Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Иіс жолы"; 香道; Кодо – жапондық құрбандық иіссуларын бағалау өнері, және осы иіссуларды белгілі бір қағидалармен ұстанып қолдануды қамтиды. Кодо иіссу процесінің барлық аспектілерін қамтиды, құрал-жабдықтардан бастап, иіссуді салыстыру ойындары – кумико (組香) және генджико (源氏香) сияқты шараларға дейін. Кодо гүлдерді безендіру өнері – икебанамен және шай ішу мен шай рәсіміне арналған чадомен бірге үш классикалық жапондық өнердің бірі саналады.
"Way of Fragrance"; 香道; Kōdō is the art of appreciating Japanese incense, and involves using incense within a structure of codified conduct. Kōdō includes all aspects of the incense process, from the tools, to activities such as the incense comparing games kumikō (組香) and genjikō (源氏香). Kōdō is counted as one of the three classical Japanese arts of refinement, along with ikebana for flower arrangement, and chadō for tea and the tea ceremony.
Этимология
香 kō сөзі қытайлық Кангси түбірлі 186 әріппен жазылады, ол тоғыз штрихтан тұрады (бірақ оны 18 штрихқа дейін кеңейтуге болады). Бұл сөз "хош иіс" дегенді білдірсе де, осы контексте "эфир" деп те аударылуы мүмкін. 道 dō сөзі (қытайша tao/dao сияқты бір таңбамен жазылған) сөзбе-сөз (көше) және бейнелі мағынада (өмірлік тәжірибе ағыны) "жол" дегенді білдіреді. 道 жұрнағы жалпы алғанда, кең мағынада, қозғалыстың барлық күш-жігерін, дәстүрін, тәжірибесін және этикасын білдіреді. Мұндай сөздерді ағылшын тіліне аударғанда, түпнұсқа мағынаның тар саласына ғана назар аударылуы мүмкін. Контекстегі жиі қолданылатын аударма – "жора-жол", ол дайындық пен иіс сезу процесін қамтиды, бірақ нақты бір мысал емес. Кейбір жағдайларда ол ағылшын тіліндегі -ism жұрнағына ұқсас қызмет етеді, мысалы, шай (chadō / sadō 茶道) жағдайында, садоның философиясы мен этикасын баяндауға жасалған алғашқы қадамдарда "чайизм" көрінеді. Керісінше, ағылшын тіліндегі "the way of X" тіркесі тиімдірек болып шықты.
The word 香 kō is written with the Chinese Kangxi radical 186, which is composed of nine strokes (although it can be expanded up to 18 strokes 馫). Translated, it means "fragrance"; however, in this context, it may also be translated as "incense". The word 道 dō (written with the same character as Chinese tao/dao) means "way", both literally (street) and metaphorically (a stream of life experience). The suffix 道 generally denotes, in the broadest sense, the totality of a movement as endeavor, tradition, practice and ethos. In the search for a suitable term, translations of such words into English sometimes focus on a narrower aspect of the original term. One common translation in context is "ceremony", which entails the process of preparation and smelling in general, but not a specific instance. In some instances, it functions similarly to the English suffix ism, and as in the case of tea (chadō/sadō 茶道), one sees teaism in early efforts to illustrate sadō in English by focusing on its philosophy and ethos. Conversely, the English phrase the way of X has become more productive.
Материал
Көдода хош иісті ағаштан жасалған кішкентай бөлік мика табасында (Gin yo) қыздырылады, оны күлмен қоршалған көмір төменнен қыздырады. Бұлардың бәрі кішкентай керамикалық шайырдан жасалған, ыдысқа ұқсайтын ыдыста сақталады. Ағаш немесе хош иісті таяқтарды жағу әдеттегідей емес, себебі ол түтін шығарады; тек астындағы жылу арқылы ағаштан хош иісті майлар ғана шығарылуы керек. Алоэ ағашы, сондай-ақ агар ағашы (沈香 jinkō) деп те аталады, Оңтүстік-Шығыс Азияның Вьетнам сияқты аймақтарында өндіріледі. Ағаштар хош иісті шайыр бөліп шығарады, ол уақыт өте келе кобокуға (香木) айналады. Көбінесе майлы және иісі жақсы кобокудың бір түрі – киара (伽羅). Тағы бір маңызды материал – сандал ағашы (白檀 byakudan), ол негізінен Үндістан, Индонезия, Оңтүстік Қытай немесе Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарынан алынады. Сандал ағашының кодо үшін жарамды саналатын ерекше иісін шығаруына шамамен 60 жыл уақыт керек. Басқа материалдар: қандақ қабығы (桂皮 keihi), чебуликалық миробалан (诃子 kashi), тырнақ (丁子 choji), имбирь лилиясы (sanna), лаванда, лакрица (甘草属 kanzō), пачули (廣藿香 kakkō), шикізат (匙葉甘鬆 kansho), ромашка, раубарба (大黄 daioh), шафран (紅花 benibana), жұлдыз анис (大茴香 dai uikyo) және басқа да шөптер. Сондай-ақ, қабық иісі (貝香 kaikō) және басқа да жануарлардан алынған хош иісті материалдар қолданылады. Агар ағашы сияқты шикізаттың табиғи қорларының азаюына байланысты олар өте сирек кездеседі. Бұл шикізаттың бағасын өте қымбатқа айналдырды. Мысалы, төмен сапалы киараның бағасы бір грамға шамамен 20 000 иенді құрайды. Жоғары сапалы киараның бір грамы 40 000 иеннен асып, алтынның салмағынан бірнеше есе қымбат (2012 жылдың соңындағы мәлімет бойынша). Оны тек бір рет жылытып, ресми рәсімде ғана қолдануға болады, бірақ оны жүздеген жылдар бойы сақтауға болады. Егер хош иісті ағаштың бөлігінің тарихы болса, бағасы одан да жоғары болуы мүмкін. Ең жоғары бағаланған ағаш – Ранджатай (蘭奢待), кем дегенде 10 ғасырға дейін соқталады және Лаос немесе Вьетнамнан алынған киара ағашы болып табылады, оны императорлар мен әскери сардарлар хош иісі үшін пайдаланған. Оның құрамында тым көп шайыр бар, сондықтан оны бірнеше рет қолдануға болады. Ағаш Nara қаласындағы Shōsōin қазынасында сақталады, ол Императорлық үйдің басқаруында. Шикізатты алудың жоғары құны мен қиындығы – көдоның гүл өсіру және шай ішу рәсімдері сияқты кеңінен танылмауының себебінің бірі. Жапониядағы ең көне дәстүрлі хош иісті заттар шығаратын компаниялардың бірі – Баидо, ол 1657 жылы құрылған және тамыры Муромачи дәуіріне дейін жетеді. Басқа дәстүрлі және әлі де жұмыс істеп тұрған компаниялардың қатарында Кюкиодо (1663, Киото) және 1705 жылы құрылған Шойедо бар. Nippon Kodo да ладан материалдарын жеткізуші ірі компания.
In kōdō, a small piece of fragrant wood is heated on a small Mica plate (Gin yo), which is heated from below by a piece of charcoal that is surrounded by ash. All this is held in a small ceramic censer that can look like a cup. It is not usual for wood or incense sticks to be burned because that would create smoke; only the essential aromatic oils should be released from the wood through the heat below it. Aloeswood, also known as agarwood (沈香 jinkō), is produced in certain parts of southeast Asia such as Vietnam. The trees secrete an aromatic resin, which over time then turns into kōboku (香木). One particular grade of kōboku with a high oil content and superior fragrance is called kyara (伽羅). Another important material is sandalwood (白檀 byakudan), which originates primarily from India, Indonesia, southern China or other parts of southeast Asia. Sandalwood trees need around 60 years to produce their signature fragrance that can be deemed acceptable to be used for kōdo. Other materials used are cinnamon bark (桂皮 keihi), chebulic myrobalan (诃子 kashi), clove (丁子 choji), ginger lily (sanna), lavender, licorice (甘草属 kanzō), patchouli (廣藿香 kakkō), spikenard (匙葉甘鬆 kansho), camomile, rhubarb (大黄 daioh), safflower (紅花 benibana), star anise (大茴香 dai uikyo) and other herbs. Shell fragrances (貝香 kaikō) and other animal derived aromatic materials are also used. Raw materials such as agarwood are becoming increasingly rare due to the depletion of the wild resource. This has made prime material very expensive. For example, the cost of lower grade kyara is about 20,000 yen per gram. Top quality kyara costs over 40,000 yen per gram, or many times the equivalent weight of gold (as of late 2012). Though it can only be warmed and used once for a formal ceremony, it can be stored for hundreds of years. If the particular piece of incense wood has a history, the price can be even higher. The highest regarded wood, Ranjyatai (蘭奢待), dates back to at least the 10th century and is kyara wood from Laos or Vietnam, and was used by emperors and warlords for its fragrance. It is said to contain so much resin that it can be used many times over. The wood is kept at the Shōsōin treasury in Nara, which is under the administration of the Imperial Household. The high costs and difficulty in obtaining acceptable raw material is one of the reasons why kōdō is not as widely practiced or known compared to the art of flower arrangement or the tea ceremony. One of the oldest traditional incense companies in Japan is Baieido, founded in 1657 with roots going back to the Muromachi period. Other traditional and still operating companies include Kyukyodo (1663, Kyoto) and Shoyeido, founded in 1705. Nippon Kodo is also a major supplier of incense material.
Монко
Дәмдеуіштің барлық дайындық аспектілерімен ләззат алу өнері монкō (聞香) деп аталады, ол "дәмдеуіштің иісін тыңдау" дегенді білдіреді (бірақ 聞 кандзисі қытай тілінде "мұрынмен иіскеу" дегенді де білдіреді). Мақсаты – материалдың хош иісі дене мен жанға сіңіп, оның мәнін тұтастай түрде "тыңдау", оны жай ғана иіскеуге келтірмей, толық сезіну. Монкō жапон өнерінде бейнеленген, оның ең танымал суретін суретші Шинсуи Ито (1898–1972) салған. Қатысушылар бір-біріне жақын отырып, түтету ыдысынан дәмдеуіштің иісін кезекпен иіскеп, оны топ ішінде айналдырады. Қатысушылар дәмдеуіш туралы пікірлер айтады, байқаулар жасайды және оның құрамын болжайтын ойындар ойнайды. Генджико – осындай ойынның бірі, онда қатысушылар дайындалған бес ыдыстың қайсысында әртүрлі иіс, ал қайсысында бірдей иіс бар екенін анықтауға тиіс. Ойыншылардың шешімдері (және дұрыс жауаптары) kō no zu (香の図) символымен жазылады. Генджико ойынына арналған kō no zu – Genjikō no zu (源氏香の図) деп аталады. Олардың геометриялық өрнектері моны (Генджико мон деп аталады) ретінде де қолданылады, кимоно, жапон лак бұйымдары және жапон керамикасы сияқты басқа да көптеген салаларда безендіру үшін пайдаланылады.
The art of enjoying incense, with all its preparatory aspects, is called monkō (聞香), which translated means "listening to incense" (although the 聞 Kanji also means "to smell" in Chinese). The aim is to let the aroma of the material infuse the body and soul and "listen" to its essence in a holistic manner, as opposed to just reducing it to smelling. Monkō has been depicted in Japanese art, with a well known depiction by the artist Shinsui Itō (1898–1972). Participants sit near one another and take turns smelling incense from a censer as they pass it around the group. Participants comment on and make observations about the incense, and play games to guess the incense material. Genjikō is one such game, in which participants are to determine which of five prepared censers contain different scents, and which contain the same scent. Players' determinations (and the actual answers) are recorded using symbols in kō no zu(香の図). The kō no zu for Genjikō is Genjikō no zu(源氏香の図). The geometric pattern of these are also used as mon (called as Genjikō mon(源氏香紋)), for decoration in a number of other areas such as kimono, Japanese lacquerware and Japanese pottery.