parish in England, and parts of Lowland Scotland up to the mid 19th century. It had a similar status to a township but was so named as it had a chapel which acted as a subsidiary place of worship to the main parish church. In England civil parishes and their governing parish councils evolved in the 19th century as ecclesiastical parishes began to be relieved of what became considered to be civic responsibilities. Thus their boundaries began to diverge. The word "parish" acquired a secular usage. Since 1895, a parish council elected by public vote or a (civil) parish meeting administers a civil parish and is formally recognised as the level of local government below a district council. The traditional structure of the Church of England with the parish as the basic unit has been exported to other countries and churches throughout the Anglican Communion and Commonwealth but does not necessarily continue to be administered in the same way.

Шотландия шіркеуі

Сонымен қатар, Шотландия шіркеуінде приход – шіркеу басқаруының ең төменгі деңгейі болып табылады. Шотландиядағы әрбір приход шіркеуіне рухани жетекшілік оның қауымдық Кирк сессиясы жүзеге асырады. Патронаж 1711 жылы (Патронаж заңы) реттелді және 1874 жылы жойылды, соның салдарынан дін қызметкерлерін қауым мүшелері сайлап тағайындауға міндетті болды. Бүгінде Шотландиядағы көптеген приход шіркеулері көршілес приходтармен "бірлесіп" жұмыс істейді, оларды бір дін қызметкері басқарады. 1929 жылы Шотландияда азаматтық басқару бірлігі ретінде приходтар таратылғаннан кейін, шотланд приходтарының маңызы тек діни салаға қатысты болып қалды және олардың шекараларын жергілікті пресвитериум өзгерте алады.

Уэльстегі шіркеу

Уэльстегі шіркеу 1920 жылы мемлекеттен бөлінді және алты епархиядан тұрады. Ол 1974 жылы қауымдастықтар құрылғанға дейін приходтар жүйесін сақтады, ал приходтар да азаматтық әкімшілік аймақтары болды, бірақ міндетті түрде бірдей шекараны бөліспеді. Құдайға сыйынғандардың санының азаюы және көне ғимараттарды күтіп ұстау шығындарының артуы уақыт өте келе приходтарды қайта ұйымдастыруға, приходтарды топтастыруға және ректорлық иеліктерге (ректор басқаратын біріктірілген приходтар) әкелді. 2010 жылы Уэльстегі шіркеу бұрынғы Англия шіркеуінің Оксфорд епискобы Ричард Харрис (Пентрегарт лорды Харрис), профессор Чарльз Хенди және профессор Патрисия Питиді шіркеу ұйымдастырылуын қарап шығу және оның болашақ пішіні бойынша ұсыныстар жасау үшін шақырды. Топ 2012 жылдың шілдесінде өзінің баяндамасын ("Уэльстегі шіркеуді шолу") жариялады және приходтарды ірі Министрлік аймақтарына (Ардалоэдд Гвейндигогх) қайта ұйымдастыруды ұсынды. Онда мынадай мәлімдеме жасалды:

"Приходтар жүйесі енді тұрақты емес"

және Министрлік аймақтарының әрқайсысында дін қызметкерлерімен қатар, миряннан да тұратын басшылық командасы болуы керек екені, "бірлескен қызмет" қағидаларын ұстандыру керек екені ұсынылды. Келесі он жылда алты епархияның барлығы есепті іске асырды, ал соңғы Министрлік аймақтар 2022 жылы құрылды. Сент-Асаф епархиясында (Лланелви) олар Миссиялық аймақтар (Ардалоэдд Ценхадейт) деп аталады.

Методистік шіркеу

Біріккен методистік шіркеуде қауымдар приходтар деп аталады, бірақ көбінесе олар жай ғана қауымдар деп аталады және географиялық шекаралары жоқ. Мұндай қолданысқа жарқын мысал – Біріккен методистік шіркеудің «Дисциплина кітабында» келтірілген, онда әрбір жергілікті қауымның қызметкерлерді қолдаумен айналысатын комитеті Пастор мен приход арақатынастары жөніндегі комитет деп аталады. Бұл комитет, епископтық аймақтың Біріккен методистік епискобы әр қауымға пастор тағайындайтындықтан, приход/қауым атынан епископқа ұсынымдар береді. Африка методистік епископтық шіркеуі мен христиандық методистік епископтық шіркеуі үшін де осы жағдай осылай. Жаңа Зеландияда бір немесе бірнеше пасторды бөлісетін методист шіркеулерінің жергілікті тобы приход деп аталады (Ұлыбританияда мұндай топ округ деп аталады).