Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапондық эстетикадағы кемелсіздіктің әдемілігі туралы
Japanese aesthetic about beauty in imperfection
Дәстүрлі жапондық эстетикада (侘び寂び) – бұл өтімділік пен кемелсіздікті қабылдауға негізделген әлем көзқарасы. Бұл эстетика кейде табиғаттағы "кемшін, тұрақсыз және толық емес" әдемілікті бағалау ретінде сипатталады. Ол жапон өнерінің көптеген түрлерінде кең таралған. Уаби-саби – екі өзара байланысты эстетикалық ұғымның (侘 және 寂) жиынтығы. Стенфорд философия энциклопедиясының мәліметінше, уаби – "жай, қарапайым әдемілік" деп аударылуы мүмкін, ал саби – "ескірген, табиғи сыртқы түс" дегенді білдіреді. Уаби-саби буддалық ілімнің өмірдің үш белгісінен (三法印) – тұрақсыздықтан (無常), дукхадан (қайғы-қасірет) және шүнъятадан (бос немесе өздігінен тумағандық) – туындайды. Уаби-саби эстетикасының және принциптерінің сипаттамаларына асимметрия, жалпылық, қарапайымдық, экономикалық тиімділік, қанағаттылық, қарапайымдық, жақындық, сондай-ақ табиғи нысандар мен табиғат күштерін бағалау кіреді.
In traditional Japanese aesthetics, (侘び寂び) is a world view centered on the acceptance of transience and imperfection. The aesthetic is sometimes described as one of appreciating beauty that is "imperfect, impermanent, and incomplete" in nature. It is prevalent in many forms of Japanese art. Wabi sabi is a composite of two interrelated aesthetic concepts, ([[wikt:侘) and ([[wikt:寂). According to the Stanford Encyclopedia of Philosophy, wabi may be translated as "subdued, austere beauty," while sabi means "rustic patina." Wabi sabi is derived from the Buddhist teaching of the three marks of existence (三法印), specifically impermanence (無常), dukkha (suffering) and śūnyatā (emptiness or absence of self nature). Characteristics of wabi sabi aesthetics and principles include asymmetry, roughness, simplicity, economy, austerity, modesty, intimacy, and the appreciation of both natural objects and the forces of nature.
Сипаттама
Уаби-сабиді «жапондық әдеміліктің ең айқын және ерекше белгісі» деп сипаттауға болады. Жапондықтардың эстетикалық құндылықтарға деген құрметі, гректердің әдемілік пен кемелділік идеалдарына батыстағыдай тең келеді. Ричард Пауэлл үшін «Уаби-саби үш қарапайым шындықты мойындау арқылы шынайының барлығын дамытады: ештеңе мәңгілік емес, ештеңе аяқталмайды және ештеңе кемелді емес». Уаби және саби сөздерінің ағылшын тіліндегі анықтамасы немесе аудармасы туралы ойлағанда Эндрю Джунипер былай түсіндіреді: «Олар көптеген идеялар мен эмоцияларды білдіру үшін қолданылған, сондықтан олардың мағыналары жапон тіліндегі кез келген сөзге қарағанда жеке түсіндіруге көбірек ашық». Сондықтан уаби-сабиді тікелей аудару, жапондықтардың оны қалай қабылдайтынын түсіну үшін маңызды екіұштылықты жоюы мүмкін. Уаби-саби туындылары көбінесе туындының жасалу процесін және оның толыққанды еместігін баса көрсетеді. Инженерлік немесе дизайн тұрғысынан алғанда, уаби кез келген заттың кемшілдік сапасы ретінде түсіндірілуі мүмкін, бұл жобалау және құрылыс/өндірістегі болмайтын шектеулерге байланысты, әсіресе болжауға келмейтін немесе өзгеретін пайдалану жағдайларында; мұндай жағдайда саби кез келген заттың шектеулі сенімділігінің немесе өмір сүру мерзімінің көрінісі ретінде түсіндірілуі мүмкін, сондықтан жапон тілімен фонетикалық және этимологиялық байланыс бар. «Көгеру» үшін қолданылатын кандзи таңбалары (寂) уаби-сабидегі (寂) таңбасымен бірдей болмаса да, түпнұсқа сөздің (кандзиден бұрынғы, ямато котоба) бір екеніне сеніледі. Уаби және саби екеуі де уайым мен жалғыздық сезімін білдіреді. Махаяна буддалық ғалам туралы көзқараста олар оң сипаттамалар ретінде қарастырылуы мүмкін, материалдық әлемнен құтылуды және қарапайым өмірге көтерілуді білдіреді. Махаяна философиясы нағыз түсінік сөздер емес, тәжірибе арқылы жететінін болжайды, сондықтан уаби-сабиді сөздермен емес, сезіну арқылы бағалау дұрыс. Уаби және саби ұғымдары діни бастауға ие болғанымен, жапон тілінде осы сөздердің қолданылуы көбінесе жапондықтардың синкретикалық сенімдеріне сәйкес өте еркін болады.
Wabi sabi can be described as "the most conspicuous and characteristic feature of what we think of as traditional Japanese beauty. It occupies roughly the same position in the Japanese pantheon of aesthetic values as do the Greek ideals of beauty and perfection in the West." For Richard Powell, "Wabi sabi nurtures all that is authentic by acknowledging three simple realities: nothing lasts, nothing is finished, and nothing is perfect." When it comes to thinking about an English definition or translation of the words wabi and sabi Andrew Juniper explains that, "They have been used to express a vast range of ideas and emotions, and so their meanings are more open to personal interpretation than almost any other word in the Japanese vocabulary." Therefore, an attempt to directly translate wabi sabi may take away from the ambiguity that is so important to understanding how the Japanese view it. Wabi sabi artworks often emphasize the process of making the piece and that it is ultimately incomplete. From an engineering or design point of view, wabi may be interpreted as the imperfect quality of any object, due to inevitable limitations in design and construction/manufacture especially with respect to unpredictable or changing usage conditions; in this instance, sabi could be interpreted as the aspect of imperfect reliability, or the limited mortality of any object, hence the phonological and etymological connection with the Japanese word Although the kanji characters for "rust" are not the same as (寂) in wabi sabi, the original spoken word (pre kanji, yamato kotoba) are believed to be one and the same. Wabi and sabi both suggest sentiments of desolation and solitude. In the Mahayana Buddhist view of the universe, these may be viewed as positive characteristics, representing liberation from a material world and transcendence to a simpler life. Since Mahayana philosophy predicates that genuine understanding is reached through experience rather than words, wabi sabi may best be appreciated non verbally. Although the wabi and sabi concepts are religious in origin, actual usage of the words in Japanese is often quite casual, in keeping with the syncretic nature of Japanese belief.
Білім
Бір жағынан, уаби-саби – бұл оқушыны ең қарапайым, табиғи нәрселерге қызығушылық танытуға, оларды әдемі деп сезінуге баулыған тәлім. Күзгі жапырақтардың солғын түске енуі сондай-ақ бір мысал. Уаби-саби оқушының әлемді қабылдауын өзгерте алады, сондықтан вазадағы сынық немесе жарық оны одан да қызықты етеді және затқа терең ойға дамытуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, ағаш, қағаз және мата сияқты уақыт өте келе өзгеріске ұшырайтын материалдар, осы өзгерістерді байқағанда көбірек қызығушылық тудырады.
In one sense wabi sabi is a training whereby the student of wabi sabi learns to find the most basic, natural objects interesting, fascinating and beautiful. Fading autumn leaves would be an example. Wabi sabi can change the student's perception of the world to the extent that a chip or crack in a vase makes it more interesting and gives the object greater meditative value. Similarly materials that age such as bare wood, paper and fabric become more interesting as they exhibit changes that can be observed over time.
Тарих
Уаби-сабидің тамыры ежелгі қытай даосизмі мен дзен буддизміне қатысты. Ол жапон мәдениетін дзен діни қызметкері Мурата Жуко (村田珠光, 1423–1502) шай рәсімін өзгерте бастаған кезде қалыптастыра бастады. Ол сол кезде кең таралған қытай стиліндегі шай жиынтығындағы алтын, нефрит және фарфордың орнына қарапайым, кедір-бүдыр ағаш және саз ыдыстарды енгізді. Шамамен жүз жыл өткен соң, шай шебері Сен но Рикю (千利休, 1522 – 21 сәуір, 1591) өзінің шайханасының дизайны арқылы уаби-сабиді патшалық сарайға таныстырды. "Ол есігі төмендей салынған шайхана жасады, тіпті император да кіру үшін иіліп өтуге мәжбүр болды, бұл баршаға дәстүр, құпия және рух алдындағы қарапайымдылықтың маңыздылығын еске салды". Дегенмен, орта ғасырдың соңына қарай билеуші топ осы эстетикалық құндылықтарды қасақана түрде "шай рәсіміне арналған ыдыстарды, қолөнер бұйымдарын, шайханалар мен коттедждерді, үйлерді, бақтарды, тіпті тағамдар мен тәттілерді, ең бастысы – әдеп пен инабаттылықты" жасау үшін пайдалана бастады. Қыш өнерпаздары сұлулықты еркін білдіруге тырысып, біркелкілік пен симметриядан алшақтады. Жаңа пештер қыш өнерпаздарына жаңа түстер, формалар мен текстуралар берді, оларға ерекше және біртекті емес туындыларды жасауға мүмкіндік берді. Бұл қыш өнерпаздары табиғаттың және органикалық күл глазурьдің атқаратын рөліне байланысты ең жақсы керамиканы шығарады деп есептелген ерекше өртеу әдісін қолданды, бұл уаби-сабидің айқын көрінісі болды.
Wabi sabi has roots in ancient Chinese Taoism and Zen Buddhism. It started to shape Japanese culture when the Zen priest Murata Jukō (村田珠光, 1423–1502) modified the tea ceremony. He introduced simple, rough, wooden and clay instruments to replace the gold, jade, and porcelain of the Chinese style tea service that was popular at the time. About one hundred years later, the tea master Sen no Rikyū (千利休, 1522 – April 21, 1591) introduced wabi sabi to the royalty with his design of the teahouse. "He constructed a teahouse with a door so low that even the emperor would have to bow in order to enter, reminding everyone of the importance of humility before tradition, mystery, and spirit." However, towards the end of the late medieval period, the ruling class began using these aesthetic values to intentionally create "tea ceremony utensils, handicrafts, tea ceremony rooms and cottages, homes, gardens, even food and sweets, and above all manners and etiquette." Potters began to experiment with a more free expression of beauty and strayed away from uniformity and symmetry. New kilns gave potters new colors, forms, and textures, allowing them to create pieces that were very unique and nonuniform. These potters used a specific kind of firing which was thought to produce the best ceramics due to the part played by nature and the organic ash glazes, a clear embodiment of wabi sabi.
Технология
1990 жылдары бұл тұжырым компьютерлік бағдарлама жасаушылар тарапынан қабылданып, икемді бағдарламалау және викиде қолданылды, осы әдістермен жасалған компьютерлік бағдарламалаудың толық еместігін қабылдауды сипаттау үшін пайдаланылды.
During the 1990s, the concept was borrowed by computer software developers and employed in agile programming and wiki, used to describe acceptance of the ongoing imperfection of computer programming produced through these methods.
Психикалық денсаулық
Уаби-саби психикалық денсаулық саласында қатесіздікке ұмтылу ойлауын азайтуға көмектесетін пайдалы ұғым ретінде қолданылған.
Wabi sabi has been evoked in a mental health context as a helpful concept for reducing perfectionist thinking.
Медиада
2009 жылы Марсель Теру BBC Four телеарнасында «Ваби-Сабиді іздеу» бағдарламасын ұсынды, бұл арнаның «Жасырын Жапония» маусымдық бағдарламаларының бір бөлігі болды. Ол Жапонияны аралап, ел халқының эстетикалық талғамын түсінуге тырысты. Терус Таро Голдтың «Ваби-Сабиді өмір сүру» кітабынан алынған сынақты әзілмен ойнап, Токио көшесіндегі қарапайым адамдардан «ваби-саби» дегенді сипаттауды сұраумен бастады. Нәтижесінде, Голд болжағандай, «олар сізге әдептілікпен иықтап, ваби-сабиді түсіндіру мүмкін емес екенін айтады».
In 2009, Marcel Theroux presented "In Search of Wabi Sabi" on BBC Four, as part of the channel's Hidden Japan season of programming, travelling throughout Japan trying to understand the aesthetic tastes of its people. Theroux began by comically enacting a challenge from the book Living Wabi Sabi by Taro Gold, asking members of the public on a street in Tokyo to describe wabi sabi – the results of which showed that, just as Gold predicted, "they will likely give you a polite shrug and explain that Wabi Sabi is simply unexplainable."